+ Meer informatie

Steeds meer oorlogsbelevenissen in boeken vastgelegd

Weer ander licht op zaak-Van 't Sant

6 minuten leestijd

Er worden nog altijd — 36 jaren na beëindiging van WO II — oorlogsboeken geschreven en gerecenseerd. De herinneringen aan de gebeurtenissen in de jaren 1940-1945 blijven levendig en worden steeds meer te boek gesteld om deze voor het navolgende geslacht te bewaren. De reeks beschrijvingen en romans over het wel en wee in vijf jaren „onderdrukking en verzet" is niet meer te tellen, laat staan bij te houden, waarvoor men dan wel over een apart kapitaaltje zou moeten beschikken om al die „banden" te kunnen verzamelen.

Een van de nieuwste uitgaven over obrlogsbelevenisseh is het boek, waarin die belevenissen in Achterhoek en Liemers zijn opgetekend onder de titel „Met de moed van de angst". Dit werd vorige week gepresenteerd in Winterswijk. In deze plaats en wijde omgeving, ja in de gehele Achterhoek zoals in Aalten, Lochem enz. zijn tijdens de oorlogsjaren vele onderduikers opgevangen en verzorgd, evenals joden, vluchtelingen uit Duitse werkkampen en geallieerde vliegers. Winterswijk heeft een „Mevrouw Kuipers-Rietbergplein", genoemd naar „Tante Riek", zoals haar schuilnaam was in oorlogstijd en wier nagedachtenis als grondlegster van de Landelijke organisatie voor hulp aan onderduikers (LO) werd geëerd met een monument.

Een van de auteurs woont ook in Winterswijk en moest als drager van de jodenster de wijk nemen. Hij werd ondergebracht bij de familie Knegt^de Nijs in Vlaardingen, waar hij de oorlog overleefde. Het was een goede gedachte om het eerste exemplaar van dit boek aan dit echtpaar uit te reiken. Het verhaal van deze auteur, de heer H. Meijler, geeft onopgesmukt weer „de moed van de angst", waarmee dit echtpaar was bezield, een moed waarvoor het onlangs de hoogste Israëlische onderscheiding mocht ontvangen.

Alle belevenissen, o.m. die van ds. O. C. Broek Roelofs, destijds Geref. predikant te Geesteren-Gelselaar, waren waard beschreven te worden. Daarom zal dit boek, vooral in het oosten des lands, zeker aftrek vinden.

Licht op Van 't Sant

Van geheel andere aard, maar eveneens een uitgave van De Walburgpers, is het boek „De Koningin in Londen", geschreven door mevrouw M. H. Brave-Maks, die in Londen werkzaam was Of) het secretariaat van koningin Wilhelmina en later secretaresse was van prins Bernhard.

Eén boeiend boek, waarin o.m. de figuur van de heer Van 't Sant, particulier secretaris van de koningin in ballingschap, diverse malen voor het voetlicht treedt. Dit „licht" werpt toch weer een ander licht op deze ,,mysterieuze figuur" dan Den Doolaard ons schetst in „Londen en de zaak Van 't Sant".

De schrijfster, die onder Van 't Sant werkte, kende hem van zeer nabij en ontdekte al spoedig de tegenstellingen in de „Londense" regering en haar ambtenaren, waardoor van pro- en antiVan 't Sant-groepen kon worden gesproken. Dit mede door de zaak-Van Buuren. Dit was een wapenhandelaar, ,,die in het begin van de jaren dertig met Mussert was meegegaan naar Mussolini om geldelijke steun te verkrijgen voor de N.S.B.", die de Engelsen als „politiek onbetrouwbaar" persoon hadden geïnterneerd. Door tussenkomst van enkele ministers werd deze figuur later toch vrijgelaten, waartegen Van 't Sant zich tot het laatst had verzet, omdat hij „het vrij rondspringen van deze behulpzame man in de hoogste militaire en meest kwetsbare kringen van de oorlogvoering steeds als een potentieel gevaar voor de geallieerde zaak heeft beschouwd". De waarschuwing van de Engelse inlichtingendienst, dat Nederlandse ministers zich niet schenen te realiseren dat telefoongesprekken ook door de vijand konden worden afgeluisterd en dat geheime zaken per telefoon werden afgehandeld, werd in de wind geslagen, nadat Van 't Sant de waarschuwing had doorgegeven. Niet lang daarna werd echter Van 't Sant beticht, dat hij gesprekken afluisterde. De rol, die ministers als Dijxhoorn (Oorlog) e.a. in „de zaak Van 't Sant" speelden, kan beslist niet mooi worden genoemd. De Britse regering ging (gelukkig!) niet in op het verzoek — nota bene — van een Nederlandse minister aan de Engelse autoriteiten om Van 't Sant te interneren. De echtgenoot van de schrijfster, de heer Brave, die zelf bij de inlichtingendienst werkte, verklaarde, dat het te begrijpen was, dat de Engelse regering niet tot internering zou overgaan omdat zij niet over feitenmateriaal beschikte, waarop internering van een dergelijke functionaris gebaseerd zou moeten zijn. Van 't Sant was door „eigen mensen" uitgeschakeld, door de zgn. „stoere knapen", die intriges en verdachtmakingen niet uit de weg gingen.

Luchtslagen boven Nederland
„Sporen aan de hemel II" van Ab A. Jansen is een vervolg van de beschrijving van de luchtoorlog 1943-1945. Het gaat in dit deel voornamelijk over de strijd van de Amerikaanse luchtmacht tegen de Duitse Luftwaffe boven Nederland in de periode september 1943 tot februari 1944. Iji deze strijd vielen talrijke geallieeerde toestellen ten offer aan de strijdlust van de enorme tegenstand van „Fliegerhorst Leeuwarden", totdat het overwicht van het Amerikaanse potentieel aan mensen en materieel merkbaar werd.

Het boek bevat tal van gedetailleerde beschrijvingen van luchtgevechten en de slachtoffers daarin, waarbij Noord-Nederland veelal het strijdtoneel was, waardoor slachtoffers onder de burgerbevolking vielen en boerderijen e.d. werden verwoest. Deel III komt dit voorjaar uit.

Encyclopedie
Het tweede deel Van de Winkler Prins encyclopedie van de Tweede Wereldoorlog (K - Z) vormt met deel I een bijzondere wijze van vasriegging der geschiedenis van deze oorlog. Namen en begrippen worden uitvoerig toegelicht. Dat in de rij van personen, die in het kader van het verzet van betekenis zijn geweest o.m. de naam van prof. dr. K. Schilder ontbreekt, achten wij een lacune, aangezien hij een der eersten was, die tijdens de jaren, dertig in woord en geschrift principieel verzet bood tegen het nationaal-socialisme en dit voortzette in oorlogstijd.

Wij hebben lang geaarzeld om aandacht te schenken aan het boek „Imitatie-marinier" van de hand van mr. C. de Jong. Deze schrijver, die als 1ste luitenant deelnam aan de gevechten rondom Rotterdam, is naar zijn mening onverdiend gestraft vanwege zijn gedrag tijdens de meidagen 1940. Uit de epiloog', van zijn boek blijkt, dat hij de frustratie daarover op advies van zijn huisarts van zich af heeft geschreven; vandaar de publikatie van dit boek.

Zijn gedetailleerd relaas, met tal van afschriften van brieven en verklaringen, doet niets af van het feit, dat deze officier op de laatste oorlogsdag zonder enige opdracht van hogerhand op eigen houtje een verzoek van de directie van de toenmalige werf Gusto inwilligde om enkele modelstukken 10-veld-geschut naar Hembrug te vervoeren. „Bewust deelde ik geen van mijn ondercommandanten mede wat ik zou gaan doen..... Maar tegenover de troep zou ik — naar ik aannam — een psychologische fout maken, als ik zou zeggen dat ik even wegging". Ook aan zijn plaatsvervanger deelde hij niets mee. Hij liet dus zijn compagnie in de steek, kwam niet verder dan Den Haag en viel 's avonds van moeheid bij zijn moeder thuis in slaap. Over zijn vaderlandsliefde willen wij het hier niet hebben, maar de hierboven geciteerde zinnen over bewust zijn troep in de oorlogsellende achterlaten moge voor ieder het bewijs zijn, dat deze officier in het heetst van de strijd —14 mei Rotterdam — faalde om geen sterker woord te gebruiken. Daar brengen alle brieven en verklaringen, welke zijn opgenomen, geen enkele verandering in.

„Met de moed van de angst", door H. Meijler e.a. Uitgave: De Walburgpers, Zutphen, 130 blz. geïll.; prijs ƒ 17,50.

„De Koningin in Londen", door mevr. M. H. Brave-Maks. Uitgave: De Walburgpers, Zutphen; 176blz.geïll.; prijs ƒ 29,50.

„Sporen aan de hemel" II, door Ab A. Jansen. Uitgave: Hollandia BV, Baarn; 340 blz, geïll.; prijs ƒ 34,50.

Winkler Prins encyclopedie van de Tweede wereldoorlog. Uitgave: Elsevier, Amsterdam-Brussel; 325 blz. geïll.

„Imitatie-marinier", door mr. C. de Jong, Dieren; 298 blz. geïll.; prijs ƒ 23,90 te bestellen via gironr. 183960 ten name van de auteur.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.