+ Meer informatie

Botha in de knel tussen Marais en Treurnicht

Vervroegde verkiezingen in Z-Afrika

5 minuten leestijd

„Een tegenslag komt nooit alleen", zal eerste minister P. W. Botha gedacht hebben, toen hij vernam dat Jaap Marais, de leider van de Herstigte Nasionale partij zich kandidaat stelde voor de zetel van dr. Treurnicht in Waterberg in Transvaal. Want daarmede is de kans om van lastposten in zijn regering verlost te worden tot nul gedaald.

Vandaag, woensdag 29 april gaat Zuid-Afrika naar de stembus. De Nasionale Partij, die sedert 1948 alle verkiezingen met een grote meerderheid heeft gewonnen zal ook deze 29ste verkiezing met een grote meerderheid winnen.

Het gaat bij deze verkiezinen om de 165 zetels in het parlement, waarvan de Nasionale Partij er nu 134 bezet heeft. Maar het gaat ook om de 179 zetels in de provinciale besturen. In totaal zijn er 722 kandidaten.

Aan de verkiezingen nemen deel de NP, de Nasionale Partij, de PFP, de Progressieve Federale Partij, de NRP, de Nieuwe Republikeinse Partij en de Nationale Conservatieve partij, de HNP, de Herstigte Nationale Partij en de Aksie eie toekomst. Slechts tien kandidaten van de NP en twee van de PFP weten nu al dat ze weer herkozen zijn. Er hebben zich wel tegenkandidaten gemeld, maar deze konden wegens onregelmatigheden niet worden toegelaten.

In de provinciale Raad voor Oranje-Vrijstaat is alleen de NP vertegenwoordigd, in Transvaal en de Kaapkolonie beschikken ze over een grote meerderheid, terwijl in Natal de Nieuwe Republikeinse Partij de dienst uitmaakt.


Beiden, zowel Treurnicht als Marais, willen van het tempo waarin Botha zijn hervormingen wil doorvoeren niets weten. Marais gaat daarbij nog verder dan Treurnicht lief is. Hij wil van Botha's hervormingen eigenlijk helemaal niets weten. Zijn boodschap tijdens de verkiezingen is eenvoudig en duidelijk: „Wij zijn niet tot concessies bereid, want we zijn de zwartman niets verschuldigd". En daarmede is eigenlijk het gehele thema van de losgebarsten verkiezingsstrijd in een paar woorden samengevat.

Referendum

In die zin hebben de vandaag in ZuidAfrika te houden verkiezingen het karakter van een referendum. Van een kans op wisseling in de politieke machtsverhoudingen is geen sprake. De verkiezingsuitslag zal voor Botha slechts een aanwijzing zijn hoe snel hij zijn hervormingen in Zuid-Afrika zal kunnen doorvoeren.

Botha schreef vervroegde verkiezingen uit, omdat naar hij zei: „Er anders minstens 18 deelverkiezingen moeten worden gehouden". Daarbij heeft hij ongetwijfeld de gelegenheid aangegrepen om zonder gevaar voor eigen positie de kiezer te raadplegen hoe men over zijn politieke hervormingen denkt. Zullen ze de in Zuid-Afrika zo hoog gewaarderde eenheid bitmen de Nasionale partij ernstig schaden of zal het verzet tegen zijn politieke koers gelocaliseerd blijven binnen enkele splinterpartijen?

In ieder geval heeft hij wel reeds bereikt dat de traditionele oppositie ter linkerzijde, zoals de liberale Progressieve Federale partij met 13 zetels in de Nieuwe Republikeinse partij met 6 zetels, naar de achtergrond geschoven is. Ze zullen moeite hebben om zich te handhaven. Want ondertussen voelen ook vele liberalen zich door Botha's woorden en kleine stapjes aangesproken.

Oppositie

Er heeft zich nu een nieuwe opposite gevoerd. Ze bestaat uit de Herstigte Nasionae partij die zich in 1969 vormde, nadat vier parlementsleden uit de Nasionale Partij gezet werden vanwege een ruzie met de toenmalige eerste minister John Vorster. Hoewel ze er door het districtenstelsel nooit in geslaagd is in het parlement door te dringen, heeft ze zich nog steeds als partij weten te handhaven. Met de huidige verkiezingen maakt ze echter een kans in het parlement binnen te komen. Waarnemers geven vijf hunner een goede kans van slagen.

Daarnaast neemt ook dr. Connie Mulder, de minister onder wiens verantwoordelijkheid het opgeblazen informatieschandaal plaatsvond met de door hem opgerichte Nationale Conservatieve partij aan de verkiezingen deel. Hem wordt weinig kans gegeven. Tenslotte werd nog maar enkele weken geleden de derde oppositiepartij binnen de rechtse gelederen opgericht: Aktie eie toekomst. Ze kwam in het nieuws doordat de weduwe van de zo lafhartig vermoorde eerste minister Hendrik Verwoerd zich bij haar aansloot.

Verwoerd

Deze groep wijst Botha's hervormingen af, omdat ze ervan overtuigd is, dat de door hem bepleite maatschappelijke hervormingen onherroepelijk tot politieke hervormingen moeten leiden. En daartoe is ze niet bereid. Ze houdt nog altijd vast aan de door de geniale staatsman en christen Hendrik Verwoerd bepleite gescheiden ontwikkeling. Anders dan de Herstigte Nasionale partij en de Nationale Conservatieve partij van dr. Connie Mulder, die hoofdzakelijk conservatieve trekken vertonen, laat de Aktie eie toekomst zich veel meer door Verwoerds bijbelse opvattingen leiden.

Ze weigert de „swartman" als ondergeschikt te aanvaarden, maar meent dat hij naast de blanken in zijn eigen land een volwaardige toekomst tegemoet moet gaan, in de overtuiging dat culturele verschillen nooit tenietge kunnen worden met politieke integratie.

Veranderingen

Het valt niet te ontkennen dat Botha ondanks veel aarzelingen de grondslag gelegd heeft voor een geheel ander Zuid-Afrika dan Verwoerd en Vorster ooit in gedachten gehad hebben. In de eerste plaats streeft hij naar hervormingen in de arbeidsverhoudingen tussen blank en zwart. Gedwongen door een schreeuwend tekort aan geschoolde arbeiders worden vele opleidingsmogelijkheden, die tot nu toe voor zwarten taboe waren, ook voor hen opengesteld.

Vakverenigingen voor zwarten worden erkend, en er ontstaat door een gewijzigde wetgeving ten aanzien van het eigendom voor zwarten een zwarte middenstand. De kleine apartheid is in feite reeds lang definitief afgeschaft. Slechts in Transvaal en dan nog in de landelijke gebieden zijn hier nog restanten van te vinden. Kortom, de nieuwe contouren van het beleid zijn hier en daar reeds duidelijk zichtbaar.

Dat Botha vervroegde verkiezingen uitgeschreven heeft is een politieke zet, waarvan de noodzaak voor de hand ligt. Want hij staat nog voor geweldige opgaven. Biimen de wetgeving moeten de pasjeswetten nog opgeruimd worden en de zgn. „ontuchtwet". De wat vleugellamme, pas ingestelde Presidentiële Raad kan onmogelijk in zijn huidige vorm blijven voortbestaan, terwijl het vraagstuk van de stedelijke zwarte een explosief karakter krijgt. Wat minder politiek geladen is de crisis in het onderwijs. Door het ontbreken van voldoende leerkrachten, een gevolg van de achterblijvende salariëring, dreigt een omvangrijke achterstand in het onderwijsveld te ontstaan.

Ook de regeling van de onafhankelijkheid van Namibië legt op zijn toekomst een zware claim. Kortom, Botha staat voor vele moeilijke beslissingen, die de eenheid binnen zijn partij, de Nasionale partij op zware proef stelt. Het districtenstelsel zorgt er echter voor dat er in het parlement weinig zal veranderen. Slechts de momentopname van de stemmenpercentages zal ons vandaag leren, in hoeverre de eenheid onder de Afrikaners bewaard zal blijven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.