+ Meer informatie

Zaïre bankroet door wanbeleid Moboetoe

Belgische en Franse troepenmacht niet groot genoeg voor 'pacificatie'

5 minuten leestijd

BRUSSEL - Vorige weeli kondigde Wasliington aan dat verdere financiële hulp aan Zaïre werd stopgezet. Reden: wijdverbreide corruptie en een volstrekt onvermogen van het regime om een economisch saneringsprogramma door te voeren. Het Internationale Monetaire Fonds had al eerder geweigerd Kinsjasa nog nieuwe kredieten te verlenen, zolang er niet ten minste een begin gemaakt zou worden met het betalen van achterstallige termijnen van schulden en rente-aflossingen.

• België, dat met de Verenigde Staten tot voor enkele jaren de belangrijkste geldschieter was van deze voormalige Belgische kolonie, had na verschillende ernstige confrontaties met dictator Moboetoe laten weten alle (financiële) hulp aan het land stop te zetten. Het Europees Parlement eiste vorige week ten slotte stopzetting van alle internationale wapenleveranties aan dit bankeroete Afrikaanse land. Het wanbeleid'van ex-korporaal Joseph-Désiré Moboetoe lijkt een einde beschoren, maar voorspellingen zijn gevaarlijk wanneer het de (politieke) overlevingskansen betreft van de man die als luitenant-generaal en stafchef van het leger via een militaire staatsgreep op 25 november 1965 in Zaïre aan de macht kwam.

Het rijke Zaïre was in juli 1960 onafhankelijk geworden. De plechtige feestelijkheden in verband daarmee werden bijgewoond door koning Boudewijn. maar sindsdien zijn de betrekkingen met België na vele ruzies, crises, bemiddelingsoperaties en nieuwe crises tot een dieptepunt gedaald. Na een schietpartij op de universiteitscampus in Loeboembashi. waarbij tientallen doden vielen, weigerde president Moboetoe eerder dit jaar een internationaal onderzoek naar jde toedracht, waar de Belgische regering om had gevraagd. Volgens de Belgische regering was hier duidelijk sprake van schending van mensenrechten, terwijl in het laatste Belgisch-Zaïrese akkoord juist door de regering in Kinsjasa beloofd was die mensenrechten te eerbiedigen. De regering Martens achtte het akkoord geschonden.

Kaalgevreten

Reden voor Brussel om alle ontwikkelingsmedewerkers terug te trekken en alle hulp aan Zaïre stop te zetten. Het is tragisch dat de voormalige Belgische Kongo zo totaal wordt kaalgevreten door een corrupt regime, want het land beschikt over indrukwekkende voorraden aan koper, zink, kobalt en zelfs diamanten en edelstenen. De laatste twee categorieën brengen via de illegale export tegenwoordig meer geld in het laadje dan via de reguliere uitvoer. Die uitvoer loopt elk jaar verder terug, hetgeen deels te wijten is aan wanbeleid en deels wordt veroorzaakt door verouderd materiaal, dat door gebrek aan deviezen niet vervangen of gemoderniseerd kan worden. Dat zelfde deviezengebrek is er ook de oorzaak van dat olie-importen stagneren, met als gevolg dat er in de Zaïrese hoofdstad Kinsjasa groot gebrek aan benzine is.

Het land wordt geplaagd door een inflatie die wordt geraamd tussen de 50 procent per maand tot 3{XK) procent per jaar. Een brede marge, maar dat wordt onder andere veroorzaakt door het feit dat president Moboetoe "s lands drukpersen lustig laat draaien in de hoop zo een oplossing te vinden voor zijn chronisch geldgebrek. Nauwkeurige inflatieberekeningen maakt dat vrijwel onmogelijk. Het geldgebrek is onder andere ontstaan door bestedingen aan gigantische projecten die niets opleverden en verder door een onvoorstelbaar wanbeleid van Moboetoe en zijn omgeving. De president heeft overigens lange tijd vriend en vijand in evenwicht weten te houden door een sluw systeem van goederen en gunsten voor degenen die hem niet voor de voeten liepen.

Hervormingen

Niettemin groeide onder grote groepen van de bevolking de onvrede, door lage salarissen die door de hyper-inflatie steeds minder waard werden en door immer opnieuw aangekondigde 'democratische' hervormingen die met dezelfde regelmaat waarmee zij werden aangekondigd, ook weei werden uitgesteld. Het laatste voorbeeld is de zogeheten "Nationale Conferentie", waarbinnen duizenden vertegenwoordigers van allerlei Zaïrese maatschappelijke groeperingen democratische hervormingen zouden voorbereiden. Voortdurende uitstel, manipulaties en uitgebreide chicanes leidden er ten slotte toe dat eind vorige week de Rooms-Katholieke Kerk besloot om haar vertegenwoordigers van deze Conferentie terug te trekken.

Het leger bleef al die jaren een betrouwbare pijler van de politieke macht van Moboetoe. Een betrouwbare politieke pijler wel te verstaan, want militair stelt dit leger van 26.000 beroepsmilitairen weinig voor. De luchtmacht beschikt nauwelijks over materiaal dat ook werkelijk de lucht in kan en de Zaïrese 'marine' wordt internationaal als een grap beschouwd. Militair heeft het leger sinds 1960 weinig gepresteerd, maar de paramilitaire eenheden, die ongeveer evenveel leden tellen, zijn beter gedisciplineerd en bewapend en worden vaak ook beter betaald.

Juist die betaling was er de oorzaak van dat het niet zoals g.ebruikelijk in de afgelopen weken tol gewone rellen kwam na betuigingen van onvrede met de huidige catastrofale toestand, maar dat ditmaal eenheden van het geregelde leger de straat op gingen en aan het plunderen sloegen. Daarbij ijverig geassisteerd door grote groepen burgers. De weg naar het vliegveld werd afgesneden en het Zaïrese luchtruim werd gesloten. Maar daar wensen de Fransen en Belgen zich niet veel van aan te trekken.

Commando's

Naar aanleiding van de onrust en ongeregeldheden van de laatste tijd. bestond er al overleg tussen Brussel. Washington en Parijs over eventuele evacuatie-operaties. De Fransen waren de eersten om 5(X) commando's naar Zaïre te sturen; het betreft hier eenheden van het roemruchte Vreemdelingenlegioen. Na nachtelijk beraad besloot gisteren de Belgische regering om ook 500 commando's over te vliegen. „Uitsluitend en alleen om Belgische staatsburgers die Zaïre willen verlaten behulpzaam te zijn en daarbij te beschermen", aldus premier Martens, die verder verklaarde dat de Zaïrese autoriteiten met de Belgische en Franse acties akkoord gingen. Zijn de commando's een eerste stap om de situatie in Zaïre te 'pacificeren'?

Daartoe lijken de in totaal 1000 man Belgische en Franse troepen toch een te kleine legermacht. Bovendien lijkt het niet waarschijnlijk, dat een zinnig Europees staatsman zich zou willen mengen in het wespennest dat Zaïre is. Betekenen deze ontwikkelingen van de laatste dagen het begin van het einde van Moboetoe en zijn even corrupte als incompetente regime? De Zaïrese oppositie hoopt dat uiteraard van ganser harte, maar evidente en capabele opvolgers heeft die oppositie tot nu toe ook niet opgeleverd. „De rampzalige economische en sociale situatie is momenteel wel een belangrijke bondgenoot van de oppositie. Tot zij het heft in handen krijgt, want dan wordt het haar grootste vijand. Na de illusie zal de ontnuchtering snel vplgen". Aldus Jules Davos. ontwikkelingsspecialist met vele jaren ervaring in Zaïre. In Brussel durft niemand het vertrek van Moboetoe te voorspellen. Men wacht maar liever af tot het daadwerkelijk zover is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.