+ Meer informatie

j^olitieke stap, staatsrechtelijk ongeldig

)ost-Europakenner Löwenhardt over afscheiding Nagorno-Karabach:

4 minuten leestijd

LEIDEN — Het opzienbarende besluit in de Armeense enclave Nagorno-Karaich om zich af te scheiden van de Sowtrepubliek Azerbeidzjan, is een „politiestap, die staatsrechtelijk geen geldig(id heeft". Dit zegt dr. J. Löwenhardt, étenschappeiijk medewerker aan het ocumentatiebureau voor Oosteuropees cht van de universiteit van Leiden.

Volgens Löwenhardt zal Moskou zich niet bij t eigenzinnige besluit neerleggen, uit vrees dat dere gebieden in de Sowjet-Unie waar sterke tionalistische sentimenten leven, zoals de Baltile republieken, het voorbeeld van Nagorno-Ka3ach zullen volgen. De Sowjet (raad) van de autonome provincie, larvan de bevolking al maanden actie voert voor nsluiting bij Armenië, nam dinsdag een resoluaan waarin de provincie zich onafhankelijk verlarde van Azerbeidzjan, een unieke gebeurtenis de geschiedenis van de Sowjet-Unie. Het nieu: autonome gebied zou de "Armeense autonome ovincie Artsach", naar de historische naam voor bergachtige streek, moeten gaan heten. Verder rak de Sowjet zich nogmaals uit voor snelle herigingmet Armenië. Volgens Löwenhardt kan een autonome provin; zich echter niet zomaar afscheiden. Krachtens tikel 78 van de grondwet van de Sowjet-Unie mnen de grenzen van de unierepublieken alleen Drden gewijzigd met instemming van de betrok•n unierepublieken en moet de regeling verder arden bekrachtigd door de Opperste Sowjet (het parlement) van de Sowjet-Unie. Artikel 86 van de Sowjetgrondwet bepaalt nog eens dat de autonome provincies worden ingesteld door de Opperste Sowjet van de unierepublieken, in dit geval Azerbeidzjan, Naar analogie zal de unierepubliek ook haar goedkeuring moeten geven voor de afscheiding van een autonome provincie.

Baltische republieken

De Opperste Sowjet van Azerbeidzjan, die al eerder had uitgesproken dat Bakoe het gebied nooit aan Armenië zal afstaan, verwierp het besluit van Nagorno-Karabach onmiddellijk. Volgens het Azerbeidzjaanse parlement is de resolutie van de provinciale raad van Nagorno-Karabach „ongrondwettig" en daarom van „nul en generlei waarde".

Löwenhardt meent dat de leiding van NagornoKarabach Moskou met het besluit „voor voldongen feiten wil plaatsen" en zo de impasse in de twist om het gebied doorbreken. „Het is een teken dat zij het er niet bij zullen laten zitten", zo zegt Löwenhardt.

Tot nog toe heeft de Sowjetleiding alle verzoeken van Nagorno-Karabach, dat in 1923 aan Azerbeidzjan werd toegewezen, om hereniging met Armenië afgewezen. Het Politburo wees de Armeense eisen in februari al af en op de bijzondere partijconferentie van eind juni verklaarde Sowjetleider Michail Gorbatsjov nog eens met klem dat er geen sprake kon zijn van wijziging van de binnenlandse grenzen. Het Kremlin gaf evenmin gehoor aan een compromisvoorstel van de Sowjet van Nagorno-Karabach om het gebied voorlopig onder rechtstreeks bestuur van Moskou te plaatsen. Löwenhardt durft zich niet te wagen aan een voorspelling wat Moskou nu gaat doen. „Wij hebben tegenwoordig te maken met situaties zonder precedent", zegt hij. Maar het staat volgens hem wel vast dat Moskou zich niet bij de eenzijdige stap van Nagorno-Karabach zal neerleggen. „Men loopt enorme risico's door toe te geven. De implicaties voor de Baltische landen zouden enorm zijn. Daar is steeds gezegd: Als het die Armeniërs in Nagorno-Karabach lukt, dan zijn wij de volgende die aan de bel trekken".

Hij wijst er daarbij op dat Litouwen, Letland en Estland op de partijconferentie in Moskou al „volledige economische en culturele autonomie en meer politieke onafhankelijkheid" hebben gevraagd.

De partij

Een afscheidingsverzoek van de Baltische landen, die in 1940 met geweld door de Sowjet-Unie werden ingelijfd, zou Moskou voor veel grotere staatsrechtelijke problemen plaatsen. Volgens de grondwet is de Sowjet-Unie een „vrijwillige unie" van Sowjetrepublieken en hebben de vijftien deelof unierepublieken van de Sowjet-Unie, waaronder de Baltische republieken, het recht zich af te scheiden. De twintig autonome republieken en de acht autonome provincies hebben dit recht niet.

Maar hoewel de unierepublieken op papier volledige soevereiniteit genieten, heeft hun recht van afscheiding in de praktijk nooit veel om het lijf gehad. Dat komt vooral doordat in de SowjetUnie niet de Staat, maar de partij het voor het zeggen heeft en de partijafdelingen van de unierepublieken volgens het principe van het „democratisch centralisme" gehoorzaamheid verschuldigd zijn aan de partijleiding in Moskou.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.