+ Meer informatie

Voortbestaan CPSU staat op het spel

Hard-liners en hervormers stropen mouwen op voor cruciaal congres

5 minuten leestijd

MOSKOU (AP/ANP) - Tijdens het plenum, de voltallige vergadering van de Communistische Partij van de Sowjet-Unie (CPSU), die vandaag in Moskou begint, is het voortbestaan van de partij waarschijnlijk het belangrijkste onderwerp. Hard-Iiners en hervormers staan tegenover elkaar om te debatteren over de oproep van Sowjetpresident en partijleider Michail Gorbatsjov om af te rekenen met het totalitaire verledenvan de partij.

Tijdens het plenum staan communisten die een verdere democratisering van het land steunen tegenover conservatieve groepen die van mening zijn dat Gorbatsjov een landverrader is, die het land wil uitleveren aan de kapitalisten.

Het officiële persbureau TASS noemde de bijeenkomst gisteren „cruciaal". De bijeenkomst zal beslissen over de „toekomst van de partij als instituut", zo verklaarde TASS.

In de Sowjet-Unie maken hervormingsgezinde en conservatieve communisten zich op voor de strijd om de ziel van de partij. In het nieuwe partijprogramma wil Sowjetpresident en partijleider Michail Gorbatsjov de marxistische heilsleer afdanken, maar hij kan daarbij rekenen op felle tegenstand van de orthodoxe communisten.

Heilige huisjes

De leidraad van de vernieuwde CPSU moet volgens Gorbatsjov voortaan het „menselijk democratisch socialisme" worden, zo blijkt uit de ontwerp-tekst die deze week in de Sowjetpers verscheen. Als de meerderheid van de 410 leden van het Politburo van de partij daarmee instemt, zullen allerlei 'heilige huisjes' van het marxisme-leninisme overboord worden gegooid. De internationale klassenstrijd moet plaatsmaken voor integratie in de wereldgemeenschap, de planeconomie voor het vrije ondernemerschap. Gorbatsjov kan rekenen op de steun van 100 politburoleden, die desnoods op een splitsing zullen aansturen.

De laatste jaren leek Gorbatsjov zich steeds nadrukkelijker te profileren als Sowjetstaatshoofd, en niet langer als secretaris-generaal van de CPSU. Desondanks bleef hij vasthouden aan de partij, volgens commentatoren om te voorkomen dat zij in handen van de orthodoxe communisten zou vallen. Tot dusver wist hij hun pogingen om hem als partijleider af te zetten te verijdelen, laatst nog in april. Door met een eigen programma de confrontatie aan te gaan, lijkt Gorbatsjov zich sterk genoeg te voelen om de CPSU naar zijn hand te zetten en de conservatieven op een zijspoor te zetten.

Maar de haviken lijken niet van plan zich zonder slag of stoot over te geven. Dinsdag lieten zij van zich horen in een brief van twaalf hoge functionarissen. „De Sowjet-Unie is aan het sterven, zij valt uiteen en verzinkt in het donker en het niets", luidt hun boodschap. „Hoe kon het gebeuren dat wij mensen aan de macht hebben die niet van dit land houden en zich als slaven aanbieden aan buitenlandse heersers" — een verwijzing naar Gorbatsjovs verzoeken om steun van het Westen.

Lemen kolos

De conservatieve stroming wordt gedragen door het middenkader: partijfunctionarissen die, volgens een commentaar in de Prawda, „dorsten naar wraak na hun nederlagen in de eerste jaren van de perestrojka". Na zeven jaar perestrojka is de vroeger almachtige CPSU een kolos op lemen voeten geworden. De partij verliest haar greep op de gebeurtenissen en is intern verdeeld. Dat bleek bij de Russische presidentsverkiezingen vorige maand, toen Boris Jeltsin maar liefst drie communistische tegenkandidaten tegenover zich vond. De populaire ex-communist staat nu aan het hoofd van de Russische Federatie, terwijl de partij haar macht over Moskou, Leningrad en andere grote steden aan niet-communisten verloor. Zowel in het Russische als in het Sowjetparlement is de partij verdeeld in conservatieve en hervormingsgezinde fracties. In Moldavië en de Oekraïne varen de communistische partijen een eigen koers, in andere deelrepublieken zijn ze gesplitst in een nationale en een Moskou-getrouwe partij. De communisten in de Baltische staten en de Kaukasische republieken Armenië en Georgië zijn zelfs van het regeringspluche verdreven na meerpartijenverkiezingen.

Rijkdommen

Maar de partij is met haar 16,5 miljoen leden nog altijd de grootste sociale en economische organisatie van het land. En de rijkste. Geschat wordt dat ze meer dan 5000 gebouwen bezit, ter waarde van 1,9 miljard roebel (bijna 2 miljard gulden volgens de internationale handelskoers), 114 uitgeverijen, scholen, rusthuizen. Daarvoor heeft ze bijna 300.000 mensen in loondienst. Ook deze rijkdommen zijn inzet van de partijstrijd.

Het Politburo zal weliswaar nog niet het nieuwe partijprogramma kunnen aannemen -daarvoor moet een speciaal partijcongres worden gehouden- maar op het plenum van vandaag zal wel de strijd om de vernieuwing worden gestreden. Een splitsing in de partij is ditmaal niet uitgesloten, meent politburolid Alexander Dzasochov. Het liefst zou hij zien dat de orthodoxen na het plenum hun biezen pakken, zodat er een van conservatieven gezuiverde romppartij overblijft. „We willen geen barrière opwerpen tussen onszelf en socialistische partijen, omdat we in veel kwesties dezelfde doelen nastreven", aldus Dzasochov.

Hij verwijst daarmee naar de Beweging voor Democratische Hervormingen van oud-minister van buitenlandse zaken Eduard Sjewardnadze, die zowel aan hervormingsgezinde communisten als radicale aanhangers van Jeltsin onderdak verleent en achter de perestrojka staat. Gorbatsjov lijkt inmiddels zijn fiat te hebben gegeven aan de Beweging, die mogelijk als 'vangnet' voor de hervormingsgezinden binnen de partij kan dienen. Een soortgelijke ontwikkeling is ter rechterzijde gaande, waar de orthodoze fractie "Sojoez" bezig is zich tot een uniewijde organisatie te ontwikkelen.

Schoten voor boeg

De laatste dagen voor het plenum over de toekomst van de partij hebben alle betrokkenen al een schot voor de boeg gegeven. Joeri Prokowjev, de conservatieve partijleider van Moskou, liet weten dat hij een splitsing van de CPSU onvermijdelijk acht.

Gorbatsjov acht zelfs een niet-communistische Sowjetpresident in de toekomst niet ondenkbaar. Maar het grofste geschut werd door Jeltsin ingezet: in een decreet verbood hij alle activiteiten van partijcellen in de staatsbedrijven in Rusland. Van alle kanten wordt de machtige positie van de CPSU zo op de tocht gezet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.