Bekijk het origineel

EUTHANASIE een pastorale handreiking

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

EUTHANASIE een pastorale handreiking

Zln en begrenzing van het medisch handelen

6 minuten leestijd

Het deputaatschap voor Ethische Kwesties heeft gemeend geen nieuwe studie op te moeten zetten over het onderwerp "euthanasie", nu er reeds een boekje van hervormde zijde is verschenen, dat we de leden der kerk hartelijk ter lezing kunnen aanbevelen. Ter oriëntatie en om als discussiestuk te dienen. Het geschrift is door de generale synode der Ned. Herv. Kerk aanvaard op 22 februari 1 972, en uitgegeven bij het Boekencentrum N.V. 's-Gravenhage. Het telt 40 pagina's en kost tussen de drie en vier gulden.

Om de aanbeveling enigszins te motiveren halen we enkele dingen uit de inhoud naar voren.

De behandeling is kort en bondig en omvat de belangrijkste ter discussie staande aspecten. Melding wordt gemaakt van de nieuwe mogelijkheden in de medische wetenschap, die nieuwe problemen scheppen, vooral in ethisch opzicht, voor arts, patiënt, familielid en pastorale zorg. Een ethisch vacuum dreigt te ontstaan, terwijl we tegelijk waarnemen dat het normbesef verandert zonder dat men hierover graag spreekt.

Er is een toename van categorieën zieken (patiënten, gevallen) die speciale aandacht vragen van de medicus; ze worden kort beschreven, bijv. bejaarden, chronisch zieken, misdeelden, verminkten, waarbij aangeboren defecten en door een ongeval veroorzaakte.

De problematiek komt voor in een veranderende wereld met verbeterde sociale toestanden; zo kenden andere culturen en ook de wereld van de Bijbel ze niet. De kerk heeft de moeilijke taak te onderzoeken hoe niettemin het Bijbels getuigenis antwoord geeft op de nieuwe vragen. Enige belangrijke aanknopingspunten voor bezinning en discussie zijn de volgende:

Belangrijk voor de benadering van het ethisch probleem is het gegeven dat er een niemandsland tussen leven en niet leven (dood-zijn) is ontstaan, dat door de patiënt al dan niet bewust wordt beleefd. Daarbij rijst de vraag of men bij de behandeling bezig is het leven te veriengen, dan wel het sterven, waartoe men niet verplicht is.

Een tweede punt is de stelling dat een mensenleven, om die naam te verdienen, een leven in communicatie met de buitenwereld moet zijn. Wanneer hiervan totaal geen sprake meer is, moet de vraag worden gesteld of men geroepen is verder te leven, resp. zulk verder leven bij een ander te bevorderen. Hier hoeft dan van een voortgaand stervensproces geen kwestie te zijn.

Een derde aanknopingspunt is het langdurige lijden, dat de patiënt zoveel mogelijk moet worden bespaard en met alle ten dienste staande middelen moet worden verlicht, ook wanneer bepaalde middelen tevens het sterven zouden verhaasten. Daarbij is van belang te noteren dat er moderne middelen zijn die het bewustzijn van de patiënt niet aantasten, wat betekent dat hij zijn sterven ook bewust (zo veel mogelijk althans) kan meemaken. Er is de christen veel aan gelegen zijn dood "op zich te nemen". Wij komen daar nog op terug.

Verantwoordelijkheid blijkt een sleutelwoord voor patiënt, arts en familielid. Vaak hebben de patiënt(en) of de omstanders een andere mening dan de arts, over de behandeling van de patiënt, op wie één van de boven beschreven situatietekeningen van toepassing is; al zal de patiënt er vaak alleen maar lichamelijk (nog) bij zijn.

Wat de verantwoordelijkheid van de arts betreft, die gaat verder dan de deskundige uitvoering van de wil van de patiënt; maar diens wens zal hij eerbiedigen, zo lang zijn geweten hem dat niet verbiedt. In dit verband komen we de uitspraak tegen dat het inzicht veld zal moeten winnen, "dat de moraal van de patiënt — voorzover deze is vast te stellen — voorrang moet hebben vóór de ethos van de arts". Sommige mensen hebben in hun auto een briefje liggen waarop staat dat zij bij ernstig hersenletsel geen reanimatie willen ondergaan. We hebben hier te maken met twee "ethische systemen", in ieder geval twee normen, die hun grens hebben in het geweten van twee mensen. In dit verband komen we het geval tegen van de patiënt die tot zelfmoord neigt, wat vooral voorkomt bij bejaarden; de "pastorale handreiking" ziet een oorzaak in het feit dat de bejaarde in onze maatschappij sterk wordt gediscrimineerd; zij leven in angst voor armoede en hulpbehoevendheid. Men kan geen discussie voeren over het al of niet beletten van zelfmoord zonder dit euvel te lijf te gaan. Tegen de wens of overtuiging van de patiënt in zal men om wat voor redenen dan ook, hetzij hij bewust of onbewust is, het leven niet mogen bekorten of beëindigen. Als hij dit juist wel wenst, komt de arts voor een vraag te staan waarop (zoals op andere), een algemeen gefundeerde medische ethiek geen laatste antwoord(en) kan geven.

Ten aanzien van de passieve euthanasie behoeven we geen overwegende bezwaren te hebben. Wat betreft de actieve euthanasie, hoewel velen die afwijzen, mogen we de ernstige mogelijkheid niet zonder meer veroordelen. De "pastorale handreiking" doet dan de uitspraak: (en wij achten die van toepassing ook op andere vragen dan die naar de actieve euthanasie) "Maar zolang de meningen hierover nogal uiteenlopen, zal er in de praktijk van het leven ruimte moeten zijn voor verschillende opvattingen en wellicht ook voor verschillende praktijken." En opsomming wordt dan weer gegeven van bepaalde gevallen: leven zonder communicatie, zeer mismaakt leven, zeer van het leven verzadigde bejaarden, demente bejaarden, patiënten wier verpleging enorme zorg, en personeels- en technische resources vereist, zodat de samenleving zich daar grote offers voor moet getroosten. Soms zal men moeten kiezen, als ruimte en andere hulpbronnen beperkt zijn. Noodzakelijk is in ieder geval een nauw contact tussen de pastor enerzijds en de arts en verpleegkundige anderzijds. Het heet dan: "Beiden dienen zij het als hun taak te beschouwen de patiënt zodanig te begeleiden, dat hij naar zijn levenseinde toegroeit en het beleven kan als een zinvolle fase in zijn bestaan".

De pastorale taak van de kerk zal vervuld moeten worden in het besef dat de mens enerzijds niet eigenmachtig over leven en dood mag beslissen, anderzijds zijn verantwoordelijkheid niet uit de weg mag gaan. Fundamenteel voor de uitoefening van deze taak is een juiste Bijbelse waardering van het leven (geen overschatting, noch onderschatting) ook dan wanneer het lijden met zich brengt. Daarnaast is even noodzakelijk een bijbelse benadering van de dood en het sterven. Noch noodlot, noch taboe in het gesprek, is de dood iets dat wij op ons nemen, en zelfs zin kunnen geven. Onverkort de erkenning van de gebrokenheid, kan de dood worden beleefd uit de kracht van het geloof in Christus.

De christen ziet het leven als een gave en een opgave; maar dan zo dat het bestaat in het reeds gekomen en nog komende koninkrijk van God, geopenbaard en verwerkelijkt in Jezus Christus.

Door de gebrokenheid is er afstand tussen wat mensen doen en wat de natuur doet enerzijds en wat God doet, zijn regeren anderzijds. Ook valt het feitelijk gegevene niet steeds samen met Gods wil, noch Zijn gebod met bepaalde gebeurtenissen. Het gegevene is veelal, wat God niet wil, maar wat Hij veranderd wil hebben. Daarom moet ons (medisch en pastoraal) handelen ook op de toekomst zijn gericht, op het bereiden van de weg in de woestijn. "Zelfs het leed kan vruchten afwerpen, en zelfs het schijnbaar zinloze kan zinvol zijn." Wie gelooft kan geen reden hebben vertwijfeld te zijn of een wanhoopsdaad te verrichten.

Niettemin blijven er zeer dringende en concrete grensvragen, zoals boven reeds aangegeven. Met deze grensvragen heeft de ethiek steeds te maken . . . Het pastoraat zal het gemeentelid willen helpen met het moedig leven en het moedig sterven; het zal ook te maken krijgen met hen die bidden dat de dood zal komen, en die zelfs overwegen hem te laten komen. Is zo'n hoop, zon gebed uit het geloof, of komt het voort uit ongeduld en ongeloof? Op zulke vragen en op vele andere zal men dan samen het antwoord zoeken. Ook om daarbij te helpen werd dit rapport geschreven.

Namens de deputaten,

IDr.) H. Bade

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zondag 1 september 1974

Kerkinformatie | 24 Pagina's

EUTHANASIE een pastorale handreiking

Bekijk de hele uitgave van zondag 1 september 1974

Kerkinformatie | 24 Pagina's

PDF Bekijken