Bekijk het origineel

Zambiaanse vrouwen in een nieuwe maatschappij

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Zambiaanse vrouwen in een nieuwe maatschappij

6 minuten leestijd

Toen mijn vrouw Corrie en ik in 1965 voor het eerst het vrouwen-vormingscentrum van Mindolo bezochten, plaatsten wij wel een paar vraagtekens hier en daar. Waarom was het hoofd van het centrum nog steeds een blanke dame uit het buitenland? Is het wel zo nuttig om afrikaanse huisvrouwen te leren europees eten te koken, en zelfs engelse taarten te bakken voor de typische engelse teaparties? En richtte men zich niet teveel op vrouwen uit de afrikaanse nieuwe elite, met voorbijgaan aan de vrouw uit het volk?

Vandaag de dag is dit Women’s Training Centre slechts één van de vele afdelingen van hetchristelijkvormingsinstituut Mindolo. Dit prachtige centrum roept op tot bijval en tegenspraak. Dat is ook niet te verwonderen, want het is een instelling in een land vol van beroering en tegenstrijdigheden: Zambia. Een vormingscentrum dat daar middenin wil staan blijft dan niet onberoerd!

Het begon allemaal zo’n 15 jaar terug, in 1958. De funeste invloed van het westerse mijnbedrijf op de noordrhodesische kopergordel had zich al jaren doen voelen. Mijnwerkers uit vele stammen, wel van duizend en meer kilometers ver. Een mengeling van talen en culturen. Daar bovenop de westerse geldeconomie, de dolle consumptiedrift, het gebrek aan zinnige recreatiemogelijkheden, de mannenmaatschappij van het mijnbedrijf, beproefde gewoontes en patronen die stukslaan op de nieuwe tijd, het uiteenvallen van het familieverband.

En de kerk? Pas nu ze hier tezamen kwam uit de verre missie- en zendingsterreinen van het afrikaanse binnenland bleek hoe verdeeld en versnipperd zij was. En ook hoe slecht toegerust om de problemen van Noord-Rhodesië’s driftige industriële hart tegemoet te treden vanuit het hart van het evangelie. Het einde van de kerk leek nabij. De zendingskerk uit het dorp paste hier niet.

Temidden van deze ontreddering werd Mindolo geboren. Bijna onopgemerkt. Het hele centrum bestond uit een paar eenvoudige huizen met strooien daken, vlak bij de muil van de mammon: een imposante schacht waarlangs de grote blanke Anglo American Company zwarte mijnwerkers liet afdalen in de schoot van moeder aarde, en waarlangs fabelachtige westerse winsten in de vorm van kopererts naar boven kwamen.

Het initiatief voor Mindolo kwam vooral uit de hoek van blanke zendelingen en kerkelijke leiders. Dat doet ons nu paternalistisch aan, maar zo ging dat in die dagen. Eén van de markantste figuren was de australische predikant Peter Matthews, die wel de grondlegger van Mindolo genoemd wordt.

Als klein beginnend centrum moest Mindolo zich wel beperken tot het brede terrein van dienstverlening aan kerk en maatschappij.

Mindolo deed wat de sociale situatie betreft*) ’n bewuste keus voor trainingsprogramma’s voor huisvrouwen. Aan de ene kant hadden vooral de getrouwde vrouwen het moeilijk. Zij vormden een kleine minderheid in de uitgestrekte afrikaanse woonwijken. Veel mannen, ook de getrouwde, trokken alléén naar de mijnen op zoek naar een baan. Vrouwen en kinderen bleven thuis in het dorp.

In de mijnstreek zelf waren vrouwen dus sterk in de minderheid. Zij waren meestal ook slechter geschoold dan hun mannen die vaak al wat onderwijs hadden genoten op een dorpsschooltje. Of anders kregen die wel scholing op het werk. Van hun blanke bazen leerden ze engels en afrikaans. Ze kwamen in contact met de techniek: drilboren, explosieven, zware machines, hijswerktuigen, ertstransport, mijnmeten, vaste werktijden en rustpauzes, medische controles, het geldzakje aan het eind van de maand. Van het dorp naar de mijn, van de mijn naar het dorp werd een reis van de ene afgebakende wereld naar de andere. De spanning tussen die twee waren het meest acuut in die gezinnen die als gezin in de mijnstreek leefden. Hier een dagelijkse confrontatie van techniek en traditie, van dynamiek met overgeleverde patronen uit de eigen cultuur.

Behalve misschien elkaar, hadden de getrouwde vrouwen niets en niemand om op terug te vallen. En hoe sneller hun mannen klommen op de maatschappelijke ladder, van ongeschoolde tot halfgeschoolde tot geschoolde arbeider tot onderploegbaas of tot kantoorbediende, hoe sneller zij van hun mannen vervreemdden. Huwelijken gingen kapot.

En als het goed bleef gaan: hoe kon een moeder haar zoons opvoeden voor die moderne wereld waaraan zijzelf geen deel had? Wie leerde haar kleren naaien of kopen van wat haar man verdiende? Wie leerde haar aanspraak maken op huishoudgeld wat ze in het dorp toch ook niet gekregen zou hebben? En waar was nu die God van de blanke man die ze in het dorp had leren kennen, maar die wel afwezig leek, uitgerekend in deze wereld van dezelfde blanke?

De cursussen op Mindolo duurden een half jaar en waren helemaal intern. Je kon je kinderen meenemen. Af en toe een weekend voor de echtgenoten. Op het programma: practisch huishouden, koken, naaien, lezen, schrijven, gasten ontvangen, een huishoudboekje bijhouden, kinderverzorging, het belang van vrouwenclubs, de betekenis van liefde en aandacht in het kleine gezin, bijbelse verhalen, geloof en gezinsleven. Vele honderden zambiaanse vrouwen hebben sinds 1958 deze cursussen bijgewoond. Tot op de dag van vandaag stromen de aanvragen voor deelname aan de cursus binnen, teveel om allen een plaatsje te geven. Wat de opzet van het huidige programma betreft, kan over het algemeen gezegd worden dat er een flinke verschuiving gaande is in de richting van een eigen afrikaans programma dat meer dan vroeger is afgestemd op de situatie in brede lagen van de bevolking. Een programma dat vooral ook rekening houdt met het feit dat de eisen voor een dorpshuishouding natuurlijk heel anders zijn dan die voor een stadshuishouding. – Ook dit laatste varieert heel sterk tussen de uitersten van de chique wijken met elektriciteit en stromend water en allerlei voorzieningen aan de ene kant en illegale krottenwijken aan de andere. De belangrijkste verschuiving in de programma’s is echter die van individuele training ten behoeve van vrouwen van carrière-makende mannen; naar een maatschappij-bewuste training voor cursisten uit alle lagen van de bevolking. De „rijdende school”, die afgelegen dorpen opzoekt, is daar een bewijs van. In plaats van enkelingen overal vandaan te plukken, zoekt men een bestaande gemeenschap op. Verder leggen alle cursussen veel nadruk op de nieuwe rol die vrouwen in de maatschappij kunnen spelen.

*) Volgende keer: politieke situatie

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 1 oktober 1973

Zendingsblad van de Gereformeerde Kerken in Nederland | 24 Pagina's

Zambiaanse vrouwen in een nieuwe maatschappij

Bekijk de hele uitgave van maandag 1 oktober 1973

Zendingsblad van de Gereformeerde Kerken in Nederland | 24 Pagina's

PDF Bekijken