+ Meer informatie

Ordelijke beeldenstorm in Balticum

Verwerking van decennia Sowjetbezetting werpt haar schaduwen al vooruit

4 minuten leestijd

APELDOORN - Begin april stond hij nog rustig op zijn sokkel in het centrum van 'Riga, de hoofdstad van Letland. Op mijn vraag wanneer die tirannieke bolsjewistische alweter zou worden verwijderd, klonk steevast: „Lenins tijd komt nog wel". Welnu, de afgelopen dagen was het zover: een keurige beeldenstorm 'raasde' door het Balticum.

Door drs. B. Belder

In Estland duurde Lenins demontage zegge en schrijve twintig minuten. Onder de luide bijval van een paar honderd belangstellenden zette een officieel gecharterde kraanwagen van een bouwfirma de aanval op het reusachtige standbeeld in. Een paar kabels en kettingen werden aangelegd en even later zweefde de arme Iljitsj al door de lucht om ruggelings op de bodem van een vrachtwagen te belanden. Applaus volgde. In kort tijdbestek haalden ook elders opgeluchte Balten de symbolische doornen uit hun ogen, verwijderden zij de gehate zinnebeelden van tientallen jaren van „Sowjetkolonialisme".

Dichte schoorsteen

Maar niet overal werd zo rustig en simpel met dat tranenrijke tijdperk, waarvan de Balten hartstochtelijk hopen dat het na de mislukte Moskouse putsch voorgoed voorbij is, afgerekend als in Estlands hoofstad Tallinn het geval was. Een dreigende sfeer heerste er bij voorbeeld dagenlang voor het KGBhoofdkwartier in Riga. Daar had zich een menigte demonstranten verzameld die min of meer de locale agenten van de geheime dienst van de Sowjet-Unie in gijzeling hielden.

De benarde KGB'ers zaten 's avonds in het donker. Gewoon een kwestie van de stroom afsluiten. Vanwaar deze drastische Letse actie? De betogers wilden dat degenen die met de putschisten in het Kremlin hadden geheuld een strafproces zouden krijgen. Maar bovenal wensten de verontwaardigde Letten te voorkomen dat de KGB'ers zich met belastende documenten haastig uit de voeten zouden maken.

„Toen wij merkten, dat ze bezig waren met het verbranden van hun papieren, hebben we een mannetje het dak opgestuurd om de schoorsteen dicht te metselen", licht een commandant van de plaatselijke politie toe. „Mogen ze hun rook zelf inademen!"

„Heel democratisch"

Ook in de vesting van Letlands nu verboden communistische partij hadden de kameraden voor hun definitieve aftocht zoveel mogelijk archieven trachten te vernietigen. Rook en asresten op de vijfde verdieping, verstopte toiletten in het hele gebouw. Overigens zamelde de Letse politie na overname van het gebouw nog vele zakken documenten in.

Na het verbod van de communistische partij in dezelfde republiek toog een parlementscommissie op pad om Moskous man nummer één in Riga, de intens gehate Alfred Rubiks, in te rekenen. Dat leverde nog een aardige scène op. Schijnbaar gelaten onderging Rubiks zijn arrestatie: „Nu hebt u de macht. Jullie hadden overigens niet met machinegeweren hoeven te komen!" Vervolgens hekelde de gevallen partijchef zijn isolement: „Men heeft mijn telefoon afgesneden. Heel democratisch".

Rubiks moest nodig klagen. Toen het er vorige week even de schijn van had dat de putschisten in Moskou in hun duistere opzet zouden slagen, plaatste hij zich fluks aan het hoofd van een "Nationaal .Comité voor de Noodtoestand" om samen met de opperbevelhebber van de Sowjetstrijdkrachten in het Balticum, Koezmin, de macht in Letland over te nemen.

„CPSUisNSDAP"

Na zovele jaren van Sowjetonderdrukking is het eigenlijk nog een groot wonder dat tot op heden een bijltjesdag is uitgebleven in Estland, Letland en Litouwen. Telefonistes en kantoorpersoneel in dienst van het partijapparaat —de radertjes in de bezettingsmachinerie— konden ongemolesteerd hun werkplaats verlaten; „Men heeft ons slechts gezegd zo snel mogelijk te verdwijnen met medeneming van onze persoonlijke bezittingen". Ook Letse KGB'ers, met gezichten die beurtelings spot en vrees uitdrukten, werd bij hun vernederenvlakte. Foto EPA de aftocht geen haar gekrenkt. Wel wachtte hen daarbij de hoon van omstanders. Het refrein van de demonstranten luidde: „CPSU is NSDAP", „KGB is SS/Gestapo". Trouwens, over provocatie gesproken: sommige KGB'ers vertrokken met een Sowjetvaantje in de hand...

In elk geval blaast de wind sinds kort niet meer tegen een rode vlag met gele hamer en sikkel op het voormalige partijgebouw in Riga, maar laat hij de nationale driekleur, rood-wit-rood, fier wapperen. Precies op de 52e verjaardag van het notoire Molotow-Ribbentrop-akkoord, waarbij Hitler Stalin voorlopig vrijliet de Baltische staten te annexeren, had deze vlagwisseling plaats. De voldoening van de Letse bevolking was dan ook des te groter.

Vreugde èn vrees

Putschist Janajev en zijn medesamenzweerders hebben de Balten vorige week onbewust een enorme dienst bewezen. Eindelijk vindt dezer dagen hun nationale volharding internationale respons: wereldwijde erkenning van staatkundige onafhankelijkheid.

De keerzijde van dit heuglijke historische proces is evenwel de dreiging van de vergelding voor degenen die zich in het recente verleden, tijdens de taaie vrijheidsstrijd, met de Sowjetbezetters hebben afgegeven. In alle Baltische republieken hebben officieren van justitie opdracht gekregen een onderzoek in te stellen naar handel en wandel van de plaatselijke communistische functionarissen. Met het illegaal verklaren van 'dè' partij, met het onder controle brengen van de KGB-afdelingen ter plekke, begint immers pas echt de pijnlijke verwerking van het sinistere Sowjetverleden.

Naar verluidt moeten behoorlijk wat Balten boter op het hoofd hebben als informanten van de KGB. Terwijl deze burgers naar buiten toe meejubelen in de nationale euforie van het moment, is hun hart al bezet met vrees voor ontmaske

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.