Bekijk het origineel

Willem van Oranje-Nassau

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Willem van Oranje-Nassau

5 minuten leestijd

1584 — 10 Juli — 1934.

(Vervolg van No. 17 vorige jaargang.)

I.

„Slaet op ten trommele.” Toen de Prins in October 1572 voet aan wal zette te Enkhuizen, was geheel Holland, behalve Amsterdam, in opstand. Ook in Zeeland en in vele steden van Gelderland, Overijsel en Friesland woei de geuzenvlag. Vier jaren van bloedigen strijd zouden volgen, voordat de eerste mijlpaal in zicht zou komen. Wie kon toen voorzien of het een doodsstrijd of waarlijk een vrijheidsoorlog zou worden? Ten bewijze van den sterken wil tot onafhankelijkheid kwamen de Staten van Holland, door Bossu op Alva’s bevel te ’s Gravenhage bijeengeroepen, voor het eerst op eigen hand bijeen en wel te Dordrecht den 19en Juli 1572, ook een hoogst gedenkwaardige dag dus voor de wordingsgeschiedenis van onzen staat. Helaas valt er van die vergadering ook iets minder fraais te notuleeren. Toen Lumeij, ’s Prinsen onderstadhouder, om soldij vroeg, vluchtte een der heeren afgevaardigden met al het geld (f 24.000) naar den vijand!

Deze rustte intusschen niet. Medina Celi, door Philips II aangewezen als Alva’s opvolger, kwam uit Spanje aan met een vloot vol soldaten, maar werd bij Zeeuwsch-Vlaanderen door de geuzen verslagen en verdween met de kous op den kop even snel als hij gekomen was en ging in Spa de baden gebruiken om te bekomen van den schrik. Alva bleef dus als een getrouw dienaar zijns konings op zijn post. Vier strafexpedities werden op de ongehoorzame gewesten afgestuurd tot eene voorbeeldige wraakoefening. Reeds was de wakkere Bossu, voordat Alva’s bevel hem bereikte, Holland binnengevallen om den Briel te herwinnen. Dit mislukte, maar Schiedam, dam, Delfshaven en Maassluis wist hij weer aan de geuzen te ontrukken. In het Noorden werden de Friezen bij Stavoren verslagen, waarna geheel Friesland weer onder Spanje kwam. De bekwame veldheer Mondragon trok van uit Bergen op Zoom Zeeland binnen. Vijf uren lang moesten zijn manschappen door de Oosterschelde waden, waarbij het water hun soms tot aan de lippen kwam. Buskruit en beschuit werden op het hoofd gedragen. Dank zij dezen roepiruchtigen veldtocht (voor zoover we dan van „veld” mogen spreken) wist hij Goes weer onder Spanje te brengen. De vierde veldtocht was de voornaamste. Alva, die van geen stilzitten wist, trok na de herovering van Bergen noordwaarts, liet Mechelen, een goed Roomsche stad op de afgrijselijkste wijze brandschatten en voerde zijn leger aan tot Nijmegen. Hier droeg hij het bevel over aan zijn zoon Don Frederik. Hoe het Zutphen en Naarden verging, is overbekend. En als Don Frederik dan de poorten van Amsterdam gastvrij geopend vindt, toegang heeft tot het hart van Holland en op Haarlem aanrukt, wat moet er dan bij den Prins omgaan? Zijn veldtochtsplan van 1572 is even mislukt als dat van 1568. Zonder geld, dus zonder leger staat hij daar. Het had hem reeds in levensgevaar gebracht, toen hij uit geldgebrek zijn laatste troepen ontbond en toen men toch soldij bleef eischen. En nu, terwijl de vijftien overige Nederlanden door schrik verlamd in angstige spanning zullen toezien, moeten Holland en Zeeland alleen het pleit beslechten in een strijd op leven en dood. Maar ’s Prinsen aanwezigheid alleen, de bezieling die van hem uitging, was reeds een leger waard. Als toen het verbond met den Potentaat der potentaten hem geen kracht verleend had, had hij moeten versagen. Dan volgt het beleg van Haarlem. Don Frederik meent zeven dagen noodig te hebben. Maar het worden zeven maanden. Als hij in moedeloosheid het beleg wil opbreken, dreigt Alva zijn zoon, liever Frederiks moeder uit Spanje te doen komen, dan dat toe te staan. Krampachtige pogingen tot ontzet, alle door den Prins gesteund, worden ondernomen. Aan de laatste doet ook een jong Delftsch burger mee, Johan van Oldenbarneveld, die bij Noord wij kerhout gewond werd. Als grijsaard zou hij eens in de oprechte meening ook zijn vaderland gediend te hebben, op veel tragischer wijze zijn bloed offeren. Eindelijk komt 12 Juli, de dag der overgave, voor allen die hun vaderland liefhebben, een zwarte datum. Maar voor Spanje was het een Pyrrhus-overwinning. Zooals koning Pyrrhus van Epirus na den slag bij Ausculum in 279 voor Chr. uitriep, toen hij de Romeinen verslagen had: „nog één zoo’n overwinning en ik ben verloren,” zoo had ook nu de overwinnaar veel meer verliezen geleden, dan de verslagene. Ontzettend was de wraak. Een der slachtoffers was een predikant, die n. b. de zoon van den beroemden kardinaal van Granvelle was. Had hij den naam van zijn vader genoemd, dan had hij het leven eraf kunnen brengen. Maar hij wilde liever sterven. Dat was geloof en martelaarsmoed! En de Prins? Ach, de geschiedenis van het vaderland is zijn levensgeschiedenis. Hij staat overal achter de dingen. Zijn geestkracht stuwt alles. Hij ondergaat de rampen, hij leidt de gebeurtenissen. En behalve den strijd tegen Spanje voert hij den onverdroten strijd tegen de vijanden in eigen gelederen: halfslachtigheid, weifelmoedigheid en schrielheid („vreckheijt”). En bovenal tegen de onnoodige wreedheid der geuzen, wier wrokgevoelens niet te vergoelijken, maar waarlijk wel te verklaren zijn. Hier betoont hij een bewonderenswaardige gestrengheid. Sonoij belooft beterschap. Maar Lumeij wordt afgezet, vertrekt naar Duitschland en wordt weer Roomsch. Goed Protestant is hij zeker nooit geweest. Zijn wangedrag ontsiert dus het Protestantisme niet, zoo min als zijn „bekeering” Rome eert. Hij stierf aan den beet van een dollen hond, een zeer toepasselijk einde voor zulk een dolleman.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 6 juli 1934

De Wartburg | 4 Pagina's

Willem van Oranje-Nassau

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 6 juli 1934

De Wartburg | 4 Pagina's

PDF Bekijken