+ Meer informatie

'Westerse' bijscholing kan heel gevaarlijk zijn

5 minuten leestijd

De organisatie Kruistochten onthult vandaag haar nieuwe naam. Die naamsverandering hangt samen met een verlegging van het werkterrein. De achterliggende 35 jaar richtte Kruistochten zich vooral op Oost-Europa. Het ging er primair om in de landen achter het IJzeren Gordijn Bijbels binnen te smokkelen. De organisatie gaat zich nu concentreren op „de lijdende kerk in de islamitische wereld". Men kan zich afvragen: Hoe moet (gaat) het nu verder in de landen waar Kruistochten eerder actief was?

De aan de orde gestelde zaak is niet alleen van belang vanwege simpele naamswijziging van de hierboven genoemde organisatie. Eind oktober berichtte het reformatorisch opinieblad Koers dat ook de tienjarige Christelijke Stichting voor Hulp aan Gewetensvervolgden (CSHG) haar naam gaat wijzigen. Dat wordt dan voortaan Dorkas Hulp Internationaal. „Het was met al die veranderingen in het Oostblok niet meer rendabel om een complete stichting met een eigen blad... in het leven te houden".

Blijvende nood

Andere organisaties gaan minder ver. De stichtingen Hulp Oost-Europa (HOE) en Kom Over En Help (KOEH) meten zichzelf geen nieuwe naam aan. Maarzij hebben toch ook eind oktober afscheid genomen van enkele honderden koeriers, die de achterliggende jaren illegaal honderdduizenden Bijbels en boeken het Oostblok binnengesmokkeld hebben. En daarmee staan toch ook deze stichtingen op een keerpunt.

Hoe moet (gaat) het nu verder in de landen die zucht(t)en onder een communistisch regime? Is met het oprollen van het IJzeren Gordijn alle communistisch gevaar —gevaar, niet zozeer in politiek maar in godsdienstig opzicht- als van de aarbodem verdwenen? Die indruk zou men bijna krijgen als een organisatie haar werkterrein zo heel duidelijk verlegt naar de islamitische wereld. Met de mededeling dat „geestelijk gezien de islam een veel gevaarlijker tegenstander is dan het communisme".

Een dergelijke 'valkuil' moeten wij vermijden. Er is nog altijd een land als Albanië. Ook ' in deze eerste 'godsdienstloze' staat der wereld is sprake van onlusten en van een mogelijk groeiende vrijheid voor godsdienst en christelijk geloof. Toch blijven berichten over een daadwerkelijk gestalte krijgen van deze fel begeerde zaken tot op heden uit.

Ook in China

Ook in China geeft het communisme nog steeds de toon aan. Weliswaar heeft de Tsjechoslowaakse secretaris van de Wereldbond voor Hervormde Kerken (WARC), ds. Milan Opocensky —gast tijdens de combi-synode in het kader van Samen op Weg— verklaard dat hij in China „veel meer openheid" heeft aangetroffen dan verwacht. Weliswaar heeft hij eufemistisch en vergoelijkend gezegd dat de vrijheid van de kerken in China „enigszins ingeperkt" is. Weliswaar bracht de secretaris-generaal van de Wereldraad van Kerken, dr. Emilio Castro, de vorige maand een bezoek aan China om te bekijken of de Chinese kerken zouden kunnen deelnemen aan de algemene vergadering van de Wereldraad, volgend jaar februari, in het Australische Canberra.

De woorden van Opocensky zou ik echter mede willen zien in het licht van het feit dat zijn benoeming als secretaris van de WARC bij de toen nog communistische regering in Praag kennelijk geen bezwaar ontmoette. Ten aanzien van Castro en de Wereldraad geldt, dat zij altijd al te vriendelijk en te weinig kritisch waren als het ging over de situatie van christenen onder het communisme. Volgens insiders geeft iemand als Opocensky een al te rooskleurig beeld van de situatie.

Andere benadering

Ik noemde hier slechts twee voorbeelden. Er zijn er meer. Daarmee is duidelijk voor wie de vraag stelt hoe het nu verder moet of gaat in landen die lijden of leden onder het communisme dat er nog steeds nood is. Op een andere manier dan voorheen. Er moet nu anders op de zaken worden ingespeeld. De zaken worden nu anders 'gekanaliseerd'. Waarbij noch gebed, noch financiële gaven voor dat doel mogen worden ingehouden.

Tal van landen die voorheen vanwege communistische motieven vrijwel ontoegankelijk waren voor officiële hulp —bij voorbeeld in de voorziening van Bijbels— van buitenlandse kerken die niet wilden samenwerken met de atheïstische overheid zijn nu 'open'. Dat vraagt een andere benadering.

Kerken na organisaties

Zo zien wij dat de Europacommissie van de Gereformeerde Kerken frank en vrij publiek maakt predikanten te gaan bijscholen in de Unterkarpaten in de Sowjet-Unie, een deel van het voormalige Groot-Hongarije. Ook in andere kerken leeft de bereidheid om een eigen stuk verantwoordelijkheid op zich te nemen ten aanzien van hulp aan en contact met Oosteuropese kerken. Daar is heel veel voor te zeggen. Volgens de Dordtse Kerkorde mag men buitenlandse kerken „die een ander gebruik hebben dan wij, in middelmatige dingen niet verwerpen". Het is geheel in de geest van deze kerkorde dat kerken over de grenzen heen ambtelijk contact hebben met elkaar. En d^ar hoort zeker ook bij wederzijdse diaconale of andere hulp in nood.

Wij zien —nu de 'toegankelijkheid' van landen met een communistische regering beter wordt— dat de voorheen vaak illegaal werk of pioniersarbeid verrichtende organisaties plaats maken voor kerken met officiële contacten. Daar is in principe niets op tegen.

Groot gevaar

Toch dreigt hier een groot gevaar. De organisaties die zich hebben ingezet om Bijbels en andere lektuur naar Oost-Europa te 'brengen' zijn dikwijls zo niet evangelisch of gereformeerd, dan toch charismatisch van 'kleur'. Nu heb ik nooit onder stoelen of banken gestoken dat het gevaarlijk is om remonstrantisme of 'pinkstergeloof te exporteren naar communistisch geregeerde landen. Omdat daarmee mensen niet geholpen maar bedrogen worden. Werkelijk schriftgetrouwe predikanten klaagden daarover ook hun nood.

Het gevaar van de officiële hulp —zoals de 'gereformeerde' bijscholing in de Unterkarpaten- zal naar te vrezen is echter een uitgesproken modern theologisch stempel dragen. Zodra "het Westen" de tot dusver 'gesloten' landen theologisch gaat bijstaan, lopen deze landen het gevaar in de greep van de moderne theologie te komen.

Dat het theologisch onderwijs in Oosteuropese landen betrekkelijk lang geïsoleerd of uiterste gebrekkig geweest is, heeft in elk geval dit voordeel, dat het velen bewaard heeft voor modernisme. Nu deze nieuwe wereld opengaat, ontstaat er in de Oosteuropese landen (nog meer) verdeeldheid. Neen, nu een keer niet omdat wij onze (gereformeerde) Nederlandse verdeeldheid zo graag (zouden) overplanten naar het buitenland. Maar vanwege de moderne theologie.

Niet loslaten

Het is mede om deze reden dat niet alle organisaties zich gaan terugtrekken om zich te concentreren op een ander gebied, op de lijdende kerk onder de islam. Er zijn organisaties die hun werk —hoewel anders gericht- blijven doen in Oosteuropese landen.

Bijbels smokkelen is in tal van landen niet meer nodig. Maar je kunt, om zo te zeggen, beter Bijbels binnensmokkelen dan moderne theologie ex- of importeren. Je kunt in sommige gevalen beter contact onderhouden en hulp verlenen aan de kerken in Oost-Europa via gereformeerde organisaties dan via de kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.