Bekijk het origineel

Albert Schweitzer als diaken

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Albert Schweitzer als diaken

5 minuten leestijd

Wat ik niet wist, werd mij onlangs duidelijk bij herlezing van Albert Schweitzers ‘Uit mijn leven en denken’. Hij vertelt dat hij zijn diepste inspiratie ontving, toen hij praktisch bezig was als diakonaal assistent.

Als student in theologie en filosofie, was hij in Straatsburg lid van een studen tenwerkgroep, ‘het diakonaat van St. Thomas’ geheten. Het is aantrekkelijk om het bestaan van zulke diakonale arbeid terug te voeren op de werkzaamheid van Bucer en Calvijn, die immers in die stad het diakenambt weer invoerden, maar daar heb ik geen bewijzen voor.

Ieder lid van de groep droeg zorg voor een aantal in nood verkerende gezinnen en personen, waaronder gevangenen en zwervers. Elke week, zo schrijft Albert Schweitzer, kregen zij een bezoekje, en financiële hulp werd verleend via inzameling bij oude Straatsburgse families.

Aan deze praktische ervaring schrijft Schweitzer het mede toe dat hij besloot op 30-jarige leeftijd — de leeftijd dat Jezus zijn genezingswerk ter hand nam — een streep te zetten onder zijn loopbaan als predikant en docent aan de universiteit, en over te gaan tot een loopbaan, waarin het woordenioos getuigen op de voorgrond stond. Daarbij heeft hij de levende verbinding van woord en daad zijn leven lang niet vaarwel kunnen zeggen.

Hij was op jeugdige leeftijd al een geliefd prediker geworden, een theologisch docent, een oorspronkelijk filosoof, een groot musicus, een erkend musicoloog en een kenner van het orgel. Geen wonder dat heel zijn familie en zijn vriendenkring in woede ontstaken, toen zij — zonder tevoren te zijn geraadpleegd — hoorden dat hun vereerde Albert student ging worden in de medicijnen om op de nederigst mogelijk wijze onder zwarten in Afrika bezig te zijn. Zo mocht hij toch niet met zijn uitzonderlijke gaven omspringen!

De directe aanleiding was een bericht in een zendingsblaadje, uitgaande van het Parijse zendingsgenootschap, waarin de hoop werd uitgesproken dat iemand, ‘op wie het oog van de Meester rustte’, zou besluiten zich aan te bieden voor dringend werk in de Congo. ‘Mannen en vrouwen, die eenvoudigweg kunnen antwoorden op de roepstem van de Meester: ‘Heer ik kom’, zijn degenen die de kerk nodig heeft’. Welke serieuze theoloog zal ooit besluiten op zo’n oproep, waarin blijkbaar alleen maar naar iemands geloof wordt gevraagd, in te gaan? Maar Schweitzer besloot al zijn zoeken naar daadwerkelijke arbeid te staken en zich aan te bieden.

Het bijzondere is dat hij, de man met grote kennis en levenswijsheid, niet ermee kon volstaan zich aan te bieden zoals hij was. Hij meldde zich aan als student in de medicijnen, al wilde de hooggeleerde medicus, bij wie hij zich moest presenteren, hem naar de psychiater verwijzen. Hoe bestaat het: een docent met een schitterende loopbaan voor zich, die op de collegebanken wil gaan zitten met het oog op arme negertjes!

Zo is Albert Schweitzer van diaken predikant, en van predikant medisch diaken geworden. Dat hij daarbij de theologie niet verwaarloosde, blijkt niet alleen uit zijn voortgaande arbeid over ‘de geschiedenis van het onderzoek naar het leven van Jezus’, die nu weer hoogst actueel is, maar misschien nog meer uit de keuze van een scriptie voor zijn artsexamen op het terrein van de psychiatrie.

Hij besloot een aanval te doen op psychiaters, die meenden in het leven van Jezus mentale stoornissen te kunnen aanwijzen. Schweitzer kon dit op grond van het Nieuw Testamentisch getuigenis zelf bestrijden.

Op verschillend terrein wordt Schweitzer weer actueel, zeker ook op het terrein van werelddiakonaat en ontwikkelingssamenwerking. Enkele tientallen jaren geleden, toen er wat laatdunkend van ‘hulp aan onderontwikkelde gebieden’ werd gesproken, had Schweitzer afgedaan: de methodiek van Lambarene was verouderd. In de primitieve setting van zijn hospitaalwerk werd immers geen poging gedaan om met behulp van westerse technieken de zwarten tot westers niveau op te heffen!

Hier beginnen wij nu anders over te denken. Niet omdat wij in het Westen wijzer zijn geworden, maar vooral omdat mannen als Nyerere in Tanzania willen uitgaan van de Afrikaanse culturele en sociale realiteit. Dit zullen wij in het werelddiakonaat in de gaten moe ten houden. Anders kan ‘helpen’ een zwaard zijn, dat zich niet alleen tegen onze methodieken en technieken, maar ook tegen onszelf gaat keren.

Eerbied voor het leven

Albert Schweitzer vertelt in zijn levensbeschrijving van een tweede inspiratiebron ná zijn ontdekking van nood als ‘diakonaal assistent’. Zoekend naar zin en bestemming van het mensenleven en tegelijk op weg naar een zieke, vaart hij de rivier op. Dwars door een kudde nijlpaarden heenvarend, flitst het plots in zijn hoofd: eerbied voor het leven.

Dit wordt het thema van zijn leven en de basis van een nieuwe levensfilosofie: ‘een mens is alleen ethisch, wanneer liet leven als zodanig heilig is voor hem, zowel dat van planten en dieren als dat van zijn medemensen, en wanneer hij zich helpend wijdt aan alle leven, dat hulp nodig heeft’.

Lang voordat de kreet opging van ‘milieubeheer’, lang voordat ons het vuil van de wereld de neus uitliep, vond Schweitzer de basis voor nieuwe levenszin en levensbestemming.

Albert Schweitzer: diaken … predikant … theologisch en filosofisch docent … Bachspeler … arts …, en dan toch maar weer: diaken! Wat een leven! Wat een voorbeeld voor gewone mannetjes en vrouwtjes als wij, die tot hun eigen verbazing worden opgeroepen om zich diakonaal beschikbaar te stellen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 november 1975

Diakonia | 44 Pagina's

Albert Schweitzer als diaken

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 november 1975

Diakonia | 44 Pagina's

PDF Bekijken