+ Meer informatie

Hoe komt men op een Kamerzetel terecht?

5 minuten leestijd

DEN HAAG — Het kiesstesel van de evenredige vertegen- middelden de grote partijen beyoor-

Dat is veel simpeler dan een districtenstelsel. Daar is niet alleen de afbakening van de grenzen der kiesdistricten vaak erg willekeurig. Ook kan een partij die de meerderheid van de stemmen verkregen heeft, toch een minderheid aan zetels krijgen toebedeeld.

Maar ons stelsel van de evenredige vertegenwoordiging is wel gecompliceerd in zijn details. Dat blijkt met name bij lijstencombinaties en voorkeursacties. Bij een districtenstelsel kent men al die complicaties niet. Wie in eèn district de absolute meerderheid van de stemmen heeft behaald, heeft de zetel veroverd. In Groot-Brittannië behoeft men niet eens die absolute meerderheid te hebben, maar is het voldoende dat men meer stemmen heeft verworven dan de andere kandidaten in dat district.

Bij de evenredige vertegenwoordiging is er allereerst de vraag hoe de restzetels verdeeld worden. Het centrale begrip daarbij is de kiesdeler. Dat is het aantal geldige stemmen gedeeld door het aantal beschikbare zetels. Bij deze verkiezingen lag de kiesdeler op 57.909.

Elke partij krijgt in eerste instantie net zoveel zetels toebedeeld als het aantal malen dat zij de kiesdeler heeft behaald. Partijen die hun lijsten gecombineerd hebben, gelden daarbij als een eenheid, voor zover tenminste die par- . RGP-RPF tijen elk afzonderlijk ook de kiesdeler I SD^'SOD gehaald zouden hebben. | t-rN-FSF Op die manier kregen PvdA-PPR 45 ''"'" zetels, CDA 46 zetels, WD 25 zetels, D'66 16 zetels, SGP-RPF 4 zetels, CPNPSP 6 zetels en GPV 1 zetel.

In totaal 143 zetels. Er bleven dus 7 restzetels ter verdeling over. Overeenkomstig de bepalingen van de kieswet | Totaal blijven alle partijen die geen volle zetel ^, behaald hebben, ook buiten de verdeling van de restzetels.

De restzetels worden nu verdeeld volgens het stelsel van de grootste gemiddelden. Dat stelsel is voordelig voor zou hebben, wanneer haar een restzetel zou worden toegekend. Bij het CDA is dat 2.676.525 stemmen gedeeld door 47, is 56.947 stemmen. Bij de combinatie SGP-RPF is dat 279.383 stemmen gedeeld door 5, is 55.877 stemmen.

143
voor de kleine partijen.

In de laatste kolom „stelsel 1918" is aangegeven hoe de zetelverdeling zou zijn, wanneer het stelsel van de grootste overschotten nog van kracht was. In 1918 was het ook nog niet per se vereist om de volle kiesdeler te halen om voor (rest)zetels in aamerking te komen. Bestïétels Totaal

150
Stelse 1918

150
recht op 3 volle zetels, met een overschot van 3.740 stemmen. De RPF op 1 zetel met een overschot van 52.136 stemmen. De binnen deze lijstcombinatie te verdelen restzetel viel dus toe aan de RPF.

Een soortgelijke procedure moet worden toegepast bij die partijen die niet in alle achttien kieskringen een gelijkluidende lijst hebben ingediend. Dat gebeurt vooral bij de grote partijen om regionale kandidaten een plaats te bieden.

Zeteltoewijzing

De volgende fase is dan het toekennen, van de zetels aan de kandidaten. Hier gaan de voorkeurstemmen een rol spelen. Het aantal stenunen dat op een lijst is uitgebracht wordt gedeeld door het aantal zetels dat aan die lijst is toegekend. Zodoende krijgt men de lijstkiesdeler.

Voor de SGP was die lijstkiesdeler 57.123, voor het GPV 71.090 en voor de RPF 54.007, voor D'66 56.450. Een partij die gunstig uit gekomen is bij de toewijzing van de restzetels heeft altijd een lagere lijstkiesdeler, dan een partij die ongunstig uitgekomen is.

El eerste instantie worden nu verkozen verklaard de kandidaten die de lijstkiesdeler hebben gehaald. Daarbij worden echter eerst de stemmen die een kandidaat (veelal zal dat de lijstaanvoerder zijn) behaald heeft boven het aantal dat hij nodig heeft voor zijn eigen zetel, overgedragen aan die kandidaten die de lijstkiesdeler niet gehaald hebben. Hoger geplaatste kandidaten komen daarbij eerder aan bod dan lager geplaatste.

SGP-lijst

Naar het zich thans laat aanzien zijn er van de 171 duizend SGP-stemmen zo'n 129.000 uitgebracht op de lijsttrekker Van Rossum. Het zittende kamerlid Van Dis kreeg vermoedelijk zo'n 3.000 stemmen. Op Van der Vlies zijn ongeveer 24.000 stemmen uitgebracht en op Holdijk 11.000. De overige kandidaten zullen bij benadering zo'n 4.000 stemmen hebben behaald.

Dat betekent dat Van Rossum zo'n 72.000 stemmen over heeft. De lijstkiesdeler voor de SGP was immer ruim 57.000. De stemmen die Van Rossum over heeft, gaan naar Van Dis als de tweede op de lijst. Dan zijn er nog zo'n 18 duizend over, die naaar Van der Vlies gaan. Zelf had die al 24 duizend stemmen. Bij elkaar zijn dat er 42 duizend. Meer dan de helft van de lijstkiesdeler en ook meer dan enige andere nog niet gekozen verklaarde kandidaat op de SGP-lijst. Derhalve is ook hij verkozen.

Bij partijen die in de verschillende kieskringen verschillende lijsten hebben ingediend, is deze zeteltpewijzing nog weer wat ingewikkelder. Een kandidaat kan dan immers op verschillende lijsten gekozen zijn. Er wordt dan geloot op welke lijst hij geacht wordt te zijn gekozen.

Officiële uitslag

De officiële uitslag van deze verkiezingen wordt pas volgende dinsdag door het Centraal Stembureau in Den Haag bekend gemaakt. Het complete overzicht van de voorkeurstemmen die de kandidaten in de verschillende kieskringen behaald hebben en de procedure van de zeteltoewijzingl wordt vervolgens afgedrukt in de Nederlandse Staatscourant.

De uitslagen die op de avond van de verkiezingen worden bekend gemaakt, zijn in feite slechts voorlopige uitslagen. Zij hebben geen officieel karakter. Er zijn ook altijd wel kleine verschillen in stemmenaantallen tussen de voorlopige uitslag van de ANP-verkiezingsdienst en de officiële uitslag van het Centraal Stembureau.

Dat kan echter net een kamerzetel schelen. In 1959 kreeg het GPV volgens de voorlopige uitslag een zetel,toebedeeld. Dat was voor het eerst in zijn geschiedenis. Na enkele dagen bleek echter dat het aantal geldige GPV-stemmen toch te weinig was voor een zetel. Die werd toen aan de PvdA toegewezen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.