Bekijk het origineel

Het 'kort begrip' vereenvoudigd voor gebruik in gemeente

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Het 'kort begrip' vereenvoudigd voor gebruik in gemeente

Oud project eigentijds gemaakt

8 minuten leestijd

In de gereformeerde kerk van 's-Graveland wordt sinds september vorig jaar het Kort Begrip behandeld. Meestal in de avonddienst, soms in de morgendienst. Met Kort Begrip wordt inderdaad het werkje bedoeld, dat ds Herman Faukeel, gereformeerd predikant van Middelburg, in 1611 heeft uitgegeven op verzoek van de predikanten van zijn woonplaats. De predikanten deden hem dit verzoek, omdat zij van hun kerkeraad de opdracht hadden gekregen naast de ,,Corte Ondersoeckinghe des Geloofs" van Micron een ,,Kort Begrip van de Katechismus" te ontwerpen.
Welnu, een deel van dit Kort Begrip werd in samenwerking met drs. J. Renkema in begrijpelijker Nederlands overgezet (de heer Renkema is taalkundig adviseur bij de Staatsuitgeverij en houdt zich voornamelijk bezig met het vereenvoudigen van ambtelijke stukken).
Bij het maandelijks verschijnend kerkblad Drieluik wordt iedere keer een gekleurd vel gevoegd waarop een aantal vragen staan afgedrukt. Bij iedere kerkdienst wordt verder een stencil uitgereikt. Op de ene kant staan enkele door ons (de heer Renkema en de schrijver van dit artikel) vereenvoudigde vragen en antwoorden met belangrijke gedeelten uit de Catechismus, de Geloofsbelijdenis, de Leerregels van Dordrecht en verwijsplaatsen uit de Bijbel. Op de andere kant staan citaten van schrijvers uit onze tijd (B. Boelens Czn, F. L. Bos, J. Klink, H. M. Matter en E. Pijlman) en gedeelten uit de Credo-cyclus van de Amstelkerkgemeente te Amsterdam. De voorkant met de vragen wordt vooral gebruikt in de kerkdienst. De achterkant is het uitgangspunt voor de catechisatie van 16-19 jarigen.

Twee redenen
Waarom zijn wij aan het werk gegaan met het Kort Begrip? Er waren twee redenen. Enerzijds de vraag van enkele gemeenteleden om in de eredienst aandacht te besteden aan het belijden van de Kerk. In dat kader is ook de Proeve van een Geloofsgetuigenis behandeld met de gespreksvragen van het Catechetisch Centrum (Kampen) èn de kritische opmerkingen van E. Masselink in ,,Hoe spreekt de kerk vandaag?". Naast de vreugde om het belijden weer eens in nieuwe woorden uitgedrukt te zien, ontstonden er ook problemen.
De Proeve was te moeilijk en het was niet zo simpel iets eenvoudigers te vinden. Ook de Catechismus was naar onze mening te moeilijk, hoewel de nieuwe uitgave in het Liedboek een stimulans zou kunnen zijn en hoewel de tweede, zojuist verschenen, druk van Bakhuizens De Nederlandse Belijdenisgeschriften een waar ,,schatboek" is. De Catechismus veronderstelt ons inziens een training in het bijbelse denken, die wij noch bij volwassenen noch bij catechisanten meer aanwezig achten. Zo bezien was het voor ons nogal voor de hand liggend, dat de keuze viel op een eenvoudig uittreksel uit de Catechismus: het Kort Begrip.
Anderzijds heeft dit ,,project" iets te maken met je eigen vorm van werken vinden. Wie catechisatie begint te geven, stuit direct op de omvangrijke Handleiding voor de Catecheet. Alleen al het grote aantal daaraan meewerkende autoriteiten geeft je het gevoel dat je aan deze in streng groen gebonden catechese-bijbel onderworpen bent. Dat deze Handleiding norm is voor je werk.
In de loop van de jaren deed ik eigenlijk een zelfde ervaring op als tijdens mijn pastorale arbeid in een psychiatrisch ziekenhuis. In het werken voor de Kerk gaat het altijd meer om wie je bent dan om wat je kunt. Een formule die bij anderen succesrijk is, blijkt niet de jouwe te zijn. Je moet gewoon maar op jouw manier aan het werk. Toen leek het me, dat ik mij aan het Kort Begrip minder kon vertillen dan aan de Catechismus, waaraan zovelen hun beste krachten hebben gegeven.
Een voordeel voor mij is, dat ik zo een duidelijke relatie kan leggen tussen kerkdienst en catechisatie. Dit heb ik ook gedaan voor een jongere catechisantengroep door middel van de NCRV-cursus ,,Met de bijbel het jaar door".

Voorbeelden
We geven nu een paar voorbeelden van de problemen die aan de orde kwamen bij onze vertaalarbeid. Niet om propaganda te maken voor een formule: werken met een vereenvoudigd Kort Begrip. Maar omdat het vereenvoudigen van oude leerstellingen interessante theologische en taalkundige problemen opwerpt. Problemen die steeds naar voren zullen komen, zodra een predikant zich afvraagt: hoe moet de kerk vandaag spreken?
Voorbeeld 1. Joods/Griekse of Nederlandse cultuur?
In vraag 22 van het Kort Begrip wordt gesproken over de drie ,,Personen". Renkema wilde het eerst laten staan als een "theologisch begrip" dat mondelinge toelichting nodig heeft. Ik zelf zou ,,Personen" liever weglaten, omdat er teveel Grieks-filosofische (en theologische ballast) in dat woord schuil gaat. Toen kwam Renkema met het voorstel: ,,drie namen voor God". Maar is dit niet in strijd met het Joodse begrip van De Naam? Moeten we hiermee rekening houden als we de Nederlandse lezer en luisteraar voor ogen hebben?
Voorbeeld 2. Hemel en aarde scheppen. Vraag 23 uit het Kort Begrip luidt: ,,Wat geloovt gij met deze woorden: ik geloov in God den Vader, den Almagtigen, Schepper des Hemels, en der Aarde? Dat de Eeuwige Vader onses Heeren Jesus Christus, die Hemel en Aarde uyt niet geschapen heeft, en nog, door syne voorzienigheid onderhoudt, om syns Soons Christus wille, mijn God en mijn Vader sy".
Wij maakten er uiteindelijk van:
Wat betekent het als je zegt: ik geloof in God de Vader, de Almachtige, Schepper van hemel en aarde?
Dat betekent: Ik vertrouw mij toe aan de Vader van onze Here Jezus Christus, die ook mijn God en Vader wil zijn omdat zijn Zoon Christus het wil. Hij heeft hemel en aarde geschapen toen er nog niets was en hij zorgt er nog steeds voor als een Vader."
Het antwoord is opnieuw gerangschikt. Tweemaal komt een zaak aan de orde en tweemaal een uitleg. God is Vader van Jezus; daarom wil hij mijn Vader zijn. En God is Schepper van de wereld; daarom zal hij voor de wereld zorgen. Ik wil niet alle facetten van deze vertaling behandelen maar op twee moeilijkheden wijzen. We hebben lang geaarzeld of er niet ,,heelal" moest staan in plaats van ,,hemel en aarde". In elk geval moet je de begrippen ,,hemel" en ,,aarde" uitleggen, als je ze invoert. In een leerboekje mag je geen belangrijke termen onverklaard laten. Eigenlijk zou de volgende vraag moeten luiden: Wat betekenen de woorden ,,hemel" en ,,aarde"?
Een andere moeilijkheid geeft de zinsnede ,,geschapen toen er nog niets was". Wij hebben niet gekozen voor ,,uit het niets geschapen", omdat het accent van het geloof ligt op God als schepper van hemel en aarde. De theoloog aarzelt hier of je Genesis 1:1-10 niet moet weergeven met: toen het "niets " er was, als aanduiding van de chaos. De taalman aarzelde hier bij de vraag: kun je niet beter ,,maken" gebruiken in plaats van ,,scheppen"?

Theologische en taalkundige helderheid
Een theoloog is vaak al heel blij met de ontdekking: deze oude vorm voldoet niet meer; ik moet het anders formuleren Maar dan komt de vraag: is de nieuwe taalvorm wel duidelijk genoeg? Ter toelichting volgen eerst vraag 28 uit het Kort Begrip en de vertaling.
,,Heeft hy dan syne Mensheid uyt den Hemel gebragt?
Neen hy: want hy heeft die aangenomen uyt de Maagd Maria, door de werking des Heiligen Geestes en is alsoo ons, synen Broederen, in alles gelyk geworden, uytgenomen de Sonden.'
,,ls hij dan opeens als een mens uit de hemel gekomen?
Nee, maar dankzij het werk van de Heilige Geest is Hij geboren als een kind van Maria. Nu is Hij — als onze broeder — in alles net als wij. Alleen, gezondigd heeft hij niet."
Toelichting van de theoloog: Ik zet tegenover elkaar: ,,opeens" en ,,is geboren" en ,,als een (volwassen) mens" tegenover ,,als een kind (van een met name genoemde moeder)". Met opzet zeg ik ,,is . . . onze broeder" zonder ,,geweest" of ,,geworden". Hier gaat het om de moeilijke vraag: wat is er met het menszijn van Jezus na Pasen gebeurd? Om de continuïteit te onderstrepen zet ik er ,,nu" voor. ,,Nu" heeft hier twee betekenissen: om de zo juist genoemde reden èn ook nu nog. Ik heb geaarzeld of je mocht zeggen: Hij is als onze broer net als wij. Zoveel verwantschap als onze eigen broer met ons heeft, zoveel wil hij met ons van doen hebben. In verband met de zonde wil ik wel in een voltooide tijd spreken (gezondigd heeft hij niet). De aanvechting voor de tweede Adam te zondigen is voorbij.
De taalman reageerde als volgt: Alle betekenisnuances die jij hecht aan de woorden ,,opeens", ,,kind" en ,,nu" zou ik er niet in teruggevonden hebben. Ik vraag me af of de lezers en luisteraars die jij op het oog hebt, dit alles zonder toelichting kunnen begrijpen. Als je zó een leerboekje samenstelt, dan moet je er ook een uitlegboek bij geven voor de docent. Dat is een heel ander uitgangspunt, maar ik vind dat niet erg. In zo"n toelichting kan dan ook eens worden ingegaan op zogenaamd algemeen bekende begrippen als ,.zonde" en ,,broeder/broer".


Noot: Voor de voorbereiding van de preek mag gewezen worden op Th. Sorg: Credo heute, Predigthilfen zum Glaubensbekenntnis en de Evangelischer Erwachsenerkatechismus.
Wat verder de in het artikel genoemde NCRV-cursus betreft, zie Postille 27, bIz. 191-199, mijn preekschetsen voor zondag 7, 14 en 21 november 1976.

(Drs Ridderbos is predikant te 's-Graveland en drs Renkema taalkundig adviseur bij de Staatsuitgeverij, de man onder meer van de alternatieve Troonrede)


Wie heeft oude uitgave of een commentaar?

Wanneer u een oude uitgave van, of een commentaar bij het Kort Begrip heeft, zou u de Gereformeerde Kerk van 's-Graveland erg kunnen helpen. Graag even een berichtje aan drs J. Ridderbos, Zuidereinde 383, te 's-Graveland 1323.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 januari 1977

Kerkinformatie | 32 Pagina's

Het 'kort begrip' vereenvoudigd voor gebruik in gemeente

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 januari 1977

Kerkinformatie | 32 Pagina's

PDF Bekijken