+ Meer informatie

Een Engels orgel in een Utrechtse kerk

Orgelmonumenten in ons land

3 minuten leestijd

Wanneer we in ons land op orgeltocht zijn — en in de zomermaanden worden in diverse streken van ons orgelrijk land regelmatig dergelijke tochten gemaakt — komen we diverse verschillende orgels tegen.

Zo heeft elke provincie veelal orgels van een bepaalde orgelmaker die in zo'n streek of provincie heeft gewoond en daar ook werkzaam is geweest. In Friesland komen we bijvoorbeeld veel orgels tegen afkomstig uit de orgelmakerij van de fa. Van Dam, een geslacht van orgelmakers dat énkele honderden orgels heeft gemaakt.

In Noord-Brabant zijn het veelal orgels van Smits en Vollebregt die men daar kan aantreffen terwijl men in de provincie Utrecht dikwijls een orgel zal vinden, gemaakt door de orgelmakers Batz of Witte, die hun orgelmakerij in de stad Utrecht hadden gevestigd. Wanneer we dan in een kerk een geheel van het traditioneel patroon afwijkend orgel tegenkomen, is het echter zeker de moeite waard hieraan eens wat meer dan normale aandacht te besteden.

Schenking

Het komt namelijk sporadisch voor dat er in een Nederlands Hervormde Kerk een orgel wordt gebouwd door een Engelse orgelmaker. In de dorpskerk van Ter Aa (bij Nieuwersluis) is dat het geval. Het orgel werd door schenking verkregen, iets wat destijds wel Vaker gebeurde. Een Engelse edelman huwde een barones Van Reede uit Ter Aa en 'schonk na haar overlijden te harer gedachtenis een orgel aan de kerk in haar geboorteplaats. De opdracht tot de bouw werd dan ook verstrekt aan een Engelse firma, namelijk de nu niet meer bestaande orgelmakersfirma Forster and Andrews te Huil (Yorkshire). In 1898 werd het orgel in gebruik genomen. Opgesteld in twee identieke kassen had het orgel oorspronkelijk de volgende dispositie:

Great Organ (Hoofdwerk) CC to G: Open Diapason 8', Hohlflute 8', Dulciana 8', Harmonie Flute 4', Principal 4', Fiftheenth 2', Clarinet 8'.

Swell Organ (Bovenwerk) CC to G: Bourdon 16', Open Diapason 8', Salicionaal 8', Voix Celestes 8', Principal 4', Mixture 3 ranks, Horn 8', Oboe 8'.

Pedal Organ CCC to F: Open Diapason 16', Bourdon 16', Couplers (koppelingen): Swell to Great, Swell to octave, Swell to pedals en Great Organ to pedals.

Restauratie

Na de restauratie, die duurde van 1956 tot 1959, werd het orgel niet meer op de oude plaats gebracht maar tegen de torenzijde geplaatst. Voor onze begrippen is het merkwaardig van vormgeving. Het heeft namelijk twee even grote kassen, beide voorzien van een front.

In 1961/1962 werd dit bijzondere orgel gerestaureerd door de destijds te Zwolle gevestigde orgelmakers Van den Berg en Wendt, waarbij 't de oorspronkelijke dispositie behield. Het instrument heeft mechanische sleepladen voor hoofd- en zwelwerk, terwijl het pedaal pneumatisch is. Vooral het kunstige houtsnijwerk van kas(sen) en oxaal verdient onze speciale aandacht. In de St. Nicholaskerk te Wells, Norfolk staat een identiek orgel als hier in Ter Aa: dat orgel dateert van 1888.

Men kan hieruit concluderen dat het orgel zoals we dat in Ter Aa aantreffen, een orgeltype voorstelt dat door Forster en Andrews meermalen is gebouwd als standaard-type voor kleine kerken. Deze firma wordt door Engelse deskundigen op het gebied van de orgelbouw vermeld als één van de voornaamste bouwers, die in hoofdzaak gewestelijk en buiten de grote centra gewerkt heeft.

Het orgel in Ter Aa toont ons weer hoe veelzijdig ons orgellandschap is en hoe boeiend het kan zijn hier regelmatig aandacht aan te besteden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.