+ Meer informatie

Muziek verlegt heel mooi de grenzen"

Wim ter Burg over muziek voor zwakzinnigen en het ontluiken van een kind

5 minuten leestijd

Als Wim ter Burg praat over zijn werk als muziektherapeut, begint hij met misverstanden uit de weg te ruimen. „Veel mensen denken dat je bezig bent met het geven van muzieklessen, maar dat is absoluut niet het geval. Anderen denken bij therapie aan een genezingsproces dat gestimuleerd wordt. Als jeechter, zoals ik, met meervoudig gehandicapten werkt, zal het duidelijkzijn dat ook die opvatting onjuist is: zwakzinnigheid is niet te genezen. Ik spreek daarom liever van orthopedagogische begeleiding". En wat dat dan inhoudt, is een heel verhaal.

Toen Wim ter Burg zo'n vijfentwintig jaar geleden met de muziektherapie in aanraking kwam, was hij bepaald geen deskundige op dat gebied (die waren er trouwens helemaal niet). Hij had een succesvolle muzikale carrière achter de rug, waarin veel facetten van de muziek aan de orde waren gekomen, maar muziektherapie hoorde daar niet bij. Toen het bestuur van de Vereniging Bartiméüs vroeg of hij de leidsters van een tehuis voor meervoudig verstandelijk gehandicapte kinderen kon helpen bij het ontwikkelen van wat muzikale spelvormen, kwam daar radicaal verandering in. „Voor mijn fatsoen kon ik niet weigeren, maar ik had er weinig zin in. Ik zei toch „ja", en daar heb ik nooit spijt van gehad". Het betekende wel dat hij voor een braakliggend arbeidsterrein kwam te staan. De directeur kon hem alleen vertellen dat hij z'n eigen weg moest zoeken. Nu, na vijfentwintig jaar, heeft Ter Burg de zaken van de muziektherapie duidelijk op een rijtje. Enkele jaren geleden verscheen zijn boek "Meer met muziek, muziek als orthopedagogisch medium", waarin zowel theoretisch als praktisch de muziektherapie uiteen wordt gezet. Het boek gaat vooral over het werken met verstandelijk gehandicapte blinde en slechtziende kinderen, met wie hij bij Bartiméüshage in Doorn in aanraking kwam.


De doelstelling die Ter Burg in zijn boek formuleert, ziet er indrukwekkend uit: „Door het doelgericht gebruik van de appellerende, stimulerende en ordenende krachten die in muziek werkzaam zijn, bij te dragen tot het op gang brengen van ontplooiings- en ontwikkelingsprocessen bij zwakzinnige kinde-. ren, ter verruiming van hun welbevinden in het heden en in de toekomst". Wat dat in de praktijk betekent, maakt hij met enthousiast vertelde voorbeelden duidelijk.


Olifant


„Je zult moeten beginnen met te controleren of het kind luistert, of het z'n zintuigen voor zover dat mogelijk is gebruikt. Je kunt bereiken dat er geluisterd wordt door verwondering te wekken — en dat kan met heel eenvoudige middelen". Hij diept een speelgoedolifantje op, dat muziek maakt en met slurf en oren beweegt als er een poppetje op wordt gezet. Even later laat hij een spoeltje tollen op de tafel, waar het met steeds zachter wordend gerinkel tot rust komt. Ik moet m'n ogen sluiten om te ervaren hoe dat door een Blinde wordt waargenomen. Ik plaats het poppetje op de olifant en haal het er op een afgesproken moment weer af. „Zo ben je met heel simpele dingen al bezig met motoriek, gehoor, oog-handcoördinatie, enzovoorts".


Tot nog toe lijkt het weinig muzikaal, maar dat zie ik verkeerd. „Je begint met geluid, maar op een gegeven moment krijgt geluid vorm, structuur, en dan is het muziek geworden. Want muziek is eigenlijk een gestructureerd akoestisch spel". Ik krijg een aantal bellen voor me op tafel en een staafje om ze tot klinken te brengen. Wim ter Burg tikt tegelijkertijd met z'n vingers een ritme en kijkt me tevreden aan: „Zie je wel, er ontstaat direct een gestructureerd geheel, een mooie, muzikale zin. Voor de gehandicapten is dat een belangrijk leerproces: een keuze te maken uit de beschikbare bellen, ze op tijd te laten klinken, enzovoorts. Zo doe je dat met z'n tweeën, maar ook in een groep".


Appel


Hij neemt me mee naar de muziekruimte, waar naast een vleugel en een harmonium vooral veel slaginstrumenten, klokkespelen en klankstaven te vinden zijn. „Neem nou deze twee grote troms. Ook als je geen muzikale ontwikkeling hebt, ga je er ogenblikkelijk aan rammelen. Er gaat een appellerende werking van uit. En juist met dit soort instrumenten kun je zonder veel techniek heel veel muziek maken". Een collega van Wim ter Burg is bezig met de voorbereidingen voor de kerstviering: ze. speelt op de piano een lied en de bewoners ondersteunen dat ieder op hun eigen instrument.


Hopelijk zijn er jonge mensen enthousiast te maken voor het vak van muziektherapeut. Aan welke eisen moeteen therapeut voldoen? „Inde eerste plaats moet hij musicus zijn. In de opleidingen die er zijn denkt men daar tegenwoordig wel eens anders over, maar ik vind inderdaad dat hij muzikant moet zijn. Je moet met het materiaal om kunnen gaan als een timmerman met z'n gereedschap. Verder heb je een mensvisie nodig die gedragen wordt door de overtuiging dat wij allen Gods schepselen zijn, ook de zwakzinnigen. In onze maatschappij is het vaak zo dat degene die veel presteert, geslaagd wordt genoemd en de zwakzinnige is dan de minder geslaagde mens. Maar je zult ze als muziektherapeut voluit serieus moeten nemen en een zorgvuldige omgeving moeten opbouwen, waarin de zwakkere de kans krijgt te zijn wie hij is. Iemand kan wel over voldoende muzikale kennis beschikken, maar dan zeg ik nog: Bekijk eerst ook eens of je feeling hebt voor dit werk. Er zijn heel moeilijke gevallen, zoals diep-gestoorde kinderen, die niet eens reageren als je binnenkomt. Dan moet je eerst beginnen met contact te zoeken en zelfs dat is al heel moeilijk. Iemand die aan zo'n opleiding begint, moet zich dat wel goed realiseren. Je moet als muziektherapeut geen resultaat op korte termijn verwachten, er gaan soms maanden of jaren overheen. Toch sta ik vaak verwonderd over de ruime en diepe beleving die gehandicapte jongens en meisjes bij muziek kunnen hebben. Verbaal zijn ze vaak niet in staat te zeggen wat ze bedoelen, maar aan de lichaamstaal merk je het toch. En dan blijkt muziek hun grenzen te verleggen, waarbij ze zich inderdaad beter gaan voelen".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.