Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Catechismus

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Catechismus

Een analyse en waardering van de Gewone Catechismus (2)

7 minuten leestijd

Dit jaar verscheen van de hand van een drietal theologen afkomstig uit de Christelijke Gereformeerde Kerk, de Gereformeerde Kerken Vrijgemaakt en Gereformeerde Bond binnen de Protestantse Kerk van Nederland een catechismus die zij de naam Gewone Catechismus gaven. De antwoorden zijn korter dan die van de Heidelbergse Catechismus om het uit het hoofd leren – als men dat wil – te vergemakkelijken.

De Gewone Catechismus wil niet alleen qua vorm, maar ook qua inhoud een slag maken. De auteurs hopen dat hun boekje ook in de catechese een plaats krijgt.

Wie de Heidelbergse Catechismus leest, bemerkt dat de vragen en antwoorden gegeven worden in de wetenschap dat de mens op reis is naar de rechterstoel van Christus. Het geeft antwoord op de vraag hoe je rechtvaardig voor God kan verschijnen. Die vraag komt in de Gewone Catechismus niet naar voren. Een antwoord is er ook niet op te vinden. Het geloofsartikel dat Luther het artikel noemde waarmee de kerk staat of valt, namelijk dat van de rechtvaardiging door het geloof alleen, ontbreekt in de Gewone Catechismus volledig. Daarin gaat de Gewone Catechismus een andere weg dan zowel de gereformeerde als lutherse belijdenisgeschriften. De Gewone Catechismus geeft geen antwoorden op de vragen van een mens die worstelt met de vraag of hij rechtvaardig voor God kan verschijnen. Zij sluit aan bij hen die allereerst worstelen met het leed en onrecht in de wereld. In de Gewone Catechismus wordt niet ontkend dat de mens schuldig staat voor God, maar dat is niet het hoofdaccent. Het hoofdaccent is dat wij op weg zijn naar een nieuwe wereld waar geen leed en onrecht is. Het verschil tussen deze wereld en de toekomende wereld lijkt meer een gradueel dan een principieel verschil. We lezen dat God eenmaal alle kwaad en zonde zal oordelen en zo een grote schoonmaak zal houden. Dat Christus’ wederkomst ook een scheiding tussen mensen betekent, wordt nergens verwoord. Kenmerkend voor alle vormen van klassiek christendom is dat de mens een pelgrim is op weg naar een beter vaderland. Deze notie ontbreekt volledig in de Gewone Catechismus. Daarom kan de Gewone Catechismus noch als een katholieke noch als een gereformeerde catechismus worden getypeerd.

Bevindelijke elementen, de noodzaak van zelfonderzoek en de kenmerken van de ware kerk ontbreken

In de Gewone Catechismus wordt verwoord dat een christen niets ziet of ervaart van het nieuwe leven. Dat is een ander geluid dan dat van de Heidelbergse Catechismus. Daar lezen we dat de Heilige Geest ons van het eeuwige leven verzekert, dat wij het beginsel van de eeuwige vreugde in ons hart gevoelen en dat er sprake mag zijn van een hartelijke vreugde in God door Christus. Deze bevindelijke elementen zijn samen met andere bevindelijke elementen die wij in de Heidelbergse Catechismus tegenkomen zoals het zuchten over het eigen zondige ik, in de Gewone Catechismus verdwenen.

In de Gewone Catechismus wordt evenals in de Heidelbergse Catechismus verwoord dat de zekerheid van het geloof gebaseerd is op Gods beloften. Ook wordt verwezen naar het getuigenis van de Heilige Geest. Wat ontbreekt is dat een christen van de echtheid van zijn geloof ook uit de vruchten verzekerd wordt. Het onderscheid tussen zijn en schijn heeft in de Gewone Catechismus geen plaats. Nergens komt de noodzaak van zelfonderzoek ter sprake. Daarom ontbreekt ook de vraag voor wie het avondmaal is ingesteld. Al helemaal wordt niet verwoord dat de toorn van God over de gehele gemeente wordt verwekt als personen met een on-Bijbelse leer of levenswandel tot het avondmaal worden toegelaten. Als het gaat over de kerk lezen we niet meer, zoals dat bij de Heidelbergse Catechismus het geval is, dat Christus Zijn kerk in eenheid van het ware geloof vergadert. Evenmin als de kenmerken van de ware christen ter sprake komen, geldt dit voor de kenmerken van de ware kerk. De kerk in al haar gestalten lijkt met de ware kerk samen te vallen.

De notie van Gods toorn heeft een marginale plaats

De notie van Gods toorn heeft in de Gewone Catechismus maar een marginale plaats. Dat is één van de opvallendste verschillen met de Heidelbergse Catechismus. In de Gewone Catechismus wordt terecht verwoord dat wij door de zonde vervreemd zijn van God en we ons geluk buiten Hem zoeken. In onderscheid met de Heidelbergse Catechismus lezen we in de vragen en antwoorden van de Gewone Catechismus niet meer over de ongehoorzaamheid van onze eerste voorouders Adam en Eva. Hun namen komen we wel in de toelichtende tekst tegen. Waarom dat niet in de hoofdtekst is gebeurd, is niet duidelijk. Kan het zijn dat men zo tegemoet wil komen aan hen die de breuk tussen God en mens niet als een historisch feit, maar als een metahistorische gebeurtenis zien?! Ik stel het maar als vraag.

In ieder geval lezen we nergens dat God de zonde niet ongestraft kan laten. Evenmin wordt verwoord dat heel de mensheid in Adam verdoemelijk voor God is en dat Gods toorn op ons rust totdat wij door een levend geloof in Christus worden ingeplant. Telkens valt op hoezeer het gewicht van de eeuwigheid is verdwenen. Dat maakt dat de Gewone Catechismus – nog afgezien van het feit dat denotie van de totale verlorenheid van de mens, de wedergeboorte, de verkiezing en de volharding van de heiligen ontbreken – een heel ander klimaat ademt dan de Heidelbergse Catechismus. Een klimaat dat nog veel en veel verder van de gereformeerde leer afstaat dan het klassieke arminianisme en al helemaal het methodistisch arminianisme van John en Charles Wesley. We lezen wel dat Gods oordeel betekent dat de zonde van zondaar wordt gescheiden, maar niet dat Jezus Christus als toekomende rechter rechtvaardigen en goddelozen van elkaar zal scheiden.


Kenmerkend voor alle vormen van klassiek christendom is dat de mens een pelgrim is op weg naar een beter vaderland.


In de Heidelbergse Catechismus is de notie dat de wet zowel kenbron van zonde als regel van dankbaarheid is, in de structuur verwerkt. Dat de notie van de wet als kenbron van zonde in de structuur verwerkt is, verbindt de Heidelbergse Catechismus met de Kleine en Grote Catechismus van Luther. Ook als die notie niet in de structuur verwerkt is, kan zij toch inhoudelijk een plek hebben. Dat geldt van elke gereformeerde catechismus. Wie bijvoorbeeld de Catechismus van Genève of de Korte Catechismus van Westminster of één van de vragenboekjes van Kohlbrugge leest, zal dat met eigen ogen kunnen constateren.

De prediking van de wet als kenbron van zonde is nodig wil het Evangelie werkelijk waarde krijgen als boodschap van vergeving van zonden en vernieuwing van het leven. In de Gewone Catechismus komt deze functie van de wet nergens ter sprake. Dat geldt ook voor het feit dat de wet maatstaf is bij het laatste oordeel. In de Heidelbergse Catechismus komt deze zaak onder andere in antwoord 87 naar voren. De Gewone Catechismus maakt nergens uitdrukkelijk duidelijk dat de wet ook deze functie heeft. Zo komen we niet tegen dat ‘hoereerders, noch afgodendienaars, noch overspelers, noch ontuchtigen, noch die bij mannen liggen, noch dieven, noch gierigaards, noch dronkaards, geen lasteraars, geen rovers het koninkrijk van God zullen beërven’ (1 Kor. 6:9).

Wordt vervolgd

Nunspeet, ds. P. de Vries

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 12 september 2019

Kerkblad | 24 Pagina's

Catechismus

Bekijk de hele uitgave van donderdag 12 september 2019

Kerkblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken