Bekijk het origineel

Een schets van de synode

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Een schets van de synode

6 minuten leestijd

Het Instituut voor Praktische Theologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam heeft een beschrijving gegeven van de generale synode van de Gereformeerde Kerken in Nederland*). Bij deze beschrijving gaat het instituut uit van wat een synode naar haar mening eigenlijk is. Vervolgens wordt nagegaan in hoeverre de realiteit overeenkomt met dit normatieve beeld.

Het beeld van de synode
Wat is een synode? De uitgangsstelling van het instituut is dat de synode een college is van kerkelijke ambtsdragers, waarmee tenminste twee kenmerken zijn aangegeven.
Allereerst dat de synode de taken die aan haar zijn toevertrouwd behoort te behandelen vanuit de verschillende dimensies van de opdracht van de gemeente, zoals verkondiging, onderricht, prediking, pastoraat, diakonaat. Komt bijvoorbeeld in de synode de vraag aan de orde of een plaatselijke gemeente haar kerkgebouw ten dienste mag of moet stellen voor erediensten van andere godsdiensten dan is het wenselijk dat bij de bespreking zowel de diakonale, de missionaire, als de pastorale dimensie volop tot hun recht komen. Er is nauwelijks een zaak denkbaar die niet gelijktijdig vanuit de verschillende dimensies van de opdracht behandeld zou moeten worden.
Meer algemeen geformuleerd betekent dit dus dat de synode zodanig moet zijn samengesteld dat gedacht en gehandeld kan worden vanuit de verschillende dimensies van de opdracht van de gemeente. De kans dat dit ook werkelijk gebeurt is vooral groot als de belangstelling van de synodeleden spontaan uitgaat naar die verschillende dimensies. In het onderzoek wordt dan ook aan die vraag veel aandacht besteed.

Het uitgangspunt dat de synode een college van ambtsdragers is, betekent in de tweede plaats dat de synode met de aan haar zorgen toevertrouwde taken moet bezig zijn op een manier, die het best kan worden getypeerd met het begrip pastoraal. Een van de vooronderstellingen van pastoraal handelen is: over een situatie kunnen denken en een situatie kunnen beleven vanuit de ander. Een voorwaarde daarvoor is dat degenen over wie het gaat aanwezig is en volop aan het gesprek mee doet. Nu is dat niet altijd praktisch uitvoerbaar al kan er meer dan nu het geval is.
Maar die situatie is wel te benaderen en wel door de synode zodanig samen te stellen dat de synodeleden vertrouwd zijn met de levenssfeer en met de geloofsbeleving van de mensen voor wie en namens wie zij spreken.
Dit betekent dat er een zekere variatie moet zijn in sociale en religieuze achtergronden, waarbij het in feite gaat om maatschappelijke laag, leeftijd, beroepsgroep, religieuze opvattingen en kerkelijke ligging. In hoeverre is dit het geval?

Beeld en werkelijkheid
Uit het onderzoek blijkt dat de synode minder gevarieerd is samengesteld dan voor een pastoraal college wenselijk, zo niet noodzakelijk is.
Wat de opdracht van de gemeente betreft bleek dat de belangstelling van de synodeleden in het bijzonder uitgaat naar de missionaire dimensie, het onderricht, de samenleving en de prediking. De belangstelling voor pastoraat en diakonaat, en daarmee voor de individuele persoon, is veel geringer. Dat betekent niet dat de synodeleden deze dimensies niet belangrijk vinden. Integendeel! Als zij, denkend vanuit de kerk 'moeten' zeggen wat zij belangrijk vinden, dan worden pastoraat en diakonaat vaak genoemd. Maar als zij, denkend vanuit zichzelf aangeven waar hun belangstelling persoonlijk het meest naar uitgaat, dan komen voor betrekkelijk veel synodeleden pastoraat en diakonaat op het tweede plan.
Letten we op de sociale positie van de synodeleden dan komt deze synode naar voren als een college dat bestaat uit personen die: overwegend behoren tot de hoogste sociale lagen; hun brood met name verdienen in de vrije beroepen (veelal als predikant) of als ambtenaar; in overgrote meerderheid man zijn; en voor een belangrijk deel ouder zijn dan veertig jaar, velen ouder dan vijftig jaar. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat zij geen oog hebben voor de problemen van de arbeider, de jongeren, het werken in een zakenmilieu en in een industrieel klimaat; het betekent wel dat de meeste synodeleden die vragen niet uit eigen ervaring kennen.
Ten aanzien van de religieuze opvattingen (o.m. ambt, voorstelling van God) ligt de situatie zo ingewikkeld dat deze moeilijk samen te vatten is. Dat geldt ook voor de religieuze handelingen. Opvallend is dat betrekkelijk veel synodeleden een middenpositie innemen ten aanzien van de opvattingen over de mondigheid van het gemeentelid en de maatschappelijke taak van de kerk.
Wat de opvattingen over de huidige koers van de gereformeerde kerken aangaat zijn de meningen duidelijk verdeeld. Slechts ongeveer een kwart van de synodeleden vindt dat de kerken zich momenteel in de juiste richting ontwikkelen. Een ander kwart vindt dat er te weinig verandert en bijna de helft van de synodeleden dat er te veel veranderingen plaatsvinden. Er blijkt dus een grote onvrede te bestaan over het reilen en zeilen van de kerken. Dit moet haast wel belemmerend werken op de besluitvorming.

Vragen en aanbevelingen
De algemene conclusie uit het onderzoek is dat de synode minder gevarieerd is samengesteld dan voor een pastoraal college wenselijk, zo niet noodzakelijk is.
Naar aanleiding van de onderzoekgegevens worden een aantal vragen gesteld die in deze korte samenvatting slechts puntsgewijs even kunnen worden aangeroerd:
- Op grond van de relatief geringe spontane belangstelling voor pastoraat en diakonaat komt de vraag op, of niet het gevaar bestaat meer vanuit 'de zaak' dan vanuit 'de individuele mens' bezig te zijn.
- De geringe variatie wat sociale positie betreft zet vraagtekens zowel achter de zittingsduur van de synode — de vele tijd die een synode vraagt, schakelt bepaalde beroepsgroepen bijvoorbeeld uit — maar ook achter de wijze waarop de synode wordt samengesteld — bijvoorbeeld achter de bepaling dat 40% van de synodeleden moet bestaan uit predikanten; dat betekent dat tenminste 40% van de synodeleden komt uit één sociale laag en uit één beroepsgroep.
- Het sterke verschil ten aanzien van de koers van de kerken vraagt om de mogelijkheid diepgaand over het algemeen beleid met elkaar te kunnen spreken.
Dit vraagt om andere vergaderprocedures en om drastische beperking van de agenda tot punten van algemeen beleid. Een dergelijke verandering zal waarschijnlijk ook tot gevolg hebben dat het 'plezier in het werk' van de synodeleden groter wordt.
Het onderzoek beperkt zich tot de synode van de gereformeerde kerken, om precies te zijn tot de synode van Maastricht. Niettemin komt de vraag op of ook andere kerkelijke colleges, en daarbij gaat het vooral om kerkeraden, niet in een vergelijkbare situatie verkeren.
Wordt bij de behandeling van allerlei zaken op de kerkeraad gedacht en gehandeld vanuit de verschillende dimensies van de opdracht van de gemeente? Of ontbreken bepaalde oriëntaties?
Zijn de kerkeraden zo samengesteld, wat geloofsbeleving en sociale positie betreft, dat degenen om wie het gaat als het ware meespreken en meebeslissen?
Komen zij toe aan een algemeen beleid?

*) J. Hendriks en A. L. Rijken-Hoevens, De kerken in meeste vergadering bijeen. Een beschrijvend onderzoek naar de samenstelling van de generale synode van de Gereformeerde Kerken in Nederland in de jaren 1975 en 1976. Rapport no. 7 van het Instituut voor Praktische Theologie aan de Vrije Universiteit, de Boelelaan 1105, Amsterdam, telefoonnummer van het secretariaat 020-5485447 (di., wo. en do.).


Fotobijschrift:
De samenstellers van het rapport: dr. J. Hendriks en mevrouw A. L. Rijken-Hoevens

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 1 december 1976

Kerkinformatie | 32 Pagina's

Een schets van de synode

Bekijk de hele uitgave van woensdag 1 december 1976

Kerkinformatie | 32 Pagina's

PDF Bekijken