+ Meer informatie

Ook "Europa" gaat voorbij als een schaduw

6 minuten leestijd

Een krantekop als „Naar een protestantse visie op Europa" —een paar dagen geleden in een regionaal dagblad— belooft heel wat. Bestudering van het bericht stelde mij teleur. De in de kop beloofde visie is nog 'in de maak'. Een aantal protestantse kerken uit Europa gaat er volgend voorjaar in Boedapest officieel aan werken. 'Mijn' —Europees gezien— kleine kerk is daar niet bij. Ze zou volledig uit de toon vallen. Het feit als zodanig echter dat protestantse kerken zich bezinnen op "Europa", is zo gek nog niet. Uiteindelijk waren het reformatorisch Convent van Wezel in 1568, de synode van Emden in 1571 en die van Dordt in 1618/1619 ook internationaal georiënteerd.

Protestanten zijn verplicht hun plaats te zoeken in het maatschappelijk bestel dat op stapel staat. Zoeken echter, niet eerst met het oog op onze portemonnee, maar vanuit onze belijdenis. De belijdenis van de opgestane en regerende Christus is immers van eeuwigheidsbelang. En "Europa" gaat voorbij als een afgaande schaduw. Dat zoeken gebeurt midden in een diversiteit aan meningen.

RK-Kerk

De Rooms-Katholieke Kerk wil met het oog op de opbouw van een nieuw Europa „herevangelisatie" van het continent. Daar zit wel iets moois in. Want een waar christen is als vreemdeling eerder wereldburger dan dat hij als nationalist verbonden zou zijn aan een aards vaderland.

Toch gunnen wij de roomsen deze argumenten niet. Zij hebben de rotsvaste organisatie en uitbreiding van hun eigen wereldkerk op het oog. „Herevangelisatie" met het oog op hechte waarden, gedicteerd vanuit het Vaticaan. Dat is machtsdenken, hooguit -in elk geval hopelijk nog— gepaard met zedelijke waarden die zij in uiterlijke zin gemeenschappelijk hebben met protestanten. Is de roomskatholieke „herevangelisatie" van het continent niet de restauratie van een laakbaar verleden? Dat zal niet gelukken. Wij leven nu in een post-christelijk tijdperk, waarin de verharde mens zich (nog) minder gemakkelijk laat overtuigen.

Reformatie

Protestanten moeten dan ook, zei een Nederlandse deelnemer aan de bijeenkomst ter voorbereiding van "Boedapest", de hervormde secretaris-generaal dr. K. Blei, gewoon hun eigen geluid laten horen. Wie op zoek is naar een protestantse visie op "Europa" is benieuwd naar de inhoud van dat eigen geluid, maar komt opnieuw teleurgesteld uit. Wij blijken het wijsje al te kennen. Het is steeds hetzelfde lied: Opkomen voor minderheden, aandacht voor mensenrechten en het nationaliteitenvraagstuk. Anderen zeggen: Er is te weinig aandacht voor een Europees sociaal stelsel. De sociaal zwakkeren komen steeds meer in de knel in nieuw Europa.

Ik ontken niet een zeker belang van die dingen. Maar dat daarin de kern is gelegen van een protestantse visie op "Europa" geloof ik niet. Omdat de genoemde dingen (minderheden, mensenrechten, nationaliteiten) op z'n best horen tot het terrein van de levensheiliging. En een 'heiliging' die geen weet heeft van rechtvaardiging —en dat was de meest centrale notie van de Reformatie— wordt tot wetticisme. Ook dit antwoord op "Europa" biedt mij althans geen bevredigend houvast.

Sommige protestanten twijfelen. De gereformeerde secretaris van de deputaten voor de buitenlandse oecumene, dr. L. Koffeman, voelt niet zoveel voor de conferentie in Boedapest, op zoek naar een protestantse visie op "Europa". Hij vreest anti-rooms-katholieke gevoelens los te maken. En die zouden de door sommigen, die zichzelf als protestanten beschouwen, gekoesterde warme oecumenische gevoelens voor Rome wel eens kunnen schaden.

De Scandinavische en Britse deelnemers aan de voorbereidende conferentie zeiden —om dezelfde reden: angst voor het wekken van een antiroomse indruk— dat zij vinden dat de protestantse kerken zich niet moeten terugtrekken op hun eigen confessie.

Intereuropees

Wij kennen woorden als interkerkelijk, internationaal, maar nu ook het begrip "intereuropees". Een zogeheten Intereuropese Commissie Kerk en School (ICCS) heeft de verantwoordelijke ministers van alle twaalf landen van de Europese Gemeenschap opgeroepen in het vakkenpakket van de scholen meer aandacht te geven aan „religieuze, morele, ethische, filosofische en spirituele vraagstukken".

Zitten we hier op het goede spoor? Ik geloof het niet. Het kan, als de grenzen door integratie vervagen, hooguit de verwarring vergroten. „Aandacht" is vrijblijvend. „Aandacht" laat zich op allerlei wijze invullen en laat kinderen kiezen wat hen lust. De gevraagde aandacht is geen visie. En zeker geen protestantse visie.

Een nieuwe roeping

Maar wat dan? Is er dan soms geen sprake van een protestantse visie op "Europa"? Of bestaat die alleen maar in een strikt afwijzende houding? Er is alle aanleiding om deze vragen te stellen. Beter dan in het grote, "geherevangeliseerde" Europa, beter dan in het Europa met een nieuw "sociaal systeem", beter dan in een Europa waar mensenrechten de hoogste ogen gooien kunnen wij in ons land —om met Praamsma te spreken— nog altijd uitdrukking geven aan het reformatorisch „bewaren van de rechte, door God gewilde orde in huisgezin en werk, in kerk en winkel, in rechts- en raadzaal".

Maar daarbij kunnen protestanten in de gegeven situatie —de situatie immers waarin de integratie zich ondanks ons onkeerbaar opdringt— niet stil blijven staan.

Zonder de Reformatie is het ontstaan van de Nederlandse natie niet denkbaar. De band met dat verleden willen wij niet breken. Onze eigen nationaliteit is geen doel in zichzelf. „De aarde is des Heeren mitsgaders haar volheid, de wereld, en die daarin wonen". Gods wetten willen het voor het zeggen hebben in elke samenleving. Onze roeping beperkt zich niet tot het verdedigen van wat wij hebben ontvangen. Dit is, dunkt mij, van wezenlijk belang voor een werkelijk protestantse visie op "Europa".

Te grote verscheidenheid

Visie is niet enkel bespiegeling. Visie houdt juist op alle manieren rekening met de praktijk. Is het wel nuchter om te spreken over een theocratisch ideaal als protestantse visie op "Europa"? Nauwelijks! En toch sluit de onmogelijkheid de roeping niet uit.

Zeker, de kerk is niet slechts in Nederland. Je komt, wereldwijd, wedergeboren christenen tegen. Niet slechts onder Amerikaanse evangelicals, Duitse lutheranen of in de Vergadering van gelovigen, maar ook bij Russische baptisten of Hongaarse gereformeerden. Maar de ieder historisch gegeven onderscheidende mogelijkheden èn de daarmee samenhangende op het centrale gegeven van de Schrift gebouwde stelsels en beschouwingen lopen zo uiteen, dat er van een gemeenschappelijk handen en voeten geven aan dat theocratisch ideaal geen sprake kan zijn.

De constatering dat wij als Europese rechtzinnigen —dus niet alleen de evangelischen; en neem de vaagheid van de begrenzing van het begrip rechtzinnigheid alstublieft even op de koop toe— niet in staat zijn om samen te reageren op "Europa" vormt geen pleidooi voor een Europees congres van bij belgetrouwe christenen over theocratie. En toch; Ligt in een gemeenschappelijk verstaan van die theocratische roeping niet de aanzet tot een protestantse visie op "Europa"?

Let wel: uitgaande van het gegeven dat dit "Europa" onontkoombaar is. Want ik blijf juist vanwege dat zelfde theocratische ideaal het verenigde Europa afwijzen.

Maar wie over theocratie spreekt, werpt iemand tegen, spreekt over politiek. Dat is niet helemaal waar, maar ik zal daarover nu zwijgen. Toch: Vanuit de kerk mag deze weg wel gewezen worden. De Nederlandse staat is immers op geen andere wijze ontstaan? Die erkenning van Gods zeggenschap —de aarde is des Heeren- moet fungeren als maatstaf voor sociaal beleid, herevangelisatie, mensenrechten en etnische problemen. Daarop mag, dacht ik, de kerk aanwerken.

En de kerk mag toerusten voor dat nieuwe "Europa", in prediking, catechese en pastoraat —want die staan immers niet los van de context van iedere dag— ten aanzien van herevangelisatie (stemmen op zondag), mensenrechten (abortus en euthanasie), sociaal beleid (goed functionerend diaconaat) en wat al niet meer.

Die toerusting is niet hetzelfde als —wat men noemt— het bouwen aan een nieuwe politieke, sociale en culturele identiteit van "Europa". Misschien kan een christen in de twintigste eeuw nog wel wat invloed uitoefenen, misschien ook niet. Maar bouwen aan een nieuwe culturele identiteit? Wat een verbeelding! Hoe het ook zij, hij weet dat straks de wildernis zal bloeien als een roos. Maar anders dan zoals men dat zoekt vanuit Brussel, Rome of Berlijn.

Waarmee ik nog niet wil zeggen dat dit artikel u nu voert „naar een protestantse visie op Europa". Want een dergelijke visie ontvouw je niet even in een kranteartikeltje.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.