+ Meer informatie

Haïti tien jaar na het vertrek van Baby Doc

Aristide wijdt zich aan memoires, terwijl Préval presidentschap op zich neemt

6 minuten leestijd

Vandaag treedt René Préval aan als 38e president sinds de onafhankelijkheid van Haïti in 1804. De wetenschap dat 24 van zijn illustere voorgangers vroegtijdig aan de kant zijn gezet, deert hem niet. Behalve de inaugurele festiviteiten is er aandacht voor hetgeen er vandaag precies tien jaar geleden plaatshad: de val van de dictatuur-Duvalier, ook wel Haïti's tweede onafhankelijkheid genoemd.

Begin juni 1802 ontvangt Toussaint-Louverture, leider van de Haïtiaanse slavenopstand, een brief van de Franse generaal Brunet om enkele belangrijke zaken met hem te komen bespreken. Eenmaal op de vergadering aangekomen, wordt Toussaint gevangen genomen en aan boord gebracht van een gereed liggend schip.

Voordat hij onderdeks verdwijnt, spreekt hij de volgende woorden: ,,Ze hebben de stam van de boom geveld, maar de wortels zijn diep en talrijk". Een dag later doen omstanders een vergeefse poging om Toussaints gezin, dat eveneens naar het schip wordt vervoerd, te bevrijden. Met hun wapens weten de Fransen de menigte in bedwang te houden. Dezelfde dag vaart het schip uit op weg naar Frankrijk.

Tot ziens

Als Jean-Claude Duvalier op vrijdagmiddag 7 februari 1986 aan boord van een transporttoestel Haïti verlaat eveneens op weg naar Frankrijk- herhaalt hij de historische woorden van Toussaint. Op het vliegveld van Port-au-Prince doet echter niemand moeite om hem en zijn gezin tegen te houden.

Op straat breekt daarentegen de feestvreugde uit. ,,Haïti is bevrijd, de muilband is afgevallen", roept de menigte. De met elke wind meewaaiende krant "Le Matin" plaatst na 29 jaar zijn eerste ongecensureerde kop: "Tot ziens duvaliërisme en we hopen voor altijd!"

Echter, nog voor het jaar 1986 om is ervaren de Haïtianen de werkelijkheid van Duvaliers interpretatie van de historische woorden van Toussaint Louverture. Duvalier is geveld, maar het duvaliërisme heeft ondertussen diep wortel geschoten in de Haïtiaanse samenleving. ,,We leven in de jaren van het duvaliërisme zonder Duvalier", sprak de toenmalige priester Jean-Bertrand Aristide.

Cosmetisch

Na het vertrek van Duvalier neemt een nationale regeringsraad onder leiding van generaal Henry Namphy de macht over. De samenstelling van de raad, die door Duvalier zelf is gevormd, leidt al snel tot kritiek vanuit de bevolking. Hij bestaat uit drie militairen, een voormalige minister onder Duvalier en een mensenrechtenactivist, die al na enkele maanden aftreedt.

Het wordt duidelijk dat de raad geen schoon schip wil maken en geen haast heeft zijn primaire missie te vervullen: het garanderen van democratische verkiezingen. De meeste veranderingen blijken slechts cosmetisch van aard te zijn, zoals het verwijderen van de naam en afbeelding van Duvalier uit openbare gebouwen.

Er gloort echter hoop als in maart 1987 een nieuwe grondwet, voorbereid door een onafhankelijk comité, door 98 procent van de stemmers wordt goedgekeurd. In artikel 291 van deze grondwet wordt bepaald dat voormalige duvaliëristen voor tien jaar worden uitgesloten van politieke functies. Nu de grondwet er is, moet de regeringsraad tegen wil en dank een verkiezingscommissie, bestaande uit burgers, vormen.

Deze commissie schrijft verkiezingen uit op 28 november en sluit in overeenstemming met de grondwet, maar tot groot ongenoegen van de regeringsraad- alle voormalige duvaliëristen van deelname uit. De reactie van de regeringsraad op deze uitsluiting volgt op de verkiezingsdag.

Nog voor de stembureaus open zijn, zwermen militairen uit over de hoofdstad om al moordend de wachtende kiezers te laten zien wie de baas is. Twee uur na de opening van de stembureaus worden de verkiezingen geannuleerd. Namphy ontbindt de verkiezingscommissie en schrijft nieuwe verkiezingen uit voor de maand januari. Uit deze door de regeringsraad georganiseerde, maar door de bevolking geboycotte verkiezingen komt Leslie Manigat als winnaar naar voren.

Haïtiaanse Mengele

Hoewel hij de kandidaat van het leger is en ook door de duvaliëristen wordt getolereerd, probeert Manigat zich onafhankelijk op te stellen. Namphy kijkt argwanend toe en besluit dat het na 130 dagen hoog tijd is om zelf de teugels weer in handen te nemen. Nu niet meer als hoofd van de regeringsraad, maar als zelfuitgeroepen president.

Drie maanden later, in september 1988, is het echter Namphy's beurt om het veld te ruimen. Generaal Prosper Avril, de voormalige "éminence grise" van Papa en Baby Doc, wordt de nieuwe sterke man. Hij overleeft drie staatsgreeppogingen, maar moet uiteindelijk in maart 1990 als gevolg van zich uitbreidende rellen en onder druk van de VS de wijk nemen naar het buitenland.

Als interim-presidente krijgt mevrouw Ertha Trouillot de opdracht om in december 1990 onder het toeziend oog van de VN verkiezingen te organiseren. Op dat moment stapt Aristide, de ,,priester van de armen", in de politieke arena.

Al vanaf begin jaren tachtig uit hij vlijmscherpe kritiek op de opeenvolgende regeringen. Onder de banier van een coalitie bestaande uit diverse links georiënteerde splintergroepen gaat hij de verkiezingen in en laat met 67 procent van de stemmen de andere kandidaten ver achter zich.

Echter nog voor Aristide aantreedt, vindt er een nieuwe staatsgreeppoging plaats. Een van Duvaliers wreedste aanhangers, Roger Lafontant, in de volksmond de "Haïtiaanse Mengele" genoemd, gijzelt mevrouw Trouillot en roept zich uit tot president. Het leger weigert echter zich achter deze gevreesde man te scharen en Lafontant wordt gevangen genomen. Op 7 februari, precies vijf jaar na het vertrek van Duvalier, treedt Aristide aan. De hoop van het volk is op hem gericht.

Interventie

Het leger en de politieke en economische elite zien echter al snel hun belangen in gevaar komen. Voortvarend, maar onomzichtig worden zeer gevoelige dossiers zoals landhervorming en het reduceren van het leger door de regering van Aristide aangepakt.

Veel tijd wordt haar niet gegund. Op zondagavond 30 september 1991 neemt het leger de macht over, door middel van een staatsgreep die bekend staat als de bloedigste in de Haïtiaanse geschiedenis. Aristide wordt het land uitgezet en generaal Raoul Cédras neemt, via een schijnregering, de leiding over.

In tegenstelling tot voorgaande staatsgrepen, wordt deze staatsgreep echter door de internationale gemeenschap unaniem veroordeeld. Om de terugkeer van Aristide te bewerkstelligen, komt Haïti onder een volledig embargo te liggen en maken de Verenigde Staten zich ten slotte op voor een militaire invasie, die op het laatste ogenblik wordt omgezet in een vreedzame interventie. Op 15 oktober 1994 keert Aristide terug naar Haïti. Er rest hem nog slechts één jaar presidentschap onder voogdij van de Verenigde Naties.

Democratisering

Het jaar 1995 verloopt moeizaam. Het land zit economische en sociaal aan de grond en de wederopbouw verloopt trager dan menigeen wenst. Ondanks deze belemmeringen wordt het democratiseringsproces doortastend aangepakt. Er wordt een nieuw parlement gekozen en René Préval wint de presidentsverkiezingen, met 87,9 procent.

Het wordt zijn taak om de komende vijf jaar de basis te leggen voor een stabiele democratie, waarin het verhogen van de nationale productie, het scheppen van werkgelegenheid en de decentralisatie van het staatsapparaat centraal zullen staan.

Bang voor een staatsgreep hoeft hij niet te zijn, omdat het leger ontbonden wordt. De inmiddels gehuwde Aristide zal zich gaan bezighouden met ,,lezen en schrijven en ik zal proberen nuttig te zijn voor mijn volk". Aan het jaar 2000 (komende verkiezingen, red.) wil hij nog niet denken, maar ,,alle deuren en ramen staan nog open".

Ondertussen denkt de inmiddels gescheiden Jean-Claude Duvalier ook na over zijn toekomst. ,,Mijn innigste wens is het om terug te keren naar Haïti", meldde hij onlangs in een interview. Mocht dat daadwerkelijk gebeuren, dan zouden de Haïtianen in het jaar 2000 Aristide wel eens tegenover Jean-Claude Duvalier kunnen zien staan. Veel zal afhangen van hoe Préval de komende vijf jaar de klus gaat klaren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.