+ Meer informatie

Nieuw tijdperk aangebroken in de bemande ruimtevaart

Nog niet gelanceerd

6 minuten leestijd

CAPE CANAVERAL — Vanaf het Kennedy ruimtevaartcentrum in Florida zou gisteren het Amerikaanse ruimteveer Space Shuttle) gelanceerd worden voor de eerste bemande ruimtevlucht. Aanvankelijk leek alles in kannen en kruiken, maar op het laatste moment moest de lancering alsnog worden afgelast. De astronauten John Young en Robert Crippen wachen nu op de volgende gelegenheid. Het gehele project ligt inmiddels twee jaar achter op het schema. De eerste bemande ruimteluchten met het schip hadden reeds in 1979 moeten plaatsvinden en de eerste operationele vluchten in 1980. Op dit moment verwacht men bij de NASA dat het zeker nog een jaar zal duren voor het ruimteveer operationeel is.

Met de introductie van het ruimteveer is een nieuw tijdperk aangebroken in de bemande ruimtevaart. Zoals de naam aangeeft, doet het ruimteschip dienst als een veer (pendel) tussen de aarde en de ruimte. Het veer kan circa honderd keer achter elkaar worden gebruikt. Op iedere operationele vlucht neemt het veer een bepaalde lading mee die na het uitvoeren van proefnemingen, afhankelijk van het doel, in de ruimte wordt achtergelaten of weer mee terug wordt genomen. De kostenbesparingen die door het opnieuw gebruiken van zowel het ruimteschip als de lading worden bereikt zijn aanzienlijk. Bij de maan-expedities (het Apollo-project) kon veel kostbare apparatuur slechts eenmalig worden gebruikt. Per Apollo-lancering ging voor meer dan 900 miljoen gulden aan materiaal verloren.

Ruimteschip en vliegtuig
Het ruimteveer is uitgerust met een deltavleugel en een staartvlak en heeft daardoor enigszins de vorm van een (gedrongen) vliegtuig. De lengte van het imteschip (37 meter) komt ongeveer ereen met de lengte van een DC-9. Het er is door de specifieke eigenschappen een combinatie van ruimtevaartuig en vliegtuig. Na de verticale start neemt het veer in de ruimte een positie in zoals een satelliet. De terugkeer naar de aarde wordt als de meest kritieke fase van de vlucht beschouwd omdat die plaatsvindt door middel van een glijvlucht, zonder bruikmaking van motoren. Als ladingsplaats doet een gewone luchtmachtbasis dienst. Voor de vlucht die thans wordt uitgevoerd is dat de basis Edwards in Californië. Bij eventuele problemen kan uit vier andere landingsbases worden kozen (waaronder een in Spanje) door middel van een door een computer gestuurd programma.

Twee miljoen liter
De start van het ruimteveer vindt plaats met behulp van twee startraketten gekoppeld zijn aan een grote brandftank, die op zijn beurt gekoppeld is aan het veer. Na vier minuten worden de startraketten losgekoppeld en nemen de motoren van het veer de voortstuwing over. De startraketten vallen elk aan een parachute naar beneden in de oceaan en worden na de berging opnieuw voor gebruik gereed gemaakt. Als brandstof voor de motoren van het veer wordt een mengsel toegepast van vloeibare waterstof en stikstof. De inhoud van de brandstoftank bedraagt twee miljoen liter

Enkele minuten voor het bereiken van de gewenste baan om de aarde wordt deze tank eveneens losgekoppeld waarna hij tijdens de val door de dampkring verbrandt.

Maximaal een maand
Sinds de start van het project in 1972 zijn de schema's regelmatig bijgesteld. Zo'n vier jaar geleden waren voor elk van vier te bouwen ruimteveren nog circa ...tig vluchten per jaar voorzien. Het huidige schema is echter gebaseerd op een ombouwtijd tussen twee vluchten van veertien dagen, waardoor er met een ruimteveer nog maar vijf tot tien vluchten per jaar kunnen worden gemaakt. Afgezien van de beschikbare gelden en de tijd die nodig is voor onderhoud en ombouw van de lading, is ook de tijdsduur van de verschillende vluchten bepalend voor het aantal missies dat in een jaar kan worden uitgevoerd. De verblijfsduur in de ruimte is sterk afhankelijk van de uit te voeren experimenten. In de regel zal de duur van een operationele vlucht variëren van een week tot een maand.

Hitteschilden
De vertragingen in het project zijn een gevolg van een combinatie van veel factoren. Bijna alle moeilijkheden die tot nu toe zijn opgetreden zijn terug te voeren tot de gecompliceerdheid van de toegepaste technologie en het tekort aan financiële middelen. Een van de grootste tegenslagen ondervonden de technici bij het monteren van de ruim 32.000 keramische hitteschilden aan het veer. Verschillende keren moest de bevestigingstechniek aangepast worden omdat de schilden loslieten. De hitteschilden doen dienst als bescherming tegen de hoge temperatuur waaraan het veer wordt blootgesteld tijdens het passeren van de dampkring. Evenals dat het geval was bij de ontwikkelingen in het begin van de luchtvaart, heeft ook de gecompliceerdheid in de bemande ruimtevaart een grote vlucht genomen. Volgens enkele deskundigen komt het verschil tussen het Apollo-project en het ruimteveer, overeen met het verschil tussen een fiets en een straalvliegtuig. Technologie van hoog niveau brengt ook hoge kosten met zich mee. De totale ontwikkelingskosten van het ruimteveer bedragen op dit moment reeds meer dan 9 miljard dollar.

Ruimtelaboratorium
De maximale lading die het ruimteveer kan vervoeren bedraagt 23 ton. Tijdens de operationele vluchten van het veer zal het Europese ruimtelaboratorium (spacelab) tot de standaarduitrusting behoren. Het ruimtelaboratorium is een gezamenlijk project van tien landen in Europa (waaronder Nederland) die verenigd zijn in de ruimtevaartorganisatie ESA. De Duitse onderneming MBB is met een deelname van ruim 53 procent de hoofd-, aannemer van het project. Het cilindrisch uitgevoerde laboratorium, dat speciaal ontwikkeld is voor het ruimteveer, heeft een lengte van achttien meter en een doorsnede van 4,5 meter. In het compleet verwisselbare laboratorium kan een grote hoeveelheid instrumenten en materialen worden meegenomen. Na de eerste operationele vlucht van het laboratorium met het ruimteveer, die in september 1982 moet plaatsvinden, kunnen regeringen, universiteiten en particuliere ondernemingen ruimte huren in het laboratorium en hun eigen apparatuur installeren. Een wetenschappelijke bemanning van maximaal drie personen zal de gewenste experimenten in het laboratorium uitvoeren. Ieder ruimtelaboratorium, dat in verschillende uitvoeringen leverbaar is, kan binnen een periode van tien jaar zo'n vijftig keer worden gebruikt. In het voorlopige schema van de ESA is de bouw voorzien van tien laboratoria.

Nederlander kandidaat
De eerste gecombineerde missie zal worden uitgevoerd door twee Amerikaanse astronauten (als bemanning van het ruimteveer) en door een Europese en Amerikaanse wetenschapper. Tot de kandidaten voor deze vlucht behoort de Nederlandse natuurkundige Wubbo Ockels. Samen met de Zwitserse sterrenkundige Claude Nicollier en de Duitse natuurkundige Ulf Merbold is Ockels in 1978 door de ESA voor deze taak geselecteerd uit 2200 sollicitanten. Slechts enkele weken voor de betreffende vlucht zal uit deze drie personen een keuze worden gemaakt. De twee andere wetenschappers fungeren vanaf dat moment als reserve en tevens als begeleider van de vlucht in het grondstation.

Nut van satellieten
Aan het nut van de ruimtevaart in het algemeen wordt dikwijls getwijfeld. In de afgelopen jaren zijn er inderdaad in de ruimtevaart veel doelen nagestreefd waarvan het nut niet óf nauwelijks kon worden aangetoond. Daarbij behoeven we slechts te denken aan de ruimtewedloop tussen Amerika en Rusland in de jaren zestig. Toch hebben we op aarde al veel profijt gehad van de door allerlei satellieten toegezonden informatie. Weersatellieten geven dagelijks een schat aan informatie over de weersveranderingen op aarde. Vooral in de lucht- en scheepvaart wordt van deze informatie dankbaar gebruik gemaakt. In voorkomende gevallen geven satellietfoto's belangrijke informatie over de omvang en de richting van orkanen. De toepassing van communicatiesatellieten maakt het mogelijk dat alleen al tussen Europa en de Verenigde Staten jaarlijks 200 miljoen telefoongesprekken kunnen worden gevoerd.

Andere satellieten worden onder meer toegepast voor oogstvoorspellingen, bosbeheer, kartering, ijsverkenning en grondstoffenexploitatie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.