Bekijk het origineel

VAN HET ARBEIDSVELD.

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

VAN HET ARBEIDSVELD.

14 minuten leestijd

Lijkbezorging bij de Sa’dan Toradja’s in Rante-Pao, inzonderheid in het district Pnagala’.

(Vervolg van bladz. 46).

Mangono, een paar lappen worden op de wijze van vlaggen cp het erf opgehangen: een varken geslacht.

Kort daarop volgt een der hoofdmomenten uit den cultus, n.1. het ma'batang, . d.w.z. het maken van een batang, een stam. Op dezen dag wordt het lijk zoodanig ingewikkeld met kleedingstukken en kapok, dat het veel gelijkt op een batang, d.i. een stam, of een rolronde baal van ± M. in doorsnede. Bij deze gelegenheid wordt voor de rijke dooden een groot aantal karbouwen en varkens geslacht dat varieert yan ongeveer 10 tot io> > al naar den rijkdom der familie.

Dienzelfden dag heeft ook nog een andere handeling plaats, n.1. het ma'parèpè', waarbij ook een varken dient geslacht. Men heeft n.1. een doodkist gemaakt van een boomstam, die uitgehold is. Echter behoort bij deze kist ^een deksel, en het lijk Jigt ook meer op dan in de kist. Deze kist •die rapasan heet, wordt altijd geplaatst in het middenvertrek tegen den wand naar fyet Westen, dus tegenover den haard die ^ltijd aan de Oostzijde is. In deze kist •jyordt het ingewikkelde lijk maanden lang bewaard. De huisgenoot en leven al dien tijd dus vlak naast den afgestorvene. In den eersten tijd hangt in het bedompte vertrek een walgelijke stank. In dien tijd 4ruipt voortdurend het Iijkvocht door al de omhulsels van het pak, en valt door een gat in den bodem der rapasan in een daaronder geplaatst rechtopstaand bamboekokertje. Volgens de adat is het verboden om te zeggen baoe bosi d. i. walgelijke stank, doch moet men zeggen als men de lucht in den neus krijgt baoe saroengoe' d.1. welriekend. Met het lijk worden later al do met vocht gevulde kokers mee naar het graf gebracht en aan den voet van de rots gedeponeerd. Genoemde kokers worden met de grootste zorgvuldigheid tot dien tijd bewaard.

Dat men zooals ii een verhaal beweerd wordt dit vocht in vroeger tijd wel genuttigd zou hebben, lijkt al te onwaarschijnlijk. Men zou dan gezegd hebben: Hoe zou het kunnen eigen vleesch en bloed te haten!

Een tweetal minder belangrijke handelingen, het mapasoesoe en het mamentang waarbij telkens één varken wordt geslacht gaan we stilzwijgend voorbij.

Volgt het pangloeloekan, waarbij weer een paar varkens geofferd worden. Op dezen dag worden alle kleedingstukken van de rouwdragende familie zwart geverfd door middel van de bladeren der bilante-struik, die fijngestampt en met zwarte aarde vermengd een goede verf opleveren.

Eenigen tijd later heeft men het ditanan barata. De beteekenis hiervan is, dat in enkele volgende dagen de mannen, geen hoofddoek en de vrouwen geen baadje mogen dragen.

Weer twee dagen later viert men het tna'pakande, d.i. eten geven. Bij deze gelegenheid geeft men eten aan de ziel van den overledene. Eenige varkens worden geslacht.

Gedurende al dezen tijd moet de familie, doch inzonderheid de weduwe dicht bij den doode blijven, daar altijd eten en slapen. Wordt er sirih gepruimd, allereerst moet een gedeelte op het schaaltje voor de doodenziel worden afgezonderd.

Later komt het tilosok barata. Dit is het tegengestelde van het zooeven genoemde ditanan barata. Nadat wederom een varken geslacht is, wordt het verbod van het dragen van hoofddoek en baadje opgeheven. Vanaf dit offer is het der familie ook toegestaan weer offers aan de goden te brengen, want niet zelden valt het akkerwerk of de oogst tusschen al deze handelingen.

Geruimen tijd later wordt eindelijk, als men langzamerhand aanstalten maakt de begrafenis te gaan vieren, een draagbaar gemaakt, , een sarigan. Deze handeling heet mesarigan. Deze draagbaar is vaak heel mooi afgewerkt met snijwerk, waarmee ook de huizen en rijstschuren der Toradja's zijn versierd.-Is ook voorzien van een baldakijn, dat hetzelfde schuitvormig model van de daken der huizen vertoont. Op deze draagbaar zal het ingepakte lijk later naar het doodenveld en het graf worden vervoerd. Een varken en een hond worden geslacht.

Spoedig daarna volgt het mebala'kaja.i met het offeren van een varken. Een bila'kajan is een stellage op 4 oof 6 pooten en van 2—4 M. hoogte. Wordt opgericht in het midden van het doodenveld, waar straks het doodenfeest zal worden gevierd en dient als tribune vanwaar het karbouwenvleesch over de menigte zal worden verdeeld.

Na een poosje gaat men over tot het melantang to mate. Een lantang is een hut, een to mate is een doode. Men begir.t nu op het feestterrein verscheidene hutte i te bouwen van bamboe met gras gedekt. Deze kleine huisjes zullen dienen voor logies ten behoeve van de honderden fami • lieleden, vrienden en gasten die aan het te komen feest zullen deelnemen. Het. spreekt van zelf dat ook hiervoor weer een offer gebracht" moet worden. Na afloop van het doodenfeest mogen deze hutten niet worden afgebroken. Ze moeten blijven staan totdat weer en wind ze hebben vernield. In andere streken mag men zc wd afbreken en gebruiken voor andere doeleinden, echter niet dan na een offer te hebben gebracht.

Spoedig volgt nu het »mangaro« met het slachten van een varken. Bij deze gelegenheid wordt de inwikkeling van het lijk nog eens overgedaan door den to mebaloen. De omkleeding wordt geopend eu het laatste vocht van het in verregaanden staat van ontbinding verkeerend lijk uit-

geperst. Het is haast niet te gelooveu. Want het krioelt van het gewormte. Naar het gebruik wil, mogen deze wormen vooral . niet weggenomen worden. Men be schouwt ze als een deel van den geliefden afgestorvene. Men heeft een zakje gereel gemaakt, waarin < !e wormen gestopt worden, waarin ze latLT met het lijk naar het rotsgraf worden gebracht. Als de tweede inwikkeling is afgeloopen, wordt de doode niet meer in de kist gelegd doch opgehangen aan het dak ia horizontale houding, ongeveer i M. hoogte slechts van deu vloer, want de ruimte tusschen vloer en dak is maar gering, zoodat iemand van middelmatige lengte slechts in gebukte .nouding in huis kan loopen.

De nu niet meer gebruikte kist wordt uit het huis verwijderd en gebracht naar den voet der heuvels, waarin het graf is uitgebeiteld.

De volgende handeling is het ma pasoe loek. Onder het slachten van een varken wordt één of meer eer Karbouwen die U-ter geofferd zullen worden voor den doode, gestald c nder de ru.mte van het w< onhui.-, . > .*en bedenke hierbij dat de Toradjahuizen op palen van ± M. staan, en dat dc iV2 ruimte onder de woning veelal voor stalling van vee wordt gebezigd, hoewel zulks cm begrijpelijke redenen door het Gouvernement verboden is.

Ma’rimpoen tot maro'. Rimpoen beteekent verzamelen, en de to maro' zijn de rouwdragende familieleden die zich het rijsteten moeten ontzeggen. Het is dus een familievergadering waar hondevleesch, mais, knollen, en pisang gegeten wordt en sirih gepruimd. Op deze vergadering worden de voorbereidende besprekingen sohcuden ten aanzien van de aanstaande b e-ëindiging der rouw.

Ma’sosoran poedoek, een varkentje slacht.

Mesimboeang batoe. Een simboeang is een langwerpig ronde steen, die ter gedachtenis aan een doode op het doodenveld of rante wordt opgericht. Er zijn velden waar meer dan 40 zulke steenen zijn te zien. De grootte dier steenen staat in verband met den rijkdom der dooden. Dat zij een aanwijzing zouden zijn van Hindoeinyloed, zooals wel eens vermoed is, lijkt Tioogstonwaarschijnlijk. Er zijn steenen die een hoogte hebben van meer dan 3 Meter. Honderden, ja duizenden guldens kost het de familie, vóór zulk een steen goed en wel opgericht staat. Maandenlang wordt er menigmaal aan den steen gebeiteld voor hij den vereischten langwerpig ronden vorm heeft. Is dat klaar, dan komt er een geheel dorp aan te pas om de steen van zijn plaats te sleepen naar het doodenveld. Het aanvoeren van den stoen die ter gedachtenis van Pommaramba is opgericht, heeft twintig buffels gekost. De rijken hebben zeker deze adat wel eenig: zins gewijzigd om hun rijkdom te laten schitteren, want van oudsher was het gewoonte, om een ongebeitelde steen te gebruiken, bij welker oprichting 3 soorten bloed gestort moest worden, n.1. van varkens, kippen en honden.

Melakke-lakkean. De lakke-lakkean of het lijkenhuisje op het dooden f eest vel 1 wordt nagezien en desnoods opgeknapt. Eén varken wordt geslacht.

Ma’sosoran. De doode, wiens stoffelijk overschot aan de »h; nebalken« was opgebonden, wordt op dezen dag naar beneden gehaald en op den > loer neergelegd. Men slacht wederom één varken.

Ma’baloen. Om het pak, de ronde baal waarin de doode gewikkeld is, wordt thans r-og een fraai rood kleed genaaid, en verder heel smaakvol met figuren van zilver-of goudpapier beplakt. Een varken dient men er bij te slachten.

Ma’pasilaga tedong. Nu breekt de dag aan voor de stierengevechten. Schrik niet lezer, het zijn slechtr onschuldige kopstootpartijen, die hoogstens afloopen met het afbreken van een horen. Zoo eenigszins mogelijk hebben deze gevechten plaats op den marktdag, opdat er veel toeschouwers zullen komen. De geleiders der buffels zijn fraai uitg: dost met gebloemde voor en achter wijd viitwapperende schaamgordels. De karbouwen zijn versierd met snoeren gele vrucht en, en zilveren hoornpunten met roode kwastjes. De reusachtige, anders zoo goedmoedige logge d eren, worden woest als zij tegenover een dier van een andere '-cadde geplaatst worden. Met gedoken kop en gekromden nek vallen zij op elkaar aan. De zwakste in den strijd recmt spoedig de vlucht, achtervolgd doodden overwinnaar. Niet zelden zijn de toeschouwers genoodzaakt door een snelle vlucht in een huisje of een boom zich te behoeden voer het gevaar door de elkaar achtervolgende dieren gestooten of vertrapt te worden.

Pangreresan. Hierbij slacht men 2 varkens, een hond en een kip. Op dezen dag brengt men door middel van rotan of de schil der bamboe een verbinding tot stand, tusschen het huis waarin de doode is, en de rijstschuur. Deze afstand bedraagt ge-

woonlijk 10 Meter. Aan dit koord bevestigt men tientallen kleine versierselen, die er deels aan hangen, en deels dwars door heen gestoken zijn. Deze versierseltjes, die toeang-toeang heeten, bestaan hoofdzakelijk uit kleine lapjes roode stof waarop met zwart garen veelhoekige figuurtjes zijn geborduurd. De enkele bamboestokken die het lange koord moeten ondersteunen zijn meestal van snijwerk voorzien. De beteekenis van deze lijn weet men niet meer. Daar over eenige dagen de doode uit het huis zal worden gehaald en onder op het vloertje van de rijstschuur zal worden neergelegd, ligt de gedachte voor de hand, dat men door deze versierde lijn aan de doodenziel den weg wil wijzen. Men gelooft immers dat de ziel steeds in de nabijheid van het lichaam blijft, totdat de geheele begrafenis afgeloopen is. Eerst daarna neemt zij afscheid om naar het zielenland te vertrekken. Toch is het eigenaardig da: deze verbinding tusschen huis en rijstschuur wel voor een man, doch nooit voor een vrouw wordt aangebracht.

Rapa’ sarigan. Dc sarigan of draagbaar, boven reeds beschreven wordt gehaald. Deze baar is meest gemaakt van het hout van den dengenboom, reden waarom dit hout nimmer voor de huizen der levenden mag worden gebezigd. Iedere doode behoort steeds weer een nieuwe baar te hebben. De gebruikte wordt bij het graf aan de prijs gegeven. Eén verweerinfe varken wordt geslacht.

Op den dag van het ma'palangan wordt de doode het huis uitgedragen en onder de rijstschuur gelegd. Een varken of kerbou wordt geslacht. Hier blijft de doode slechts één nacht. De familie moet met den doode onder de rijstschuur overnachten. Het is daar meestal een gezellige boel. Af en toe gaat iemand de doode beweenen, er zija er die druk sirih kauwen, anderen zitten luidruchtig met elkaar te lachen en te praten. Als een vrouw wil gaan weenen cf klagen dan moet zij zich hullen onder een ; wart rouwkleed en naast den doode neer hurken, of minstens een groote zonnehoed opzetten. De mannen mogen ongedekt weenen. Rondom het dondenpak liggen hoopjes sirih die bestemd /r, n voor de doodenziel.

Dienzelfden dag heeft nog het pakoela' allo plaats, waarbij wederom een varkentje geslacht wordt, en waarbij aan de gasten en voorouders om mooi weer gedurende de komende dagen gevraagd wordt.

Aan den avond van dezen dag offert men nogmaals een varkentje voor het ma'toelak mata. d.i hrt *tutte; i der o^gen. Dit geschiedt om dien nacht niet slaperig te zijn, om trouw te zijn in het bewaken van den. doode en om onafgebroken te kunnenma'badong d.i. reizingen aan den afgestorvene.

Ook viert men dien dag nog het Mpeaai lampana dit is het brengen der bamboekokers met lijkvocht naar de liang. Deze handeling wordt verricht met het slachten van een varken dat bij de liang wordt gegeten.

Reeds eenige weken van te voren heeft, de familie aan een paar bekwame houtsnijders opgedragen om een taoe-taoe ~ te maken, d.i. een houten pop die den doodeof de doodenziei moet voorstellen. Deze ïdat noemt men ngkaboea' taoe-taoe, waarvoor ook een varken dient geslacht. Dezepop wordt allerprachtigst opgetuigd al naar het een man of een vrouw inoet voorstellen. Als men het heel mooi wil maken zet men de pop die een man voorstelt opeen houten paard. Al wat men aan gouden sieraden bezit wordt om dit beeld gehangen. Rijst en vleesch worden naast hem neergelegd. Bandoe', ce doodeninwikkelaar spreekt hem toe, en biedt hem eten aan. Een rij van vrouwen schaart zich om de pop en heft een gi; iend klaaggeschrei aan.

Eindelijk is dan ra maanden, soms jaren wachtens de groote dag aangebroken, het hoogtepunt van het »feest« n.1. het oogen blik dat de doode naar het pantoenoean of doodenfeestveld vervoerd wordt. Dit is een evenement van bela-.ig, altijd als het een rijke betreft, waarbij er om zoo te zeggen geen oud vrouwtje Lij het spinnewiel blijft. Nadat de doode onder voortdurend reigezang op de baar gelegd is, en nadat ook de weduwe, of weduwnaar naast hem heeft plaats genomen, begint de optocht. Deze draagt door het gejoel en gehos en geschreeuw voor ons besef een onstichtelijk karakter, doch voor de Toradja's is dit iets heel gewoons. Een stille rondgang vol piëteit zou voor dit volk absoluut onmogelijk zijn. Daarvoor beschouwt men een begrafenis te veel als een afeestc. Aan de baar is een lang wit kleed vastgeknoopt. De lengte van dit kleed, dat uit verscheidene aan elkaar genaaide of geknoopte kleeden bestaat, bedraagt soms meer dan 100 M. Allen die eenigermate tot den doode in betrekking staan door verwantschap of vriendschap houden dit kleed vast en loopen zoo in den optocht mee tot men de rante heeft bereikt.

Alle buffels die op dit fee; > t ter eere van den doode zullen worden geslacht zijn reeds op het veld aan de steenen of aan palen

vastgebonden. Dat aantal varieert gewoonlijk van 10—TOO, waarbij men niet uit het oog moet verliezen dat sommige dieren o.a. de bonte en de gecastreerde met enorm groote horens, inderdaad prachtexemplaren, voor 6, 8, ja io gewone karbouwen worden getaxeerd.

Als de doode goed en wel in zijn hoo< ; huisje is neergelegd en de versierde pop naast hem is opgesteld, begint het eigenlijke feest. Iedere familie of kennis betrekt de voor hen gereed gemaakte hut. lederen dag worden er karbouwen geslacht. Er worden »deelen« gezonden naar andere dorpen. De allermooiste karbou tewa°rt men voor het laatst. Men zegt, dat de z r el van dit dier het rijdier wordt van den doode naar het zielenland.

Als er nu niets anders gebeurde zou het feest vrij eentonig zijn. Doch er wordt voor afwisseling gezorgd. Die afwisseling strookt voor ons besef al weer heelemaal niet met de stemming die den mensch beheerschen moet bij het laatste eer bewijzen aan een nabestaande. Toen l et Gouvernement dc Toradjastam nog niet had onderworpen was het ma'palao d i. het brengen naar er het verblijf op de rante van een doode d? gelegenheid bij uitnemendheid om zich aan het-dobbelspel over te geven. Daarnevens werd het hanenvechten met de daaraan onafscheidelijk verbonden weddenschappen door de liefhebbers druk beoefend. Thans is het dobbelspel streng verboden en voor hët hanenvechten moet speciale permissie aan den Bestuursambtenaar worden gevraagd, die af en toe zijn toestemming hiertoe geeft, meest voor den tijd van vier dagen .Gedurende die dagen biedt het terrein een levendigen aanblik.

(Wordt vervolgd).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 1 juni 1922

Alle Volken | 12 Pagina's

VAN HET ARBEIDSVELD.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 1 juni 1922

Alle Volken | 12 Pagina's

PDF Bekijken