+ Meer informatie

Camper, een ijdel maar veelzijdig onderzoeker

Bundel over leven en werk van een polyhistor

4 minuten leestijd

„Gij behoeft mijn woorden volstrekt niet als de eenige ware te beschouwen... Ik verlang niet dat ge uwe boekerijen met mijne dictaten zult aanvullen, maar ik raad u aan om er uwe kennis mee uit te breiden, uw verstand te scherpen en de lessen uit de grijze oudheid bijeengebracht te waarderen". Deze woorden typeren de onafhankelijke onderzoeker. Ze zijn van nog meer waarde omdat die onderzoeker, Petrus Camper, bekend stond als een ijdel man. Niettemin: „Een onderzoeker van nature", die zelfs in onze tijd blijft boeien.


Camper leefde van 1722 tot 1789. Hij groeide op in een gefortuneerd gezin en later werd moeders geld nog eens aangevuld met dat van zijn vrouw. Hij bewoog zich dus van jongsaf aan in de sociale bovenlaag van de bevolking. De beroemde medicus Boerhaave en de niet minder bekende natuurkundige 's Gravensande waren huisvrienden van de Campers. De jonge Petrus heeft dan ook een uitstekende opleiding genoten, die werd afgerond met een dubbele promotie. Onder Van Musschenbroek, ook al geen kleine jongen in de natuurwetenschappen, verdedigde hij een dissertatie over het oog als optisch instrument. Zijn andere dissertatie ging over een onderzoek naar oogkas en ooglens.


Polyhistor


Vorig jaar is herdacht dat het tweehonderd jaar geleden is dat deze "polyhistor" overleed. Zo zou hij genoemd kunnen worden, betoogt drs. W. Ottespeer in een artikel over Campers leven en werk. Het is te vinden in het boek "Petrus Camper, 1722-1789, onderzoeker van nature". Het werd vorig jaar uitgegeven en bevat behalve artikelen over Camper ook een catalogus van de tentoonstelling die toen in het Groninger universiteitsmuseum is gehouden.


Ottespeer gebruikt de term polyhistor zelf niet, omdat er een negatieve betekenis aan wordt gegeven. Van alles een beetje weten, van niets echt veel. Toch is Campers veelzijdigheid er wel mee getekend, maar dan zonder de negatieve toevoeging.


Knutselaar


Hij was een echt kind van zijn tijd, een kind van de Verlichting. Hij leeft in de eeuw van het optimisme over het wetenschappelijk kennen en kunnen van de mens. Het is ook de eeuw waarin een begin gemaakt wordt met het afzweren van het geloof in God als Schepper en Onderhouder van deze wereld. Zijn tijd ademt vooruitr gang. Tegelijkertijd zijn de kennisvelden nog zo beperkt dat een man van het kaliber van Camper overal zijn mening over kan hebben. En die gaf hij maar wat graag.


Petrus was in zijn werk bepaald geen naprater. Hij heeft zelf veel onderzocht. Hij ontwikkelde zich tot een knap anatoom. Omdat hij ook goed kon tekenen -hij heeft zelfs op de Amsterdamse tekenacademie les gehad- kon hij zijn waarnemingen vastleggen in beelden. Aan de andere kant was hij ook een knutselaar; er staat ook een aantal medische hulpmiddelen opzijn naam.


Orthodox ongelovige


Wie in die tijd zo aan de weg timmerde, kreeg zeker te doen met de vragen over de verhouding tussen geloof en natuurwetenschap. De titel "Een orthodox ongelovige" die boven het hoofdstuk prijkt dat probeert Campers religiositeit te beschrijven, is veelzeggend.


Hij is een gecompliceerd man geweest, ijdel, dikwijls op eigen bevoordeling uit, maar tegelijkertijd eerlijk als het ging om zijn onderzoek naar de waarheid. Die twee polen zijn steeds terug te vinden in zijn levensbeschrijving, ook in dit hoofdstuk.


Dat hoofdstuk besluit met: „Geëtaleerde vroomheid, opportunisme en hypocrisie. Het zijn oordelen van tijdgenoten, hem veelal ongunstig gezind. Hem meer welgevallige getuigenissen zijn mij niet bekend, evenmin een eigenhandig geschreven uiting van doorleefd geloof. Maar wilde of kon hij zoiets wel belijden? Naar het zich laat aanzien zou zulks tijdgenoten verbaasd hebben...".


Politiek


Ook voor de politiek had Camper tijd. Hij heeft zich actief bemoeid met de vaderlandse politiek, zij het vanuit Friese hoek benaderd. Hij heeft tenslotte een groot deel van zijn leven in dat gewest gewerkt en gewoond. En passant krijgen we nog een aardig stukje historie rond patriotten en prinsgezinden voorgeschoteld. Camper komt daar een beetje uit te voorschijn als „ik buig niet voor de een, ik buig niet voor de ander en als ik buig word ik er niet minder van".


Uiteindelijk wordt hij lid van de Raad van State. Als hij in 1789 overlijdt, woont hij in Den Haag en is zelfs voorzitter van dat college.


Wie een beeld wil krijgen van deze veelzijdige geleerde-politicus, maar ook van zijn tijd, kan in dit boek terecht. Het laat ons zien hoe toen gedacht en gewerkt werd. Het tekent ons deze polyhistor in zijn kracht en zwakke kanten. Geïnteresseerden op het gebied van de geschiedenis van de natuurwetenschappen zullen het zeker waarderen.

N.a.v. "Petrus Camper (1722-1789), onderzoeker van nature", onder redactie vaqn J. Schuller tot Peursum-Meijer en W. R. H. Koops; uitgave: Universiteitsmuseum te Groningen, 19879; 148 pag.; prijs: 22,50 gulden (excl. porto).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.