+ Meer informatie

„Klavarskribo-spelers vind je op elk muzikaal niveau"

Adolf Herckenrath bepleit meer erkenning van omstreden muzieksc

8 minuten leestijd

„Klavar is eigenlijk ontstaan uit een zeer praktische reden. De moeder van Cornells Pot, de uitvinder van Klavar, wilde op latere leeftijd nog piano leren spelen, maar ze vond zich te oud om nog noten te leren. Dit gegeven was voor Pot de directe aanleiding om zijn idee over een ander notenschrift uit te voeren. In 1930 werd Klavar aan de wereld gepresenteerd. Het unieke van dit schrift lag niet in de notenbalk, qua vormgeving ontleend aan de klaviatuur, maar in de projectie van het lijnensysteem van boven naar beneden en in het feit, dat de chronografische notatie werd toegepast, dat wil zeggen, dat de afstanden tussen de noten, de lengte, de duur daarvan aangeven".

Veel mensen hebben Klavar leren kennen door middel van een schriftelijke cursus. Kun je muziek leren maken met een schriftelijke cursus? „Nu spreekt u mij aan als muziekpedagoog. Muziek leren maken door een schriftelijke cursus alleen, lijkt mij onmogelijk, omdat de persoonlijke, mondelinge voorlichting en motivatie voor de leerling onmisbaar is om te komen tot musiceren op een zeker niveau."

,Kan ik als adspirant-muzikant of als Klavar-speler terecht bij iedere muziekleraar?" „Er zijn veel muziekleraren, die het bloed van Klavar wet kunnen drinken. Het is moeilijk om de kritiekpunten bij deze docenten weg te nemen. Het traditionele notenschrift heeft nu eenmaal het patina van de historie meegekregen, waardoor men achter het oude schrift intrinsieke muzikale waarden vermoedt, die het nu eenmaal niet kan hebben. De intrinsieke waarden zitten in de muziek zelf en niet in de notatievorm. Maar, als de docent zou willen, kan ieder met Klavar bij hem terecht."

Hoe zit dat ten aanzien van het conservatorium? „U kunt daar nog niet terecht met Klavar, omdat er nog geen vakonderwijs wordt gegeven met dit schrift. We zitten wat dat betreft nog in het voor-stadium. De conservatoria zouden eerst moeten worden voorgelicht over merites van Klavar. Maar wanneer iemand speelt op het niveau van bijvoorbeeld een Staatsexamen, zal men hem niet mogen weigeren, want Klavar is een door de betrokken minister erkend notenschrift."

Een onder velen gevestigde mening is, dat Klavar een soort surrogaat notitie-methode is voor muzikaal gehandicapten. ,Als je het niet redt met het oude schrift, kun je altijd Klavar nog proberen". „Ja, het gevleugelde woord: „Klavar is voor de analfabeet en voor de domme". Dat is natuurlijk niet waar, want het feit dat Klavar bijzonder aanschouwelijk, is, voor sommige musici té eenvoudig, wil niet zeggen, dat het daarom een notenschrift is voor de domme. Men zegt wel, dat iedereen het oude schrift kan leren — ik spreek nu vooral over de amateurs — maar dat is niet geheel waar. Ik heb leerlingen gehad, die absoluut op voet van oorlog stonden met het oude schrift. Nadat ze overgegaan waren naar Klavar was het pais en vree. Ik heb iemand zelfs kunnen brengen tot de pianoconcerten van Mozart. Kijk, als er voorstellen worden gedaan om een bedrijf te reorganiseren en efficiënter te maken zeg je toch ook niet: „dat doen we niet, want het is altijd goed gegaan volgens de oude methode?"

Het muzikale „sterftecijfer" onder de „traditioneel" spelenden is nogal hoog. Veel studies worden vroegtijdig afgebroken. Hoe komt dat? „Ik wil niet zeggen, dat dat alleen komt door het oude schrift. Er zijn meer factoren zoals muzikale aanleg en persoonlijke aanleg voor het te bespelen instrument. Veel leerlingen zouden wel langer door zijn gegaan met Klavar dan met de traditionele noten, vooral wanneer het notenbeeld ingewikkelder wordt en je met allerlei alteraties en ritmische complicaties moet gaan werken, die in Klavar bijzonder aanschouwelijk zijn".

„Als ik zelf bijvoorbeeld een stuk van Franck moest instuderen, greep ik bij voorkeur naar Klavar, vooral omdat het notenbeeld veel rustiger is. Het probleem van leesbaarheid en vertalen van de muziek is bij Klavar minimaal. Daarbij moet ik wel aantekenen, dat in een aantal uitgaven van Klavar, vermoedelijk door bezuinigingen, de noten te dicht bij elkaar worden gezet, waardoor het ritmische beeld onduidelijker wordt. Er is muziek, die wel in Klavar uit te drukken is en niet in het oude schrift. Dit vanwege de chronografische methode van Klavar. Het traditionele schrift is aangewezen op deling van notenwaarden en antimetrische figuren zoals triolen en quintolen. Maar de nuances daartussen in kunnen in Klavar veel beter worden genoteerd."

Publikaties over Klavar geven aan, dat lesgeven met dit muziekschrift geen beperkingen kent. Is alle muziek in Klavar te verkrijgen? „Alle muziek" is een wat weids begrip, want daar valt dan ook de avantgardistische muziek onder en de muziekpartituur voor orkesten. Dus niet alle muziek is in Klavar uitgegeven. Ook hier regeert de vraag het aanbod. Dat wil dus zeggen dat Klavar in het bijzonder verkrijgbaar is voor toetsinstrumenten, maar ook voor gitaar, viool en fluit. Voor alle instrumenten kan in Klavar geschreven worden. Als een symfonie- orkest zou zeggen: „en nu gaan we Klavar spelen", dan zou de muziek er komen."

Verdraagt Klavar het traditionele schrift en omgekeerd? Met andere woorden, is het mogelijk beide notaties naast elkaar te gebruiken, bijvoorbeeld bij quatremainsspel? „Beide notaties verdragen elkaar wel degelijk. Theoretisch is er geen enkel probleem. In dit verband wil ik graag nog een misverstand aan de orde stellen. Men zegt wel, dat Klavar een notenschrift is, dat alleen in eenvoudige zettingen verschijnt. Dit is beslist niet waar. Ook authentieke notenteksten verschijnen in Klavar."

„Dat er onder vakgenoten veel aversie leeft tegen Klavar is ten eerste een psychologisch probleem. Velen vinden Klavar té eenvoudig. Een andere oorzaak is, dat men zich te weinig heeft verdiept in Klavar en er dan een oppervlakkig oordeel over geeft. Als je het voor het eerst ziet.zeg je al gauw: „Ik snap er niets van en dat leer ik nooit". Dat komt omdat men het in verband wil brengen met het oude schrift. En dat kan juist niet. De beide systemen zijn totaal verschillend. Eigenlijk is het een kwestie van vooringenomenheid ten opzichte van Klavar. Er zijn van Klavar verschillende, uitgaven zoals „Het kruisen en mollen dogma" van Cor Pot en andere voorlichtende uitgaven, ook in het Duits bijvoorbeeld. Maar er kan niet veel aan worden gedaan als de „tegenpartij" niet openstaat voor bestudering van Klavar. Dan is er nog iets. Vele musici zijn bang om in het vaarwater van de commercie terecht te komen als zij met Klavar in zee gaan. De presentatie van Klavar was en is nu eigenlijk nog te commercieel, noodzakelijkerwijs overigens. Maar, er zijn twee partijen: Degene, die de informatie verstrekt, zoals het Instituut en de Klavar Vereniging Nederland, en degene, die de informatie krijgt. De KVN zou, hoewel ze al veel doet, nog meer kunnen doen, maar de musicus moet daarbij ook de hand toesteken. Het Instituut zelf is eigenlijk niet zo ingesteld op benadering van vakmusici."

Op welk muzikaal niveau zitten de mensen, die wél met Klavar werken? „Op elk niveau. Van de onderwijzer, die enigszins muzikaal gevormd is tot en met degene, die het conservatorium-diploma heeft behaald. Dat aantal is overigens vrij beperkt. De vraag naar Klavar-leraren is ook vrij beperkt, vermoedelijk omdat de suggestie gewekt wordt, dat je het ook met een schriftelijke cursus kunt leren."

Hoe zit het met theoretische zaken als contra-punt, vormleer of harmonieleer. Men beweert dat de hele harmonieleer/reductie- analyse met Klavar een onmogelijkheid zou zijn, evenals het bijbrengen van kerktoonsoorten. Een voorbeeld: de enharmonic tussen een cis en een des is niet te onderscheiden. „Als je stelt, dat Klavar letterlijk weergeeft, wat in het oude schrift staat genoteerd, kun je ook stellen, dat alle theorie met Klavar gegeven kan worden, dus zeker harmonieleer en contrapunt. De notenvoorbeelden daarvan kun je ook in Klavar gebruiken. Dat geldt ook voor de kerktoonsoorten. Wat betreft de énharmonie tussen cis en des het volgende: wanneer je de opvatting bent toegedaan, dat de functionele positie van een akkoord pas moet blijken uit het akkoord wat er op volgt, de oplossing, dan kun je dat net zo goed met Klavar doen, al dan niet met de zogenaamde leidtoonstreepjes, omdat je de functie van een akkoord ook in het gewone notenschrift niet zonder meer kunt uitdrukken. Het akkoord c-e-g kan zowel tonikaal als onder-dominant als dominant zijn. Dat zie je niet aan het akkoord sec, maar aan het harmonische verband. Wat betreft de enharmonie tussen cis en des kan ik voorbeelden uit de muziekliteratuur aanvoeren, waaruit blijkt dat bijvoorbeeld Schubert en Van Beethoven dit verschil overboord gooiden omdat het verschil er dikwijls helemaal niet toe doet."

„Klavar heeft zeker toekomst, wanneer de officiële muziekwereld zich eens wat ernstiger met dit schrift zou gaan bezighouden en de informatie over Klavar eeö' hogere vlucht zou gaan nemen, zodat het Instituut in Slikkerveer echt de status zou krijgen van uitgever. Een bundeling van kennis onder Klavar-beoefenaren is voorwaarde. Klavar moet het opnemen tegen het „eerbiedwaardige notenschrift", dat al eeuwen bestaat, vergeet dat niet. Dat lijkt soms wel op de strijd van David tegen Goliath. Je kunt en mag er niet naar streven, dat in de gehele muziekwereld Klavar"' zal worden gebruikt. Het blijft een deelgebied van de muziekbeoefening en daar het een volwaardig deel is, gaat het er om, dat dat deel ook „z'n deel" krijgt."

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

In 1940 behaalde hij het Staatsexamen piano bij Johan Otten, in 1943 het diploma algemene muzikale vorming bij Willem Gehrels, vervolgens studeerde hij theorie en piano bij Hendrik en Willem Andriessen en bij Ernest W. Muldel; was van 1947 tot 1954 docent muziektheorie aan het Rotterdams Conservatorium, werkte daarna in München bij het radiowezen en de Musikakademie; werd in 1956 plaatsvervangend hoofd van de muziekafdeling bij de NCRV, in 1962 directeur van de muziekafdeling van de Ned. Radio Unie en was van 1966 tot 1982 directeur van de Regionale Muziekschool te Amersfoort. Reeds in 1935 kwam hij in contact met het muziekschrift Klavarskribo; gaf in 1948 aan het Amsterdams Conservatorium een drie uur durende lezing voor de toenmalige kopstukken als professor Smijers en de gebroeders Andriessen over Klavar, refereerde over hetzelfde onderwerp aan het hoofdkwartier van Hohner in Duitsland en nam het, daar waar nodig, op voor Klavar in zijn functie van bestuurslid van de Koninklijke Ned. Toonkunstenaars Vereniging, een post die hij 15 jaar bekleedde: Adolf Herckenrath, geboren in Amsterdam op 11-12-1917. In zijn riante appartement in Amersfoort hadden we een gesprek met hem over het muziekschrift Klavarskribo.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.