Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

MARX IN NEDERLAND

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

MARX IN NEDERLAND

11 minuten leestijd

NEDERLAND Later clan in de ons omringende landen, begint in Nederland het marxisme invloed te krijgen. Door het vertraagd op gang komen van de industrialisatie ontbreekt immers tot ongeveer 1880 en omvangrijk industrieproletariaat, waaronder het socialisme aanhang kan verwerven.

Een van de eerste socialistische voormannen is Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846—1919). Hij was eerst luthers predikant geweest, maar onder de invloed van het opkomend modernisme, had hij zijn ambt neergelegd. In 1888 werd hij in de Tweede Kamer gekozen en wel voor het Friese district Schoterland (we kenden toen nog het districtenstelsel).

Tot in het begin van deze eeuw lag het zwaartepunt van het marxisme niet in de grote steden in het westen (zoals men wellicht zou verwachten) maar veeleer op het Friese en Groningse platteland. Daar heerste grote armoede, daar behandelden de grote boeren hun arbeiders vaak erg uit de hoogte en had het modernisme velen vervreemd van het chirstendom. Vandaar dat het socialisme door deze verpauperde landnieuwe heilsleer omhelsd werd.

SDAP

Later ging Domela Nieuwenhuis meer de anarchistische kant uit. Troelstra richtte toen in 1894 de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP) op. Deze partij oriënteerde zich sterk op Duitsland en nam dan ook het duidelijk marxistisch getinte program van de Duitse socialistische partij over. Toch ontstonden er binnen de SDAP al spoedig conflicten tussen strenge marxisten en hen die Marx aan een revisie wilden onderwerpen (revisionisten).

In 1909 kwam het tot een uitbarsting. Een aantal jonge marxistische doordrijvers werden geroyeerd. Die stichtten toen een eigen partij, die later werd omgedoopt tot Communistische Partij Holland.

Aan het eind van de dertiger jaren onderging de SDAP duidelijk een verbürge rlijkingsproces. Vooral onder de dreiging van het nationaal-socialisme dat in Duitsland de eertijds zo krachtige sociaal-democratische partij geheel uitgeschakeld had, kwam de SDAP dichter bij de andere partijen te staan. Een nieuw beginselprogram werd aangenomen, waarbij veel van de marxistische erfenis aan de kant geschoven werd. De natie, de parlementaire democratie, het leger en het koningschap werden voortaan door de partij geaccepteerd.

Een heel verschil met de situatie van 1918 toen Troelstra, door de val van het Duitse keizerrijk, zijn hoofd op hol liet brengen en in ons land de socialistische revolutie aankondigde. Dat avontuur liep voor hem uit op een smadelijke nederlaag. Enkele dagen later moest hij openlijk erkennen dat hij zich in de machtsverhoudingen vergist had. Gelukkig wel!

Communisten

Zeker na de Tweede Wereldoorlog waren het de communisten die de marxistische lijn voortzetten. Bij de oprichting van de PvdA in 1946 was er immers van de marxistische erfenis nog minder overgebleven. Deze verwatering van het socialisme en de populariteit van Sovjet-Rusland als bondgenoot tegen Hitier, bezorgden de CPN in 1946 de grootste verkiezingsoverwinning in haar bestaan. Zij behaalde in dat jaar meer dan tien procent van de stemmen, meer dan de liberalen of de christelijk-historischen.

Naarmate echter de koude oorlog in alle hevigheid ontbrandde en het communisme onder Stalin zijn ware aard liet zien, brokkelde de positie van de CPN steeds verder af. Ook de vele zuiveringen in de partij deden aan haar positie geen goed. Bij elke verkiezing ging zij achteruit, totdat in 1959 met drie van de 150 Kamerzetels het dieptepunt bereikt was. Sindsdien groeit de aanhang van de partij weer gestaag.

Kerken

Toch is het niet alleen in de winst van de CPN dat de groeiende aanhang van de ideeën van Karl Marx tot uitdrukking komt. Ook buiten de CPN wordt Marx in toenemende mate gewaardeerd. Zo bijvoorbeeld ook in de ker

kelijke wereld, waar grote nadruk gelegd wordt op de dialoog met het marxisme.

Hoe is het mogelijk, zou men zeggen, daar toch iedereen wel weet dat het marxisme uitgesproken atheïstisch is en de communisten in elk land waar ze de baas zijn, de christelijke kerken vervolgen. Toch hebben we tegenwoordig marxistische predikanten. Tal van theologische studenten — ook in Kampen — zijn sterk beïnvloed door de marxistische gedachtenwereld.

Dit dringt natuurlijk ook door in het christelijk onderwijs. Men herinnert zich nog wel de affaire van de communistische godsdienstleraar aan een christelijke middelbare school in Zwolle. Uiteindelijk is die man door het schoolbestuur ontslagen, maar dat. werd het schoolbestuur in protestants-christelijke kring lang niet overal in dank afgenomen.

In de universitaire wereld is het helemaal bar. In sommige faculteiten geven de marxistische studenten de toon aan. Het ergst is het wel aan de Universiteit van Amsterdam en in Nijmegen. Aan de vanouds rooms-katholieke universiteit van Nijmegen heeft Karl Marx de plaats van de onfeilbare paus ingenomen. Maar ook aan de Vrije Universiteit is het droevig gesteld.

Leger

Ons leger, dat bedoeld is om ons land, in het kader van de NAVO, tegen de communistische bedreiging te verdedigen, wordt steeds meer van binnenuit uitgehold. Vele dienstplichtigen beschouwen het leger als iets overbodigs. De VVDM doet haar best om dit vuurtje aan te wakkeren en de regering laat dit allemaal toe, ook al is duidelijk dat deze VVDM steeds meer in marxistisch vaarwater komt.

Dit is spelen met vuur. Want wat hebben we immers aan een leger, dat wel met modern materieel is uitgerust, maar waar bij de manschappen de gevechtsbereidheid ontbreekt, de discipline een aanfluiting geworden is en het moreel laag is?

En zo zouden er nog meer gebieden aan te wijzen zijn, waar de laatste jaren van een sterke marxistische invloed sprake is. Dat geldt bijvoorbeeld van allerlei actiegroepen (maar beslist niet van allemaal). Dat valt ook in de perswereld te constateren. Bijna was een volbloed communist voorzitter geworden van de Nederlandse Vereniging van Journalisten. Doordat hij echter al te zeer van zijn marxistische gevoelens liet blijken, vond de meerderheid van de journalisten dat toch te gek en maakten ze hem maar vice-voorzitter.

Beoordeling

Twee vragen wil ik in het bestek van dit artikeltje nog aan de orde stellen. In de eerste plaats waarom wij het marxisme moeten afwijzen en vervolgens hoe het komt dat het marxisme juist in deze tijd weer zoveel aanhang heeft verkregen.

Het zal voor ons hopelijk duidelijk zijn dat Bijbel en communisme, dat Bijbel en marxisme niet kunnen samengaan. Leert de Bijbel ons immers dat er een God is Die de wereld geschapen heeft en boven alle dingen staat, het communisme loochent dat alles. Leert de Bijbel ons dat een mens na dit leven verantwoording zal moeten afleggen voor hetgeen hij gedaan heeft, bij het communisme is het alleen de almachtige partij die van een ieder verantwoording vraagt.

Spreekt de Bijbel ons over de heerlijkheid waarin Gods kinderen na dit leven zullen delen, Marx wil een hemel op aarde bereiken. Spreekt de Bijbel ons van vaste normen van goed en kwaad, zoals vervat in de Tien Geboden, het marxisme kent geen moraal. Alles wat de zaak van de communistische partij dient, is goed, alles wat de zaak van de communistische partij tegenstaat, moet genadeloos uitgeroeid worden.

De Bijbel leert ons dat de gezindheid van ons hart beslissend is voor de wijze waarop wij in het leven staan; volgens Marx is het onze maatschappelijke positie, die ons denken en handelen bepaalt. De Bijbel leert ons dat de mens van nature geneigd is God en zijn naaste te haten. Bij Marx is de mens van nature goed, maar zijn het de maatschappelijke structuren (het kapitalisme) die het kwaacl veroorzaken. Zo draagt het marxisme een door en door verwerpelijk karakter. Geen wonder dan ook dat de regeringsleiders in de communistische landen de christelijke kerk als één van hun voornaamste vijanden zien, die öf gelijkgeschakeld öf onderdrukt moet worden. Vaak wordt het houden van kerkdiensten onder strikte regels nog wel toegestaan. Alles wordt echter in het werk gesteld

om de jeugd van de kerk af te trekken. Het is noodzakelijk dat wij ons van deze situaties op de hoogte houden en ons medeleven tonen. Wel moeten wij daarbij bedenken dat van de godsdienstige groepen die in de communistische landen vervolgd worden, de meeste een weinig rechtzinnig karakter dragen. Dat geldt bijvoorbeeld ook van een man als Wurmbrand. Ook al kunnen wij dan uit humanitaire motieven met hen meeleven', evenals bijv. met de oosteuropese Joden, in principieel opzicht ligt er dan toch een wezenlijke kloof, die wij niet moeten verdoezelen.

Oorzaken

Vragen wij tenslotte naar de oorzaken van de recente opbloei van het marxisme in ons land, dan zullen wij allereerst moeten bedenken dat het marxisme ten diepste voortvloeit uit de zondeval van de mens. In het Paradijs heeft de mens zich van God losgescheurd, heeft hij zelf willen bepalen wat goed is en wat kwaad.

Het marxisme is daar een uitingsvorm van, maar bepaald niet de enige. Alle mens-en wereldbeschouwingen die uit het verdorven hart van de mens zijn voortgekomen, kunnen de toets van Gods onfeilbaar Woord niet doorstaan. Wij zijn niet in die zin anti-communistisch, dat alles wat tegen' het communisme is, nu maar meteen goed is. Dat is een geheel verkeerde benadering.

Wat is het echter dat in deze tijd in ons land aan het marxisme zo'n specifieke aantrekkingskracht geeft, boven andere levens-en wereldbeschouwingen. Zonder deze zaak nu hier uitputtend te behandelen (dan zou ik veel meer ruimte nodig hebben) wil ik hier een viertal punten aanstippen.

Allereerst: het marxisme staat kritisch ten opzichte van de bestaande situatie. En nu leven wij wel in een welvaartstij d, maar naarmate de mensen daar meer aan gewend raken, komen zij ook steeds meer tot de conclusie dat meer welvaart de mens niet gelukkig maakt. Het bezit van de zaak is vaak het einde van het vermaak. En tevredenheid is bezit gedeeld door begeerte. De moderne mens bezit wel veel, maar dat heeft alleen maar het verlangen naar meer bij hem aangewakkerd, waardoor hij minder tevreden is dan vorige generaties. Bij die ontevredenheid kan het communisme aanknopen en die verder aanwakkeren.

Het communisme schildert de bestaande situatie dus in zwarte kleuren. Maar de oorzaak van al die ellende en narigheid zoekt het niet bij de mens die dan kennelijk niet deugt. Nee de mens is wel goed, maar de maatschappelijke structuren (eigendomsverhoudingen) deugen niet. De schuldvraag wordt dus afgeschoven en de mens in zijn ontevredenheid en ongenoegen gerechtvaardigd. Zoiets spreekt de mens wel aan, dat zal duidelijk zijn.

Maar het is niet alleen zo dat het marxisme de mens rechtvaardigt, het belooft hem ook een verlossing uit zijn ellende. Het gaat door de diepte heen, maar eens komt de grote dag van de revolutie, waarop de onderdrukten hun ketenen zullen afwerpen. Het communisme is dus een heilsleer en zal daarom vooral aantrekkingskracht hebben op die mensen die vinden dat ze thans slecht bedeeld zijn. Men kan hier denken aan arbeiders, studenten, krotbewoners en dergelijke.

Tenslotte wordt die verlossingsboodschap gebracht met absolute zekerheid. De „uitbuiting" kan langer of korter duren, maar eens komt er een eind aan. Het marxisme heeft de pretentie zijn heilsleer wetenschappelijk te kunnen staven. „In deze verbinding ligt het geheim van de werking van het marxisme", zo schreef enkele jaren geleden prof. dr. W. Banning (PvdA). De mens die er nu vaak zo slecht aan toe is, wordt dus door Marx een hemel op aarde beloofd en dat met absolute zekerheid. Alleen het tijdstip waarop die belofte in vervulling zal gaan, wordt nog in het midden gelaten.

En waar wordt onze maatschappij meer door gekenmerkt dan door onzekerheid? Zowel in de protestantse als in de rooms-katholieke wereld is veel aan het wankelen gebracht. Allerlei oude zekerheden zijn verdwenen; algemeen gangbare normen komen op de helling te staan. Dingen die vroeger vanzelfsprekend waren, komen nu in discussie. Vooral de jongere generatie wordt hiermee geconfronteerd. Zij moeten immers nog hun weg zoeken in de maatschappij en hun houding ten opzichte van de dingen bepalen? In versterkte mate geldt dat wel van de studenten aan universiteiten en hogescholen. In korte tijd worden zij met tal van vragen geconfronteerd en dat roept grote spanningen en onzekerheden op. En aangezien het marxisme op het ogen-

blik in de universitaire wereld in het brandpunt van de belangstelling staat, wat wonder dan dat massa's studenten zich daar met hart en ziel aan overgeven.

Het marxisme geeft hun vastheid en zekerheid, geeft richting aan hun leven, legt de schuld van allerlei frustraties en (studie)problemen niet op hen, maar op de verderfelijke kapitalistische maatschappij. En daar vooral in rooms-katholieke kring veel oude zekerheden weggevallen zijn en men daarom behoefte heeft aan nieuwe, is het niet toevallig dat vooral onder van huisuit rooms-katholieke studenten het marxisme veel ingang gevonden heeft.

Ware heil

Zo heeft het marxisme in Nederland de laatste jaren een renaissance beleefd. In hoeverre dat van blijvende aard zal zijn, is moeilijk met zekerheid te zeggen. Tal van jongeren uit onze gemeenten hebben hiermee te maken of zullen er mee te maken krijgen. Hetzij heel direct wanneer men gaat studeren, hetzij meer zijdelings in militaire dienst of in de werkkring, wanneer men geconfronteerd wordt met allerlei opvattingen en voorstellen, die misschien wel niet direct marxistisch zijn, maar toch een marxistische achtergrond hebben. Het zal dan van belang zijn die achtergronden te doorzien. Daartoe wilde ook dit artikel bijdragen. Het marxisme moge de pretentie hebben een heilsleer te brengen met absolute zekerheid, het ware heil is alleen in de Heere Jezus Christus te vinden en dat krachtens Gods getuigenis, dat eeuwig zeker is. Alle heil daarbuiten is slechts schijn en schijn bedriegt en dat voor eeuwig.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 20 december 1974

Daniel | 32 Pagina's

MARX IN NEDERLAND

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 20 december 1974

Daniel | 32 Pagina's

PDF Bekijken