Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Profetisch spreken in de politiek

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Profetisch spreken in de politiek

8 minuten leestijd

Over G. Groen van Prinsterer zijn veel boeken geschreven. Een daarvan had als titel Staatsman en profeet. Over dat laatste - Groen van Prinsterer als profeet - gaat het in dit artikel.

Profetie
Wanneer is iemand een profeet? Wat maakte Groen tot een profeet? We zoeken eerst in de Bijbel naar een antwoord op deze vraag. Het is opmerkenswaardig dat in het Oude testament de profetie tegelijk met het koningschap opkwam. Saul bijvoorbeeld. De profetie vergezelde hem, hoewel hij haar in toenemende mate ging verachten. Ze was er bij David, die haar in tegenstelling tot zijn voorganger eerde en gehoorzaamde. Dat Israël met de instelling van het koningschap niet verworden is tot een werelds volk was dankzij de profeten. Israëls voortbestaan als volk Gods was bij de gratie van het profetisme.

Roeping
Dat blijkt ook uit het feit dat de profetie in Israël nooit een geïnstitutionaliseerd ambt is geworden, en ook geen erfopvolging kende. Doorgaans rezen profeten op uit de anonimiteit. Het profeet zijn kan nauwelijks een blijvend ambt genoemd worden. In onderscheid met de priesters en de koningen was de profeet steeds een irreguliere figuur. Zijn gezag ontleende hij niet aan zijn ambt, maar aan een persoonlijke roeping van Godswege. Zijn boodschap doorkruiste de openbare mening. Zijn enige legitimatie was zijn boodschap: “Alzo spreekt de Heere.”

Gevaar
Uit het Oude testament wordt ook duidelijk dat de roeping van de profeten altijd samenhing met een crisissituatie. er dreigde gevaar. En koning, noch priesters, noch wetgeleerden waren tegen dat gevaar opgewassen. Dat was het uur der genade voor Israël: een profeet stond op. Daarom wordt een profeet ook wel aangeduid als ‘wachter’. Zijn roeping is het om het volk te waarschuwen voor gevaar. “Mensenkind, Ik heb u tot een wachter over het huis Israëls aangesteld.” De toekomst van land en volk hing ervan af, of de profeet trouw was aan zijn goddelijke roeping: “Om Sions wil zal ik niet zwijgen, en om Jeruzalems wil zal ik niet stil zijn.”

Parallellen
In het leven van Groen van Prinsterer zijn de parallellen gemakkelijk aan te wijzen. Zoals de profeten uit het niets tevoorschijn kwamen, zo kwam Groen door Gods genadige leiding uit het niets tevoorschijn. Afkomstig uit de kringen van de liberale elite kwam hij in aanraking met Bilderdijk, met Willem de Clercq en zijn vrouw Betsy, die hem tot Christus leidden. Die kennis van Christus was voor Groen nodig tot zaligheid, maar niet minder om zijn tijd te verstaan en een profeet te kunnen zijn.

Geroepene
Een profeet is ook iemand die zich van Hogerhand duidelijk geroepen weet. Groen heeft zich zo’n geroepene gevoeld: “Ik mag mij niet ontveinzen dat ik, naar mij voorkomt, een steeds duidelijker aangewezen roeping ontvang en dat de strijd der beginsels zich, meer dan te voren, tusschen Thorbecke en mij personificeert. een strijd die met al wat goed en regt is, en, in den grond der zaak, met de grooten strijd van onze dagen, tusschen geloof en ongeloof, in verband staat.” Dit sterke roepingsbesef verklaart het geheim van Groens ongeschokte volharding, ook in moedbenemende omstandigheden.

Crisissituatie
In het Oude testament kwam een profeet op in een crisissituatie. Zo ervoer ook Groen zijn tijd. Wat hij in zijn tijd meemaakte, had zich nog nooit eerder in de wereldgeschiedenis vertoond: ongeloof werd tot leidend beginsel in politiek en maatschappij verheven. Als een ziener heeft Groen het revolutiedenken doorschouwd. In dit opzicht was hij een profeet. Groen heeft zijn tijd verstaan, evenals de kinderen van Issaschar (1 Kron. 12:32). en dan staat daar: “om te weten wat Israel doen moest”. Zo ook Groen. Hij heeft de tijdgeest ontmaskerd, maar het ook tot zijn levenstaak gemaakt om in tal van geschriften en redevoeringen duidelijk te maken wat ‘Israël’ doen moest, namelijk “het uitkomen voor de waarheid op het punt waar het belijden met lijden vergezeld is”.

Inzicht
In Groens dagen werd de drie-eenheid van de revolutie aanbeden: vrijheid, gelijkheid en broederschap. Groen doorzag dat deze cultus onvermijdelijk uit zou lopen op tirannie. Het beginsel van de volkssoevereiniteit was maar niet een zoeken naar de juiste regeringsvorm, maar een strijd der geesten. “De worsteling van onze tijden is in de grond een religiestrijd.” De ontwikkelingen van de 21ste eeuw bevestigen met welk een profetisch inzicht Groen zijn tijd heeft verstaan. De vrijheid, zoals de revolutie die proclameert, is niet anders dan gemaskeerde dictatuur, die geen vrijheid voor andersdenkenden toestaat. Wat Groen voorzegd heeft, is in onze dagen bezig in vervulling te gaan, in een nog extremere vorm dan Groen kon vermoeden.

Actueel
Kunnen wij dan nog wat met Groen? Is hij nog actueel? Het zal duidelijk zijn dat we er met het letterlijk citeren van Groen niet komen. Maar Groen kan toch nog tot lering zijn, omdat hij niet zozeer een afgerond stelsel naliet, waarin de dingen voorgoed vastgelegd zijn. Groen liet zich niet meesleuren door de waan van de dag, al heeft hij zich tegelijkertijd wel met de actualiteit van zijn dagen beziggehouden. Hij keek verder. Juist principieel denken is bewegelijk denken. Het zoekt in iedere nieuwe situatie nieuwe toepassingen. Daartegenover heeft praktisch denken juist een verstarring in zich. Met het gebruik is het reeds verouderd. Groen kon ook daarom modern zijn, omdat hij geen politieke dogmatiek naliet, maar een denkhouding. Groen was een man van beginsel. Maar verandering van standpunt was bij hem niet iets onmogelijks, zoals duidelijk is geworden van zijn houding in de schoolstrijd. “De waarheid van een beginsel blijkt ook in het rekbare van de toepassing”, zo schrijft hij in Ongeloof en Revolutie.

Praktische politiek
Zo komen we het in de Bijbel ook tegen. Profetisch spreken heeft iets absoluuts: “Alzo spreekt de Heere.” Hetzij ze het horen, hetzij ze het niet horen. tegelijk beveelt de profeet Jeremia (Jer. 29) aan de ballingen in Babel dat ze de vrede van Babel moesten zoeken, wat niet minder inhield dan een actief participeren in de Babelcultuur, die principieel heidens was. Israël stond voor de moeilijke opgave om dezelfde beginselen, maar in gewijzigde omstandigheden toe te passen. Het volk werd opgeroepen tot praktische politiek.

Principiële politiek
Maar de praktische politiek mag nooit de principiële politiek overwoekeren. Dat plaatst ons in onze tijd voor grote problemen. Pragmatisch als het denken in onze dagen is, is men niet geïnteresseerd in levensbeschouwelijke debatten, omdat men dan zelf met een lege tas tevoorschijn moet komen. Dit gegeven, met het feit dat principiële christenen in het parlement een verwaarloosbare minderheid zijn, kan in moedeloze ogenblikken weleens de vraag doen rijzen of het voor christenen in 2009 nog wel zin heeft politiek bezig te zijn. Ook Groen heeft zulke gedachten gekend. In april 1865 vroeg hij zelfs ontslag als Kamerlid. In Aan de kiezer meldt hij dat hij besloten heeft het ‘gewichtige vraagstuk’ van de wijziging van de schoolwet, “omdat de landsvergadering doof is”, onder zijn vrienden in het land aan de orde te stellen en zo, langs de constitutionele weg, buiten de Kamer, kracht tegen de Kamer te zoeken.

Lijden
Maar profeten hebben hun kracht ook nooit gezocht in activisme en mobilisatie, zonder dat te veronachtzamen. Zij zochten hun kracht in hun getuigenis, en hebben dat niet als een tijdloze, maar als een tijdbetrokken boodschap verkondigd. Ze hebben hun stem verheven tegen onderdrukking, overdaad en afgoderij. Ze zijn inderdaad uitgekomen voor de waarheid op het punt waar het belijden met lijden vergezeld is. Is er wel een profeet wiens getuigenis niet op lijden kwam te staan? Verschillende profeten hebben de hoogste prijs betaald: “Jeruzalem, gij die uw profeten doodt.” In dat opzicht mogen wij nog niet klagen. en ook in hun tijd was de klacht al niet anders dan in onze tijd: “Wie heeft onze prediking geloofd?”

De grote Profeet
Het zou kunnen zijn dat wij ook een periode ingaan waarin Gods Woord mogelijk wel onder ons zal blijven, maar waar de profeten gaan ontbreken. Het verval en de verwording van ons land en van de gehele westerse wereld is ook te ver gevorderd dan dat ze nog door profeten kan worden weggenomen. Onze enige hoop is dat Christus, de grote Profeet, Zelf zal opstaan, om Zijn zaak in deze wereld te richten. en Hij zal het ook doen. Op grond van de Schrift en het getuigenis van talloze oude theologen geloven we dat de Heere nog eenmaal zal opstaan en deze wereld Zijn heerlijkheid zal tonen, dat Israël tot bekering zal komen en dat de kerk wereldwijd nog een tijd van grote bloei zal gaan meemaken.

Toekomstverwachting
Ook bij Groen leefde deze hoopvolle toekomstverwachting. Daarin was hij ook een profeet. Hij verstond zijn tijd vanuit de toekomst. en die toekomstverwachting gaf hem de kracht om te volharden in de meest moedbenemende omstandigheden. Groen besluit zijn inleiding op Ongeloof en Revolutie als volgt: “Wij leven voorwaar in een drukkende atmosfeer. Maar het is desniettegenstaande vergund zich aldus, op de vleugelen des geloofs, bij het gadeslaan van de tekenen ook dezer tijden, naar hoger kring te verheffen. Dit zij ons voorrecht, en laat ons, met het oog naar Hem, Die wijsheid en kracht geeft, op de uitgestrektheid Zijner weldaden acht geven en op de omvang onzer verantwoordelijkheid bedacht zijn.”

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 24 december 2009

De Banier | 24 Pagina's

Profetisch spreken in de politiek

Bekijk de hele uitgave van donderdag 24 december 2009

De Banier | 24 Pagina's

PDF Bekijken