Bekijk het origineel

Over de Goede Vrijdag

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Over de Goede Vrijdag

9 minuten leestijd

Welke plaats behoort de Goede Vrijdag in te nemen onder de Zon- en feestdagen van het kerkelijk jaar? Dit is een vraagstuk dat al eeuwen in discussie is geweest. Van eenstemmigheid ten aanzien van de viering van deze dag is in 'de Christelijke Kerk nog steeds geen sprake. Ook in de engere kring van de Kerken van de Reformatie is dat niet het geval. Zelfs binnen de begrenzing van de Nederlands Hervormde Kerk is de viering van de Goede Vrijdag niet dezelfde; in' de ene gemeente wordt gewerkt als op elke andere dag, uitgezonderd dat er 's avonds kerkdienst wordt gehouden, in de andere gemeente ligt als op de erkende christelijke feestdagen het werk stil terwijl er tweemaal kerkdienst is, 's morgens om het Heilig Avondmaal te vieren en 's middags of 's avonds om dankzegging of nabetrachting te houden. Een historisch overzicht te geven van de waardering en plaats van de Goede Vrijdag van de jonge Christelijke Kerk af tot op deze dag, valt buiten het bestek van dit artikel. Voor een beknopt overzicht verwijs ik naar het nummer van dit blad van 5 April 1947. Alleen het slot van dit overzicht worde hier als kenmerkend voor de huidige Goede Vrijdag-viering in onze Kerk gememoreerd: .

De Commissie der Generale Synode ad hoc (= ter bestudering van het vieren van de Goede Vrijdag) kwam tot de volgende overwegingen, die ook zijn aanvaard:

a. De gemeenten worden in volledige vrijheid gelaten ten aanzien van de wijze, waarop men die dag kerkelijk viert.

b. Een eventuele verheffing tot algemeen erkende Christelijke feestdag zou meer onrust brengen dan de beoogde rust en ingetogenheid.

c. Men viere deze dag naar de geaardheid der landstreek, hetzij de gehele dag of des avonds, en houde dan des Heren H. Avondmaal, of naar de aard der plaatselijke gemeente.

Begrijp ik de bedoeling van deze aanvaarde overwegingen goed, dan is de Goede Vrijdag-viering in één (of meer) Synode-vergadering(en) in li)47 aan de orde geweest met als resultaat, dat het wenselijk bleek de toestand te dezer zake te laten zoals ze was. In hei ontwerp-Kerkorde wordt in artikel XII de Goede Vrijdag als één van de bijzondere dagen genoemd, die de Kerk onderhoudt. In hoeverre hiermee een nieuwe weg inzake de viering van deze dag wordt ingeslagen of dat de tegenwoordige parktijk nog meer wordt bestendigd, zal nog moeten blijken. Misschien dat het vast te stellen Dienstboek der Kerk ons hierover opheldering zal geven. In ieder geval zal het nodig zijn over de betekenis en plaats en de daaruit voortvloeiende kerkelijke viering van de Goede Vrijdag, theologisch en liturgisch, samen na te denken. De huidige situatie is hoogst onbevredigend.

Het eerste, dat voor de bezinning op de betekenis van de Goede Vrijdag in aanmerking komt, is m.i. de vraag wat er op die dag gebeurd is. Goede Vrijdag doet ons stilstaan bij één van Gods beslissende openbaringsdaden in en door Jezus Christus. Op Pasen moge dan pas eigenlijk in het licht treden wie Jezus van Nazarcth is of te wel wat heil God gegeven heeft, wij mogen niet vergeten, dat Pasen een abstract, los van de menselijke werkelijkheid plaats hebbend gebeuren zou zijn zonder Goede Vrijdag. Er blijft van het christelijk Paasfeest niets over als wc het van Goede Vrijdag zouden willen losmaken. We zouden ons daardoor stellen buiten de grenzen van het Evangelie waarmee de Apostelen verkondigend de wereld zijn ingegaan. Tegelijk zouden we de feestelijke troost aan de Paasbood-schap ontnemen. Het gaat er in die boodschap immers juist om, dat de Gekruisigde is opgestaan. Jezus van Nazareth, de mens, in alles ons gelijk, onze broeder, déze Gekruisigde is ten tierden dage verrezen. Met is waar, de betekenis van het kruis-gebeuren zou zonder de daarop volgende opstanding voor ons ijdel én verborgen zijn gebleven. Tereeht zegt de gemeente, dat een dode Jezus haar wan geen „nut” zou zijn. Een prediking van ,.niets dan Jezus en dien gekruisigd” waarbij niet tot uiting komt, dat Kruis en Opstanding wezenlijk bijeenhoren als de éne ondeelbare reddingsdaad van God in Jezus Christus, maakt zich schuldig aan een vereenzijdiging, die zich in meer dan' één opzicht wreken moet. Er zouden hiervan talrijke voorbeelden genoemd kunnen worden.

Maar het omgekeerde, dat Pasen als feestdag een veel sterkere beklemtoning krijgt dan Goede Vrijdag, lijkt mij een niet minder ernstige accentverschuiving, als het tenminste nog bij accenten blijft, in de prediking. Want het gaat toch om de prediking op Goede Vrijdag en Pasen? Het gaat toch niet om een „heilige optocht” achter Jezus aan van Bethlehem af via Golgotha naar de hof van Josef van Arimathea? Zou het laatste het geval zijn, dan moet inderdaad Pasen als feestdag wel ver uitrijzen boven Goede Vrijdag, dan kan er op de Goede Vrijdag alleen maar plaats zijn voor de „verwijten van de Heer aan Zijn volk” en voor het volledige zwijgen van het „Gloria”, dan is Pasen dé eigenlijke feestdag.

Maar is Goede Vrijdag voor de gemeente, die de prediking van het Kruis van Jezus Christus hoort, niet evengclijk een feestdag als Pasen dat is? Wij zijn de diseipelcn toch niet, die, historisch gezien, op de eerste Goede Vrijdag nog leefden onder de bedeling der schaduwen? Was het met hen niet zo, dat zij pas met Pinksteren deze vreselijke eerste Goede Vrijdag, in onlosmakelijke samenhang met Pasen hebben leren belijden als Goede Vrijdag? Zij zijn, zonder dat hun dit meestentijds openbaar was, meelopers geweest in Gods heilige optocht van Bethclhem tot de Olijfberg van de hemelvaart, al hebben ze op het critieke moment verstek laten gaan. Daafom hebben ze de eerste Goede Vrijdag ook niet als Goede Vrijdag kunnen belijden, maaide tweede wel, en de derde… en zo ook tot op deze dag. Want het kruisgebeuren is eenmaal, eens en voor altijd, als heilsfeit geschied. Dat wordt ons gepredikt, opdat wij geloven zullen en, in plaats van rouw te bedrijven, ons ootmoedig maar feestelijk zullen verheugen. De prediking van het Kruis is geen wet maar evangelie. Deze prediking vraagt van ons geen „doen” maar geloof. Over onze doodernstige, met verbetenheid zwoegende-wereld is uitgeroepen: „Het is volbracht”.

Het Kruis van Goede Vrijdag is niet het resultaat van een toevallige of deterministisch noodwendige samenloop van omstandigheden. Het blinde noodlot vormt er niet de achtergrond van.-Jezus is niet een tragische figuur. Achter het Kruis slaat het goddelijke moeten. God wil het. Hier valt niet anders te zeggen dan: zo is de Vader van Jezus Christus, de Herc van Israël. Hij wil dat dit gebeurt. „De Zoon des mensen móét veel lijden”. Dat juist op dit punt bij ons zoveel verzet rijst vindt dikwijls zijn oorzaak in onze van elde,rs dan in het bijbels getuigenis ontleende „Godsvoorstelling”. Wat God doet, klopt dan niet met ons Godsbegrip. Wc trachten het „moeten” en het eenmalige, onherhaalbare van* Christus' Kruis, van dit in het Evangelie zo centraal gestelde heilsfeit, weg te redeneren. Maar dit gaat niet. Althans als we in onze prediking ap»stolisch willen zijn.

Jezus is niet een tragische figuur. Zijn kruisdood is geen lot maar daad; Hij ondergaat eenzaam, angstig, biddend maar vrijwillig Zijn lijden en sterven. „Zie, de mens”. Hier wordt openbaar wie de mens is als zondaar. Veroordeeld, vervloekt, verlaten (de hel) door God. In het aangezicht van dit Kruis valt er voor ons niets Ie „doen”. De discipelen zijn gevlucht. Jezifs, deze Ene, doet het en volbrengt- het. Geloof is het enig legitieme antwoord op deze wil des Vaders, deze daad des Zoons, volbracht in de gemeenschap des Heiligen Geestes.

De boodschap van het Nieuwe Testament weerspreekt toch wel in alle delen, dat Kruis en Verzoening van elkaar losgemaakt zouden mogen worden. Van de synoptische Evangeliën af tot de Openbaring aan Johanncs wordt ons betuigd, dat God de Vader in Zijn openbaring in God de Zoon, de” mens Jezus Christus, verzoenend handelt en dat dit verzoenend handelen uitloopt op het Offer van Golgotha. God geeft Zichzelf in de Zoon, de mens Jezus Christus, prijs. En de mens, wij, zijn inbegrepen iu de Man van Smarten, die het oordeel ondergaat. Hier wordt het „gedaan”. Hier stierf vrijwillig in gehoorzaamheid, de mens. De enig mogelijke „daad” der gehoorzaamheid werd hier volbracht. Hier stierf Jezus Christus, ja maar ook Adam, de schuldige, en ook wij, het schuldige kroost. Het doden van de oude natuur vond hier plaats. Onze „oude Adam” onderging hier het oordeel. En nu: houd het er voor, dat gij gerkuisigd zijt, gestorven zijt, begraven zijt en, prediking van Pasen, verzoend zijt, een nieuwe schepping zijt. Hel Christen-zijn is geen Sisyphusarbeid, leven onder een nooit te volbrengen wet. De wet is volbracht. Wij hebben de wet volbracht. Want wij zijn naar Gods toerekening in. de Gehoorzame tot de dood des Kruiscs inbegrepen. Er valt niets meer te volbrengen. Wij leven onder de genade. God heeft verzoenend gehandeld. Christus heeft het vrijwillig volbracht. Wij waren daar bij. „En nu geen zondaar meer”. Goede Vrijdag waarop dat, eenmaal, onherhaalbaar, feitelijk, in ons vlees, gebeurde.

Het Heilig Avondmaal heeft een eschatologische tendenz. Het wijst ons heen naar de messiaanse maaltijd in het Koninkrijk als teken van de volkomen gemeenschap met God. Het wijst ons heen naar het aanzitten aan de tafel van de komende bruiloft des Lams. Dit alles op grond van de ge-schonken-verworven verzoening. Maar deze verzoening is aan het Kruis geschied en met Pasen openbaar geworden. Waarom dan niet juist op Goede Vrijdag het Heilig Avondmaal gevierd, niet om in rouwbeklag ons te verdiepen in des Heilands lijden, maar om tot onze vreugde juist op deze dag het zichtbare woord te horen dat de Verzoening aan het Kruis geschied is. Waarbij het goed zou zijn pericopen uit de lijdensgeschiedenis te lezen en paasliederen te zingen. Want deze Vrijdag is daarom goed, omdat de opstanding als één daad van God er op gevolgd is.

Delft.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 9 april 1949

Weekblad van de Nederlandse Hervormde Kerk | 6 Pagina's

Over de Goede Vrijdag

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 9 april 1949

Weekblad van de Nederlandse Hervormde Kerk | 6 Pagina's

PDF Bekijken