+ Meer informatie

Kiezen voor leesgemak

Klavar Vereniging Nederland wil jongeren laten kennismaken met klavarskribo

8 minuten leestijd

Klavarskribo. Naar schatting 10.000 Nederlanders maken gebruik van dit muziekschrift. Het zijn vooral vijftigplussers die klavar op de lessenaar hebben staan. Is er nog toekomst voor deze muzieknotatie? Fons Doomen, voorzitter van de 25-jarige Klavar Vereniging Nederland, is vol goede moed: "Ons ledenbestand neemt langzaamaan toe."

Fons Doomen: "Mijn vader leerde me pianospelen aan de hand van klavarskribo - jaren later kwam ik er pas achter dat het traditionele notenschrift bestond. Hij is nog bij de Nederlandse Klavarvereniging betrokken geweest, de voorloper van de Klavar Vereniging Nederland (KVN). Cor Pot, die klavarskribo in 1931 presenteerde, subsidieerde deze vereniging en hield de vinger strak aan de pols. Toen er een kritische noot in het verenigingsblad stond, stopte de geldstroom en ging de vereniging ter ziele. Pots neef, Jan Janus, richtte vervolgens -25 jaar geleden- de KVN op. Hoofddoel van deze vereniging was en is klavarskribo instandhouden en bredere bekendheid geven. Zo geven we het verenigingsblad Toon en Teken uit, waarin nieuws, nieuwe muziek in klavar, speeltips en dergelijke staan."

Doomen zelf is tien jaar betrokken bij de KVN, waarvan vijf jaar als voorzitter. Vooral de laatste jaren timmert de vereniging flink aan de weg. Leden zijn present op beurzen, terwijl er behalve de muziekdag en de ledenvergadering jaarlijks vier regiobijeenkomsten worden georganiseerd. "Een regiobijeenkomst biedt ons de mogelijkheid mensen via de plaatselijke krant te informeren over klavarskribo én klavarspelers in de regio een hart onder de riem te steken. Tijdens zo'n bijeenkomst verzorgt een professional een workshop met het doel het spel van onze leden op een hoger niveau te brengen.

Verschillende klavarspelers zijn namelijk bijzonder eigenwijs. Ze hebben leren spelen met behulp van een schriftelijke cursus, kijken niet kritisch naar zichzelf en menen dat ze een uitstekend figuur slaan. Maar toetsen indrukken is nog iets anders dan muziek maken! Het gaat om het verhaal achter de noten. We proberen hen daarom te stimuleren les te nemen. Inmiddels beschikken we over een lijst van zo'n tachtig docenten die klavarspelers les willen geven."

Een begrip

De meesten van de 750 KVN-leden spelen orgel of piano, een kleine groep speelt accordeon. "Onze leden proberen elkaar te helpen. Inmiddels circuleert er bijvoorbeeld een bundel met zo'n 5000 muziektitels die door leden zelf in klavarskribo zijn overgezet."

Doomen probeert KVN-leden te mobiliseren. "In de jaren rond de Tweede Wereldoorlog deden velen de schriftelijke klavarskribocursus. Een hele generatie was vertrouwd met het schrift, het instituut Klavarskribo in Slikkerveer was een begrip. Die tijd ligt inmiddels achter ons. We moeten er daarom alles aan doen om jongeren met klavarskribo in aanraking te brengen. Mijn droom is dat we alle basisschoolleerlingen een les kunnen aanbieden."

Zo ver is het nog lang niet, maar er gloort hoop. "Dankzij subsidie van Unisono, een organisatie voor amateurs, heb ik vorig jaar aan de Tilburgse muziekschool een startcursus klavarskribo voor senioren kunnen geven. Volgend jaar gebeurt hetzelfde aan de muziekschool in Eindhoven. Het begin is er. Het is toch prachtig wanneer iemand binnen één dag zelf een stukje kan spelen? Dat is de essentie van klavar: het lezen van muziek zo makkelijk mogelijk maken. Het gaat tenslotte om het musiceren."

De voorzitter vindt het geen probleem dat het in klavarskribo niet zichtbaar is of je bijvoorbeeld bij het indrukken van één toets een gis of een as speelt. "Dat verschil kan geen enkele toetsenist laten horen. Overigens bestaat er gelukkig een op klavar toegesneden boek over algemene muziekleer, want het is natuurlijk zinvol om te weten hoe muziek in elkaar steekt."

Vertaalslag

Speelgemak is ook voor Bennie Kriekaard het belangrijkste voordeel van klavarskribo. De Zeeuw staat te boek als een enthousiast pleitbezorger van klavar: hij is actief lid van de KVN, laat zijn stem horen op de mailgroep "klavarorganist" en is voorzitter van de werkgroep die het project Toekomst Klavarskribo uitvoert.

De inwoner van Krabbendijke ontdekte het muziekschrift op elfjarige leeftijd bij zijn opa en oma. In de jaren die volgden kreeg hij het orgelspelen via zelfstudie onder de knie. Sinds een jaar heeft hij les bij Johan Nijsse, een docent met een conservatoriumdiploma op zak. Kriekaard: "Nijsse is zelf ooit met klavarskribo begonnen en later overgestapt op het traditionele schrift. Ik heb dat een halfjaar lang geprobeerd toen ik zestien was, maar het lukte mij slecht om de vertaalslag van het notenschrift naar toetsen te maken. Ik hoor dat meer van mensen die op oudere leeftijd noten willen leren." Eerlijk: "Jonge kinderen zullen minder moeite met die vertaalslag hebben. Of het verstandiger is om hen noten te laten leren? Ja, ik denk het wel."

Klavarskribo heeft ook nadelen. "Als je met anderen samenspeelt of een koor begeleidt, moet je altijd eerst de muziek omzetten. Het speelgemak van klavar heeft een keerzijde. Omdat je de muziek vlot kunt lezen, is het gevaar dat je de finesses overslaat - oppervlakkigheid ligt op de loer. Iemand die noten speelt, kruipt sowieso door de muziek heen om die te kunnen spelen en stuit daarmee ook op allerhande details. Toch overheersen bij mij de voordelen van klavarskribo. Als klavarspeler kun je bijvoorbeeld sneller met grote orgelwerken uit de voeten."

Gezelligheidsclubje

De Zeeuw zet zich de laatste jaren in voor het behoud van het muziekschrift. Zo laat hij zich regelmatig horen op de in 2001 gestarte mailgroep "Klavarorganist". De 130 leden van dit "gezelligheidsclubje" wisselen ervaringen uit over klavarskribo-uitgaven en orgels en denken na over de toekomst van klavarskribo. Twee keer per jaar is er een speeldag waarop zo'n vijftien leden van Klavarorganist zich laten horen. Volgend jaar is er zo'n dag, inclusief workshop, rond het koororgel in de Bovenkerk van Kampen. Klavarorganist lijkt haast een splintergroepering van de KVN, die ook regiodagen met een workshop organiseert en op haar website de mogelijkheid biedt om met elkaar van gedachten te wisselen.

"Klavarorganist is geen vereniging met een doelstelling, maar een mailgroep die ervaringen uitwisselt", reageert Kriekaard. "Bij ons ligt de nadruk op de onderlinge band. Nee, klavarorganist en KVN bijten elkaar niet."

Kriekaard is inmiddels voorzitter van de projectgroep Toekomst Klavarskribo, waarin mensen van de Stichting Klavarskribo, de Klavar Vereniging Nederland en Klavarorganist hun krachten hebben gebundeld. "Op Klavarorganist uitten verschillende spelers hun zorgen over de toekomst van de Stichting Klavarskribo en het muziekschrift zelf. Sommigen zijn bang dat klavarskribo langzaam ten onder zal gaan. Het idee ontstond om een projectgroep te starten die zich met de toekomst van dit muziekschrift bezighoudt.

We willen klavarskribo meer bekendheid geven, een taak die de KVN op zich neemt. Verder hopen we de komende jaren als werkgroep de Stichting Klavarskribo te ondersteunen met het digitaliseren van het muziekbestand. Ook gaan we uitzoeken wat er aan de notatie van klavarskribo verbeterd kan worden: het verloop van thema's in een compositie is in de huidige schrift bijvoorbeeld niet altijd te volgen en misschien kunnen we op de een of andere manier zichtbaar maken wanneer er sprake is van een gis of een as.

We werken hard aan een eenduidige notatie in klavar. Momenteel wordt de laatste hand aan een nieuwe versie van KlavarScript gelegd. Het is de bedoeling dat iedereen in de toekomst met dit computerprogramma gaat werken, ook Stichting Klavarskribo. Particulieren kunnen dan bijvoorbeeld een door hen in klavar omgezette compositie aan de stichting aanbieden. Samen met Stichting Klavarskribo worden momenteel een lay-outbeschrijving en een stappenplan opgezet die moeten voorkomen dat het een rommeltje wordt.

Verschillende klavarspelers schreeuwen om nieuwe muziek, maar het uitbrengen van literatuur die nauwelijks verkoopt, is te kostbaar voor de stichting. Dankzij vrijwilligers zal de stichting in de toekomst meer kunnen uitgeven dan alleen bestsellers."

Toekomst

Hennie Kuiper, medewerker van Stichting Klavarskribo, erkent dat hij vooral goed verkopende muziek moet uitbrengen. "Bundels van Mans en Propitius raak ik prima kwijt, maar werk van een onbekende componist is nauwelijks verkoopbaar. Ruim 70 procent van de orgelmuziek die bij ons over de toonbank gaat bestaat uit psalm- en liedbewerkingen, de rest is literatuur."

Kuiper werkt sinds 1971 bij Klavarskribo. "Het instituut had toen nog dertig mensen in dienst, tegenwoordig heb ik nog één collega. Pas na het overlijden van Pot -die veel geld in klavarskribo stak- moesten we commerciëler gaan denken. Het bedrijf is niet winstgevend, maar dankzij de nalatenschap van Pot kunnen we ons bedruipen. Veel reclame maken is voor ons niet haalbaar. We moeten het vooral hebben van aandacht in "Toon en Teken" van de KVN en in De Roerfluit, een driemaandelijks tijdschrift vol muziek in handschriftnotatie, dat niet door ons wordt uitgegeven. Nico Karsemeijer, die De Roerfluit maakt, heeft ons ook veel muziek in handschriftnotatie geleverd."

Kuiper zelf zet de muziek over met een computer. Hij weet dat verschillende klavarspelers dit ook doen, maar is niet bang dat het gebruik van KlavarScript de ondergang van Stichting Klavarskribo betekent. "Het is wel te hopen dat iedereen de overgezette muziek niet via internet aan iedereen levert, maar bij ons onderbrengt. Dan krijgt een componist wat hem toekomt en is de toekomst van klavarskribo gewaarborgd."

Kuiper ziet de toekomst niet somber in. "De muziekverkoop is de laatste jaren stabiel. De groep klavarspelers vergrijst, gelukkig vragen ook jongeren me regelmatig om een proefles te sturen. Twintig jaar geleden maakten mensen zich al zorgen over het voortbestaan van klavarskribo. Hoe de toekomst eruitziet, weet ik niet, maar dit muziekschrift is gewoon niet meer weg te denken."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.