+ Meer informatie

De sterrenhemel in januari

5 minuten leestijd

De zuidelijke avondhemel in januari wordt gekenmerkt door een groot aantal heldere sterren. Een deel daarvan vormt de Winterzeshoek. De opvallendste ster is ongetwijfeld Sirius, de onderste ster van de zeshoek, die niet ver boven de horizon meestal heftig staat te fonkelen. Tegen de wijzers van de klok in komen we vervolgens de heldere sterren Rigel, Aldebaran, Capella, Pollux en Procyon tegen. Deze sterren maken deel uit van de sterrenbeelden Orion, Stier, Voerman, Tweelingen en Kleine Hond. In het midden van de zeshoek staat de heldere ster Betelgeuze, die eveneens tot Orion behoort.

Naast al deze fraaie, 'vaste' sterren zijn deze maand tevens drie heldere 'dwaalsterren' ofte wel planeten te zien. De eerste is de planeet Mercurius, die de eerste dagen van het jaar ongeveer anderhalf uur vóór de zon opkomt. Mercurius is 's morgens laag boven de zuidoostelijke horizon waarneembaar. In de tweede week van januari verdwijnt de planeet van de zonnegloed.

Ook de planeet Venus is 's ochtends in het zuidoosten te zien. Deze planeet straalt veel feller dan Mercurius en komt eerder op. Vanaf een uur of zeven is Venus gemakkelijk te vinden. In het ochtendgloren van 1 en 2 januari kan men waarnemen hoe de smalle sikkel van de maan onder de planeet Venus langs beweegt. Links van de maan staat dan bovendien nog de planeet Mercurius. Het drietal kan het beste om ongeveer 7.45 uur worden bekeken.

De sterrenhemel in januari omstreeks 22 uur. De planeet Jupiter komt op in het oosten.

Een dag later (3 januari) is de maan nog wat verder opgeschoven en staat zij een klein stukje onder de planeet Mercurius. Om deze beide objecten boven de zuidoostelijke horzion te kunnen ontdekken, is het wellicht noodzakelijk om gebruik te maken van een verrekijker. Iri de vroege ochtend van 1 februari staat de maansikkel opnieuw in de onmiddellijke nabijheid van Venus. Rond 7.45 uur staat de maan dan niet ver rechts van Venus boven de zuidoostelijke horizon. De planeet Mercurius doet dan niet mee.

De derde heldere planeet die deze maand te zien is, is Jupiter. Jupiter komt in de late avond op en kan tot het aanbreken van de dag worden gevonden in het sterrenbeeld Leeuw. Op de late avonden van 22 en 23 januari passeert de maan Jupiter aan de sterrenhemel. Rond middernacht staan beide hemellichamen boven de zuidelijke horizon; West Jupiter staat eerst links boven de maan, een dag later vrijwel recht erboven.

Vallende sterren

Bij helder weer wordt in de nacht van 3 op 4 januari weer een meteorenzwerm verwacht. Het betreft de jaarlijks terugkerende zwerm der Boötiden (de naam geeft aan dat de vallende sterren van deze zwerm uit het sterrenbeeld Bootes lijken te komen). Met name in de kleine uurtjes kan men flinke aantallen meteoren (60 a 100 per uur) verwachten. De Boötiden zijn over het algemeen echter niet erg helder. Voor een ongeoefende waarnemer zal de 'oogst' dan ook niet zo groot zijn.

In de maand januari vindt nog een aantal interessante sterrenkundige gebeurtenissen plaats waarvan we (helaas) weinig zullen merken.

Óp 3 januari bij voorbeeld staat de aarde het dichtst bij de zon! De afstand tussen onze planeet en de zon bedraagt op dat moment iets meer dan 147 miljoen kilometer. Voor ons is het een beetje merkwaardig dat de afstand tot de zon uitgerekend in de winter op zijn kleinst is. Op het noordelijk halfrond is het dan immers hartje winter! De seizoenen op aarde worden echter niet bepaald door de afstand van de zon, maar-door de schuine stand van de aardas. Hierdoor staat de zon bij ons in de wintermaanden laag boven de horizon en bereikt haar warmte ons veel minder goed. Op 3 juli is de afstand tussen de zon en aarde op zijn grootst: iets meer dan 151 miljoen kilometer.

Herfst

Over seizoenen gesproken. Op 21 januari begint de herfst op het noordelijk halfrond van de planeet Mars. Onze buurplaneet kent seizoenen net als de aarde. Alleen duren deze seizoenen bijna tweemaal zo lang als de aardse seizoenen, omdat de omlooptijd van Mars rond de zon langer is. Zuid

Eveneens niet waarneembaar, vanuit Nederland althans, is de ringvormige zonsverduistering van 4 en 5 januari. Deze verduistering is te zien vanuit een smalle strook die over de Stille Oceaan loopt. De enige dicht bewoonde plek waar men de verduistering kan bewonderen is het gebied rond Los Angeles en San Diego in de Verenigde Staten, waar de zon op 4 januari verduisterd en wel ondergaat. Het bijzondere van een ringvormige zonsverduistering is dat de maan weliswaar voor de zonneschijf schuift, maar deze niet geheel bedekt. Om de (donkere) maanschijf is dan nog een helder ringvormig deel van de zon te zien.

Uitgebreide informatie over verschijnselen aan de sterrenhemel in 1992 treft men aan in De Sterrengids 1992 en in De Kleine Gids van de Sterrenhemel 1992. Voor informatie over deze beide gidsen en over sterrenkunde in het algemeen kan men terecht bij het bureau van Stichting "De Koepel", Zonnenburg 2, 3512 NL Utrecht, tel.: 030-311360 (op werkdagen van 9.30 tot 16.30 uur).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.