Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

De tocht van de �Gelderland�

Bekijk het origineel

+ Meer informatie

De tocht van de �Gelderland�

4 minuten leestijd

Het Besluit van de regering der Zuid Afrikaanse Unie om een oorlogsschip van haar marine de naam „Gelderland" te geven, roept weer levendig in de herinnering terug de daad van H.M. Koningm Wilhelmina, die om deze moedige geste „de enige man op de troon in Europa" werd genoemd.

Op de 23sté' November 1900 meerde de Nederlandse kruiser ,,Gelderland" te Marseille en stapte een oude, bijna blinde, man aan land onder het laaiend enthousiasme van de menigte. Hij luisterde naar de warme rhetoriek van een gloeiende Franse redevoering en naar de krijgshaftige muziek van het Transvaalse Volkslied en was blij toen hij in zijn hotel rust kon gaan nemen.

President Kruger van de Transvaalse Republiek had zijn land moeten verlaten toen de Britse troepen begonnen op te dringen. Men meende, dat de oude zieke President beter werk kon doen door in Europa als pleitbezorger voor de strijdende Boerenrepublikeinen op te treden, dan in zijn vaderland de kans te lopen door de Britten te worden gevangen genomen. En zo vertrok hij uit Pretoria, waar het gedreun der Engelse kanonnen reeds te horen was, per spoor naar het station Machadodorp, waar hij de tijding vernam van het sneuvelen van de opperbevelhebber. Piet Joubert. Nelspruit in Drakensbergen werd voor twee maanden zijn verblijf toen hij door rheumatiek het bed moest houden. En in Komatipoort, aan de grens van de Portugese kolonie, nam hij afscheid van zijn collega, de roodgebaarde president Steyn van de Oranje Vrijstaat, en van zijn staf.

Het vrijgeleide

In LourenoQ Marquez, de Portugeese havenstad, wist men niet recht wat met Kruger te beginnen. Portugal, sinds eeuwen bondgenoot van Engeland, behandelde hem min of meer als een gevangene door hem huisarrest te geven. Hoe moest Kruger naar Europa komen? Engelse oorlogsschepen kruisten voor de Delagoabaai en zouden het schip, waarop de president zich bevond, binnen enkele uren kunnen aanhouden.

En in het buitenland roerde niemand zich ten gunste van de Boeren. De Duitse keizer, die na de Jameson-inval zulk een geestdriftig en voor Engeland beledigend telegram had gestuurd, liet zich niet meer horen. Frankrijk was juist weer goede vrienden met Engeland geworden. De grote mogendheden lieten de Boerenrepublieken aan haar lot over uit vrees voor verwikkelingen met het machtig Brittanië.

Toen stelde de jonge Koniftgin der Nederlanden, Wilhelmina, een daad. Zij zond het pantserdekschip ,,Gelderland", toen een der snelste en modernste oorlogsschepen, naar Delagoabaai. Het was een moedige geste, die zelfs een min of meer uitdagend karakter had, want de kanonnen van de „Gelderland" spraken een duidelijke taal tot ieder, die het schip durfde naderen: Kom maar op! En hoe licht hadden ernstige internationale verwikkelingen kunnen ontstaan! Maar het bloed kroop, waar het niet gaan kon. Het kleine Nederland kon geen miltaire hulp verlenen, maar het zenden van de Gelderland was een beginselverklaring, tégen het geweld, vóór het recht!

De nieuwe „Gelderland"

De oude „Gelderland" heeft nog lang nadat het zijn gevechtswaarde had verloren, aJs artillerie-instructieschip dienst gedaan en tijdens Wereldoorlog II werd het door de Duitsers gebruikt als drijvende batterij. Tijdens deze oorlog is het schip ondergegaan. Maar zijn naam zal voortleven, door een onzer nieuwste oorlogsbodems gedragen.

De naam van de „Gelderland" zal echter ook voortleven in Zuid-Afrika, nu de Regering-Malan besloten heeft een der schepen van de jonge Zuidafdikaanse Marine met die naam te dopen. Het is een tribuut aan Nederland voor zijn morele en daadwerkelijke bijstand in die voor de Boerenrepublieken zo stikdonkere jaren. Maar het is méér.

In Zuid-Afrika hebben thans de nationalisten de overhand. De meest consequente aanhangers van de premier-predikant Malan willen geheel los van Engeland, het voorbeeld van Ierland volgen, een zelfstandige republiek stichten. De republikeinse idee heeft altijd sterk onder de Boeren geleefd.

Stap voor stap dringt de regering- Malan de Engelse invloed terug. Ook op de vloot. Het marinepersoneel heeft nieuwe uniformen gekregen, want de oude leken te veel op de Engelse. En men wU nu Nederlandse marine-instructeurs, een verzoek waarmee onze regering nogal verlegen is, want hoe sympathiek men ook staat tegenover het stamverwante volk daarginds, men wil toch ook gaarne op goede voet blijven met Engeland, en om zo'n betrekkelijk kleinigheid geen ruzie krijgen.

In dat licht bezien, is het geven van de naam „Gelderland" aan een Zuidafrikaans oorlogsschip een daad van evenveel betekenis als indertijd het zenden van de Nederlandse kruiser naar Delagoabaai.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 18 september 1954

Eilanden-Nieuws | 8 Pagina's

De tocht van de �Gelderland�

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 18 september 1954

Eilanden-Nieuws | 8 Pagina's