+ Meer informatie

De Stopera van de lichtstad

Eindhoven verbouwt een derde deel van het centrum

9 minuten leestijd

EINDHOVEN - Eindhoven bouwt. De lichtstad krijgt een nieuw stadshart. Winkels, kantoren, horecazaken, een muziekcentrum, casino en een enorme parkeergarage worden in één project uit de grond gestampt. „Een derde deel van de vijfde stad van Nederland. Het wordt op zich al een attractie", aldus een trotse architect. Wat hèt hoogstandje had moeten worden, is inmiddels een financieel blok aan het been van de gemeente. De gang van zaken rond het muziekcentrum roept associaties op met de Amsterdamse Stopera. Over stijgende bouwkosten, het falen van de gemeente als projectontwikkelaar en een succesvol winkelcentrum.

Donderdag 12 december. Een hoongelach stijgt op als een van de bouwers van het nieuwe stadshart de aanwezige journalisten meedeelt dat nu, twee jaar na de start van de bouw, het plan nog steeds ongeveer „één keer per maand wordt aangepast". De hoon treft niet zozeer de bouwer, vier grote aannemers verenigd in de Bouwcombinatie Centrum Eindhoven, als wel het optreden van gemeente.

In het zaaltje achter een etablissement aan de rand van de Eindhovense Markt zijn de vertegenwoordigers van de Eindhovense persclub verzameld. Afgevaardigden van de (regionale) dagbladen, van gemeentelijke voorlichtingsbureaus en grote persdiensten als DAF en Philips worden ingelicht over de bouwwerkzaamheden. Een bezoek aan de steigers completeert het periodieke uitje, waaraan vooral veel oudere schrijvers en voorlichters met graagte deelnemen. De critici van de samenleving wordt de andere kant van het project getoond. De unieke staaltjes van bouwvernuft, de ingewikkelde logistiek, het immense bouwoppervlak en de exclusiviteit worden uitvoerig uit de doeken gedaan.

Vertraging

Zes dagen lang, van maandagochtend vroeg tot zaterdagavond laat, weerklinken bouwvakkersgeluiden in het centrum van Eindhoven. Ongeveer 400 man zijn in twee ploegen driftig in de weer om winkelcentrum Heuvel Galerie en het daarin geïntegreerde. muziekcentrum gestalte te geven. Er wordt van alles aan gedaan om de achterstand in te lopen. Het stadium van de ruwbouw zit er bijna op. Hier en daar gapen nog grote gaten in de daken, terwijl op andere plaatsen de roltrappen, dik in plastic verpakt, reeds zijn geïnstalleerd. Het zijn de uiterlijke tekenen van de vertraging in de bouw. Op onderdelen is men al een jaar achter op het schema.

De vier aannemers hebben niet voor niets medewerkers aangesteld die zich de gehele dag bezig houden met de logistiek: de tijdige aanvoer van bouwmaterialen. Iedereen heeft z'n twijfels of binnen een jaar de laatste resten beton en modder zijn verdwenen. Toch staat de openingsdatum vast. Koningin Beatrix zal de belangrijkste gaste zijn tijdens de officiële ingebruikname van Philips Muziek Centrum op 2 september 1992.

De gloedvolle betogen en het rotsvaste geloof in het eigen gelijk, tegen beter weten in, zijn kenmerkend voor de gang van zaken rondom het muziekcentrum. De 'cultuurtempel' is het zenuwcentrum van het stadshart, maar tegelijk de meest zwakke schakel in het project dat moet zorgen voor een vernieuwde opleving van de binnenstad.

Philips

Na de 'Grote Ommekeer' bij Philips begon dit bedrijf de afgelopen jaren in hoog tempo zijn culturele en maatschappelijke voorzieningen af te stoten. Het concern, dat zo nadrukkelijk zijn stempel op de Eindhovense samenleving drukte, kondigde het publieke einde van centra als het Evoluon en de eigen concertzaal aan. Een belangrijke rol in de planvorming voor een nieuw stadshart speelde ook de aanwezigheid van een groot, open terrein in de Eindhovense binnenstad. „Een geluk", meent H. G. Scholte, projectmanager namens de gemeente Eindhoven.

Onder leiding van de Duitse architect Walter Brune, de ontwerper van Kö Galerie in Düsseldorf, ontstond het ontwerp voor een nieuw winkel/kantorencentrum: Heuvel Galerie. De Eindhovense architect Rob van Aken verleende eveneens medewerking.

Heuvel Galerie bestaat uit een overdekte winkelpromenade met grote, centrale glazen koepels, woningen, kantoren, vrije-tijdsvoorzieningen en parkeergarages. De hoofdmoot bestaat uit winkels (20.000 vierkante meter), het muziekcentrum (8600 vierkante meter) en horeca (3000 vierkante meter). De ondergrondse pakeergarage in twee lagen biedt ruimte aan 1200 auto's.

De ontwerpers hebben niet op een dubbeltje gekeken. Alleen al voor kunstwerpen in Heuvel Galerie is drie miljoen gulden uitgetrokken. Het muziekcentrum krijgt twee concertzalen: één met meer dan 1200, de ander met 450 zitplaatsen. Vaste bespeler wordt Het Brabants Orkest. De grote zaal wordt gebouwd in de vorm van een amfitheater. Van meetaf aan bepaalde bestuurlijk Eindhoven dat er geen sprake mocht zijn van een ordinair koopcentrum. Openbaarheid, ook in de avond en tijdens de nachtelijke uren, was een van de trefwoorden. In verband daarmee moest de aantrekkingskracht van het centrum buiten de gewone daguren worden vergroot door de aanwezigheid van horecagelegenheden, casino en mogelijk een nachtclub. „Voorkomen moet worden dat 's avonds de rolluiken dichtgaan en dat de criminaliteit hoogtij viert. Om de aantrekkelijkheic|j,van een stadshart te vergroten, is de aanwezigheid van publiek in de avonduren een vereiste", doceert Scholte.

Om zoveel mogelijk greep op het project te houden, werden de ontwerpen minutieus uitgewerkt alvorens projectontwikkelaar MAB tot uitvoering mocht overgaan. Contractueel werd de gemeentelijke bemoeienis tot in detail geregeld. „Tegen de wind in is het project ontwikkeld", schetst &holte de bijzondere gang van zaken. „Maar wel op basis van keiharde cijfers met betrekking tot de economische haalbaarheid".

Met het winkelcentrum zit het wel goed. Een jaar voor de oplevering is al 80 procent van de uit te geven oppervlakte verhuurd. In beleggerstermen is de galerie "vol". Heuvel Galerie biedt straks onderdak aan winkels in de midden- en betere klasse. Gemikt wordt op een miljoen kooplustigen in de wijde omgeving.

Met het muziekcentrum is het droeviger gesteld. In juni 1987 besloot de raad tot de bouw. Dit gebeurde op basis van een bedrag van 32 miljoen gulden. Daarvan zou ruim 19 miljoen voor rekening van de gemeente komen. De rest zou via sponsorgelden binnenstromen.

Inmiddels bedraagt de negatieve last —inclusief de sponsorbedragen- 67 miljoen gulden, hoewel de laatste officiële cijfers nog steeds spreken van ruim 65 miljoen, In Eindhoven heeft het project inmiddels alle goodwill verloren.

Goedkoper ingezet

in een vergaderkamer in de toren van de gemeentelijke technische dienst geeft projectmanager Scholte toe dat Eindhoven „behoorlijk de fout is ingegaan". Overigens treft hem persoonlijk geen blaam, want zeer tegen zijn zin bracht het gemeentebestuur de begeleiding van de bouw van het muziekcentrum aanvankelijk onder bij twee projectleiders. „Het muziekcentrum is te veel als een eigen gemeentelijke voorziening gekenmerkt. Contractueel was er een directe relatie tussen bouwer en gemeente, waardoor prijsverhogingen op het bordje van de gemeente terechtkwamen". De beschuldiging over onbekwaamheid van de ambtenaren werpt hij verre van zich. „Voortdurend heeft de politiek sommige adviezen van de hand gewezen".

Volgens Scholte is er zeker niet alleen sprake van overschrijding van budgetten. „Het is steeds duidelijk geweest dat het centrum 10 tot 15 miljoen duurder zou uitvallen. Tot het laatst toe is dat door het college niet opgenomen in de raadsvoorstellen".

De manager is ervan overtuigd dat „dit soort projecten altijd duurder wordt". „Politiek wordt zoiets goedkoper ingezet. Als vier jaar geleden andere bedragen waren genoemd, was het muziekcentrum er nooit gekomen". Scholte is een optimistisch man. „Uiteindelijk denk ik dat iedereen straks in z'n handjes klapt, wanneer hier het Brabants Orkest speelt in een schitterend gebouw".

Akoestiek
Of er dan werkelijk applaus zal losbarsten, is nog een onbeantwoorde vraag. Los van de kosten is in Eindhoven een openbaar debat losgebarsten over de vraag of de akoestiek van de grote zaal wel deugt. Architect Van Aken, die tekende voor het tamelijk revolutionaire achtkantige amfitheater, is rotsvast overtuigd van zijn gelijk: „De akoestiek zal straks prima zijn". Andere deskundigen twijfelen aan de juistheid van de cijfers van het vooraf door de TH op schaal vervaardigde model van de grote zaal.

Scholte is uiterst voorzichtig. „De ambiance is net zo belangrijk als de akoestiek. Muziek beluister je in relatie tot je omgeving". Het is niet het enige twistpunt. De sterke band tussen muziekcentrum en Het Brabants Orkest doet velen vrezen dat dit (nog betere) orkesten op een afstand zal houden. Ook is er de voortdurende spanning tussen de wensen van de raad om te komen tot een multifunctioneel gebouw dat eveneens onderdak biedt aan optredens van bij voorbeeld popgroepen, en de mening van de liefhebbers/kenners dat zo'n zaal slechts geschikt is voor klassieke orkesten.

Met uitzondering van de oppositie -VVD, Groen Links en de SP- heeft de Eindhovense raad de Een van de winkelkoepels. Foto RD ontwikkelingen tamelijk gelaten over zich heen laten komen. Verantwoordelijk wethouder A. van Veelen (PvdA) heeft meerdere malen gebruik gemaakt van de mogelijkheid de raad in besloten kring te informeren. De overeenkomsten en de complexiteit van het geheel maken de raadsleden echter meer tot toeschouwers van het project, dat inmiddels in de volksmond openlijk als „onze Stopera" wordt betiteld. In een plaatselijk dagblad wordt dan ook gesproken van een „collectieve blamage".

Het is vooral Groen Links dat af en toe flink tegensputtert. Zo heeft deze fractie recent besloten voortaan de besloten vergaderingen van de raadscommissie over deze kwestie te mijden. „Die sfeer van geheimzinnigheid staat me niet aan. Bovendien wil ik als raadslid mijn handen vrij hebben", aldus GLraadslid E. van den Berg.

Het is een publiek geheim dat verschillende collegeleden, met burgemeester Van Kemenade voorop, doorlopend geprikkeld reageren op de vergelijkingen met de problemen in Amsterdam. Projectmanager Scholte geeft toe dat er parallellen zijn met de Amsterdamse Stopera, het veel bekritiseerde bouwproject in de hoofdstad. „De overheid heeft geen verstand van bouwen en van muziek. De kans op ontsporing is derhalve op voorhand zeer groot", aldus Scholte, die meent dat de Stopera wel wezenlijk verschilt met het Philips Muziek Centrum als het het gaat om de hoogte van de overschrijdingen. „Het was bekend dat het gebouw ten minste 59,5 miljoen gulden zou gaan kosten. Om politieke redenen is dat niet bekend gemaakt".

Randgemeenten
Hij meent dat 67 miljoen „echt de limiet is". Garanties zijn er echter niet. Nog onzekerder is de exploitatie. De optimische ramingen gaan uit van een jaarlijkse bijdrage van de gemeente van 4,5 miljoen gulden aan MAB, dat voor 33 miljoen gulden eigenaar wordt van het complex. Aanvankelijk werd in de exploitatie-opzet uitgegaan van een jaarlijkse bezoekersaantal van 132.500. Nu al wordt 80.000 bezoekers per jaar aan de hoge kant genoemd. Of het bij 4,5 miljoen per jaar zal blijven, wordt betwijfeld.

In Eindhoven en omgeving wordt de laatste weken druk gespeculeerd over een bijdrage van de omliggende gemeenten, die straks ook de 'vruchten' zullen plukken van de investeringen. In hoeverre dat ook een vertroebelende factor zal vormen bij de lopende discussies over de bestuurlijke schaalvergroting is de vraag.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.