Bekijk het origineel

Voor de elite of voor het volk?

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Voor de elite of voor het volk?

7 minuten leestijd

Is Mindolo, het christelijk vormingsinstituut in Zambia waar Tom Draisma in het vorige nummer van ZD over schreef, nu iets voor de elite of voor het volk? Wat het vrouwencentrum daar betreft is de nadruk steeds meer op het laatste komen te liggen. Voor Mindolo als geheel hangt het antwoord samen met de veranderde politieke situatie in Zambia en dus met de politieke functie van Mindolo. Dat is – naast het sociale van de vorige keer – het tweede sleutelprobleem van Mindolo, dat ir Draisma hier te berde brengt.

Aan het eind van de jaren vijftig en het begin van de jaren zestig ging het om de politieke en economische zeggenschap over het land. Wat waren de bedoelingen van het verre koloniale bestuur in Londen, en van hun blanke handlangers in Salisbury? Wie was er gebaat bij de bedrijvigheid van de kopermijnen? Waar gingen de winsten naar toe? Wie bezat de ontginningsrechten op de Noordrodesische bodemschatten? De Afrikaan kwam er zelf niet aan te pas. Hij had nauwelijks kansen op ontwikkeling en helemaal geen politieke rechten.

Met de intrede van zending, missie, kolonisatie en ertswinning was ook de rassenscheiding gekomen. De koperindustrie had handel en bedrijvigheid gebracht. De kleinhandel van blanken en Indiërs bloeide op in de stedelijke geldeconomie. Maar waarom werd de inheemse bevolking door een luik in de muur bediend, terwijl je als blanke door de deur naar binnen ging en het eerst werd geholpen? Waarom liet de federale regering in Salisbury luxueuze scholen neerzetten voor kinderen van de blanke ploegbazen, technici, accountants, ingenieurs, terwijl de zwarte jeugd nauwelijks kans kreeg onderwijs te volgen? Zelfs in sommige zendingskerken werd je als zwarte als tweederangslid behandeld.

Trouwens, waarom hield de kerk het koloniaal bewind de hand boven het hoofd, en sprak zij zich uit tegen het streven naar onafhankelijkheid van de opkomende politieke leiders?

Het is typerend voor Mindolo dat het zich vanaf het begin associeerde met de zwarte politieke leiders. Op Mindolo ontmoetten nationalisten zoals Harry Nkumbula, Kenneth Kaunda en Simon Kapwepwe zendeling-vechtjassen als Merfyn Temple, Colin Morris en Michael Scott. De nationalisten werden door de meeste blanken als staatsgevaarlijk beschouwd. Stuk voor stuk hebben ze gevangen gezeten. Mindolo werd voor alles en nog wat uitgemaakt. Uiteraard ook voor een stelletje communisten!

Na de onafhankelijkheid in 1964 werd het politieke standpunt van Mindolo omgezet in een hele reeks programma’s ten behoeve van de ontwikkeling van het land. Naast het vrouwentrainingscentrum kwam er een trainingsfarm voor boeren, intussen zelfstandig geworden. Er is een afdeling voor handel en industrie met cursussen voor inheems personeel uit het bedrijfsleven: managers, ploegbazen, vakbondsmensen, bankpersoneel, zelfstandige ondernemers en winkeliers, enzovoorts.

Er is ook een opleidingscentrum voor jeugdleiders, m.i. één van de belang rijkste afdelingen van Mindolo. Hier hebben zich soortgelijke ontwikkelingen voorgedaan als bij het vrouwencentrum. Dat wil zeggen: afrikanisering van de staf, aanpassing van de programma’s aan afrikaanse behoeften, en het brengen van cursussen naar de gemeenschap ter plaatse naast de interne opleidingen op het centrum zelf. Naast de jeugdleiderscursussen voor kerken, kerkelijke organisaties en niet-kerkelijke instanties (zoals het ministerie voor plattelandsontwikkeling, de organisatie van jonge-boeren-clubs), zijn er vormingscursussen voor jeugdgroepen.

Deze worden meestal opgezet in samenwerking met bestaande organisaties. Heel fijn is het jeugdkampcomplex op een afgezonderd gedeelte aan de rand van de indrukwekkende Mindolo-campus. De soberheid van het jeugdkamp doet weldadig aan. Er worden heel veel cursussen en conferenties gehouden, zowel door Mindolo zelf als door onafhankelijke organisaties, die het tegen lage prijs kunnen huren. Comfort is minimaal, met accommodatie in slaapzalen, en eenvoudige afrikaanse maaltijden. Je voelt je vlakbij het leven op het platteland, of in de dichtbevolkte stadswijk met hun beperkte voorzieningen.

De verleiding is groot door te schrijven over Mindolo, over zijn conferenties en consulaties, zijn unieke Dag Hammerskjold-bibliotheek, en de diverse organisaties die in de loop der jaren op het uitgestrekte terrein een plaats hebben gekregen voor eigen gebouw en activiteiten. Maar dan blijft er geen plaats over voor een antwoord op de vraag: wie is er gediend met dit hele complex, de elite of het volk?

In Nederland zijn we nogal gevoelig voor het feit dat in veel ontwikkelingslanden de ontwikkeling en de ontwikkelingshulp ten goede komt aan een kleine bovenlaag van de bevolking, en niet aan de gewone man op het platteland. Ten opzichte van heersende elites zijn we weer kritisch geworden, al vergeten we vaak dat dit verschijnsel nauw samenhangt met de ongelijkheid binnen onze eigen westerse maatschappij. Uiteraard valt alle onrecht, daar zowel als hier, onder de kritiek van het evangelie.

Nu heeft Zambia in dr. Kaunda een president die een zeer bewust christen is, en zelf de gevaren onderkent van elitevorming en van een kapitalistische klasse die zich verrijkt ten koste van het volk. Sinds de onafhankelijkheid heeft zijn regering een serie vergaande maatregelen getroffen om welvaart en welzijn te spreiden: enorme uitbreiding van het onderwijs, afschaffing van schoolgelden, afschaffing van klassebehandeling in de medische zorg, invoering van gratis medische verzorging, afschaffing van privileges voor politieke leiders, nationalisatie van de grote bedrijven, invoering van minimumlonen, decentralisatie van het bestuur, en van de ontwikkelingsplanning, enzovoorts.

Het is nog te vroeg om te bepalen of deze ontwikkeling tot een maatschappij van gelijken zal leiden. Ten eerste staan we nog middenin deze ontwikkeling, ten tweede zijn zowel westerse macht als invloed van de stedelijke elite nog groot, en ten derde staat niet iedereen achter de ideeën van Kaunda.

De huidige zambiaanse directeur van Mindolo is opgegroeid in de moderne oecumenische beweging met zijn nadruk op bijbelse gerechtigheid en de politieke uitwerking daarvan. Hij sympathiseert sterk met de opvattingen van Kaunda. Dit in tegenstelling tot zijn voorganger, een echte liberale Engelsman die de indruk wekte Mindolo tot een prestige-project te willen maken, een soort tweede universtiteit. Onder zijn leiding, terend op de goede naam van de eerste jaren, groeide Mindolo uit tot een centrum met fraaie gazons en bloemperken, imposante gebouwen, geriefelijke stafwoningen, indrukwekkende internationale contacten, en noem maar op. Als bezoeker werd je verward door de veelheid van activiteiten en raakte je onder de indruk van de lijst van voorname buitenlandse bezoekers. Je vroeg je af wat Mindolo drééf. Waar was de eenvoudige bijbelse kern? Er waren problemen: de verhoudingen onder de staf waren niet altijd goed; de zambianisatie van bestuur en staf vorderde maar langzaam, de band met locale kerken werd losser en losser. In die tijd bevatte de beschuldiging van elite-instituut een kern van waarheid.

De relaties met bankdirecteuren en buitenlandse topfunctionarissen hadden best op een lager pitje gekund. Er had meer contact moeten zijn met basisgroepen uit de maatschappij: locale kerken, de vakbeweging, de jeugd, de zambiaanse politieke partij UNIP. Het profetische inzicht van vóór de onafhankelijkheid leek wel verdwenen.

Is Mindolo van de elite of van het volk? Die vraag is niet met één zin te beantwoorden. Mindolo is mét zoveel kerken in de derde wereld, en mét de zambiaanse maatschappij zelf, nog steeds verwikkeld in een dekolonisatieproces. De benoeming van een zambiaanse directeur, het groeiende percentage Zambianen en Afrikanen bij de staf, de verschuiving van de inhoud van de programma’s en contacten met zambiaanse basisgroepen zijn positieve stappen in dat proces.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 1 november 1973

Zendingsblad van de Gereformeerde Kerken in Nederland | 24 Pagina's

Voor de elite of voor het volk?

Bekijk de hele uitgave van donderdag 1 november 1973

Zendingsblad van de Gereformeerde Kerken in Nederland | 24 Pagina's

PDF Bekijken