+ Meer informatie

HET SUEZKANAAL

Schepping van Ferdinand de Lesseps

6 minuten leestijd

6 juni 1887. Het Egyptisch opperbevel maakt bekend: „Ten gevolge van de inmenging van de regering-en van de Verenigde Staten en Engeland in de Israëlische militaire agressie en de luchtbescherming, die zij Israël door middel van hun vliegkampschepen hebben geboden, is het noodzakelijk de scheepvaart in het Suezkanaal te staken". En op 10 juni bericht Cairo, dat het Suezkanaal nu definitief is versperd.

Daarmede kwam een einde aan de vrije doorvaart van de Middellandse Zee naar de Indische Oceaan. De onderhoudswerkzaamheden kwamen stil te liggen en al spoedig ging het kanaal dermate verzanden, dat het erop leek dat zijn rol uitgespeeld, was en er niets anders van zou overblijven dan wat er over gebleven is van het kanaal uit de tijd van de farao's.

Door de eeuwen heen heeft de verbinding tussen de Middellandse Zee en de Indische Oceaan veel geesten beziggehouden. In de tijd van de farao's bestond reeds de wens de Rode Zee en de Middellandse Zee met elkaar te verbinden. Ramses I I maakte al een verbinding vanuit de Golf van Suez naar de Bittermeren en vandaar naar de Nijl, waarmede een doorvaart tussen beide zeeën een feit werd. Als de Arabieren echter Egypte onder de voet lopen en de farao's tot geschiedenis worden zal de primitieve verbinding verzanden. Duizend jaar zou het duren voordat weer plannen opduiken om een verbinding aan te leggen. De filosoof en wiskundige Leibniz stelde de Franse koning Lodewijk XIV voor om een nieuw kanaal te graven. Het plan lag echter zover buiten zijn gezichtsveld, dat deze er niet de minste interesse voor toonde.

Napoleon

Wanneer de jonge Napoleon echter in 1799 op zijn veldtocht naar Egypte bij de resten staat van wat eens het kanaal van de farao's was, wordt hij enthousiast. Hij geeft de Franse ingenieur Lepere opdracht nieuwe plannen te ontwerpen voor de aanleg van een kanaal, waaraan deze met genoegen voldoet. Vier jaren later is het zover en komt hij met een rapport waarin hij de opvatting vertolkt, dat bij het graven van het kanaal rekening moet worden gehouden met niveauverschil tussen de Rode Zee en de Middellandse Zee en wel met liefst tien meter. Het was een opvatting, die weliswaar wijd en zijd verbreid was, maar niettemin reeds lang door de natuurkundigen Laplace en Fourier was weerlegd. Het rapport verdwijnt in een bureaulade.
Maar het bleef de gemoederen bezighouden. Na 1883 zal zich weer een groep technici drie jaar lang bezighouden met de aanleg van een doorvaart, maar bruikbare cijfers komen pas te voorschijn wanneer een internationale studiegroep gedurende het jaar 1846 metingen verricht in de kanaalzone. En passant weet de groep het sprookje van het niveauverschil tussen de beide zeeën — Rode Zee en Middellandse Zee — uit de wereld te helpen.

Stoomtijdperk

Inmiddels breekt het stoomtijdperk in de techniek aan. De scheepvaart gaat steeds meer belangstelling tonen voor een kortere vaarweg tussen Oost en West. Tot dan toe had de zeilscheepvaart niet veel interesse voor het project getoond. Bij de kapiteins van de zeilvaart had de Rode Zee een slechte naam. De hitte en het veelal rustige weer maakten dat wie er niets te zoeken had de Rode Zee zo mogelijk vermeed. De kapiteins van de stoomschepen hielden echter wel van een rustige zee. Ook de wereldhandel kreeg oog voor de mogelijkheden die het project bood. Steeds meer grondstoffen uit het Oosten vonden immers hun weg naar het Westen, waarom een verkorting van de tijd van het transport de handel welkom was.

Zo werd de weg voorbereid tot het welslagen van een onderneming waaraan de naam van Ferdinand de Lesseps tot in lengte van dagen verbonden zou blijven. Hij was in 1805 te Versailles geboren uit een geslacht dat tot de Franse adel behoorde. Zijn afkomst en opvoeding bestemden hem tot een carrière in de diplomatie. In het midden van de vorige eeuw vinden we hem als diplomaat in Tunis, Alexandrië, Barcelona en Madrid en ten slotte in Rome. Hier wordt hij in 1849 op non-actief gesteld, waarna hij zich terugtrekt op zijn landgoed in Zuid-Frankrijk.

Mohammed Said

Tijdens zijn verblijf als jonge Franse consul in Alexandrië raakt hij bevriend met Mohammed Said, de latere Khedive. Het idee van een doorsteek tussen Middellandse Zee en Rode Zee hield zijn aandacht gevangen en tijdens een ziekte kwam hij in het bezit van de rapporten die de internationale studiegroep in 1846 had verzameld. Hij zond een afschrift daarvan toe aan de toenmalige vice-koning van Egypte, die wantrouwend als hij was, niet eens reageerde. 
Echter de vice-koning werd vermoord en zijn vroegere vriend Mohammed Said kwam in zijn plaats. 
De Lesseps zond Mohammed Said een gelukwens, waarop deze antwoordde met een uitnodiging om hem in Egypte te bezoeken. De Lesseps liet zich dat niet tweemaal zeggen en reisde prompt naar Egypte. Op 7 november 1854 kwam hij in Alexandrië aan, waar hij namens Mohammed Said door de Egyptische minister van marine werd verwelkomd. 
Vijftien jaar hard werken zou het nog duren, voordat De Lesseps zijn levenswerk tot stand zou komen. In het verwezenlijken van zijn plannen kwam zijn kennis van de Arabieren en hun gewoonten goed van pas. Omzichtig handelend wachtte hij zijn tijd af om Mohammed Said voor zijn plannen te winnen.
Na enkele weken zag hij zijn kans schoon, toen hij voor Mohammed Said en een kleine kring vrienden een voordracht hield, waarin hij zijn plannen ontvouwde.

Een particuliere onderneming met de zetel in Cairo zou de bouw van het Suezkanaal ter hand nemen, welke maatschappij angstvallig ervoor zou waken, vrij te blijven van elke staatsinmenging. Het kanaal zou open zijn voor schepen van alle landen, terwijl het tarief voor iedereen gelijk moest zijn. Geen land zou preferentie krijgen. Egypte zou tenslotte 15 procent van de nettowinst krijgen. 
Grote nadruk legde De Lesseps in zijn voordracht op het internationale karakter van de onderneming en het vrijblijven van regeringsinvloeden.

Groots

Mohammed Said liet zich door zijn vriend De Lesseps overtuigen. Drie weken later gaf hij De Lesseps de concessie voor 99 jaar, berekend van de dag van opening af en op naam van „Ferdinand de Lesseps" gesteld. Het zou echter nog vijftien jaar duren voordat de eerste schepen door het kanaal zouden varen. 
In de vroege morgenuren van 18 november 1869 vaart de eerste vloot van tachtig schepen, waaronder vijftig oorlogsschepen door het kanaal van Port Said naar Suez. Het jacht „l'Aigle", van de Franse keizerin Eugene, met De Lesseps aan boord gaat voorop, daji volgen schepen met keizer Frans Joseph van Oostenrijk, de kroonprins van Pruissen, de prins en prinses der Nederlanden en en regeringsvertegenwoordigers van Engeland en Rusland. Op dezelfde dag bereiken de schepen de Bittermeren, vanwaar ze de volgende dag doorvaren naar Suez en de Rode Zee bereiken. 


Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.