Bekijk het origineel

Wat doen de kerken met hun (oudere) archieven?

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Wat doen de kerken met hun (oudere) archieven?

6 minuten leestijd

'Vergaderingen laten stukken na, die als archieven moeten worden bewaard' (1).
Dat geldt in het algemeen, maar zeker ook voor de kerken, waar in verschillende verbanden regelmatig wordt vergaderd: kerkeraad, diakonie, kommissie van beheer en nog vele andere kommissies en verenigingen. Jaarlijks ontstaan er zo vele archiefstukken, die moeten worden bewaard: notulenboeken, ingekomen brieven en stukken, afschriften van uitgegane brieven, financiële stukken, bouwplannen en tekeningen van kerkelijke gebouwen, uitgebrachte verslagen en rapporten en niet te vergeten de doop-, trouw- en lidmatenboeken.
Zo is het nu en zo was het vroeger.
Bestaat een plaatselijke gereformeerde kerk al meer dan honderd jaar, dan is er reeds een aanzienlijke hoeveelheid archiefstukken verzameld. En.. . deze verzameling groeit nog steeds.
Vroeg of laat wordt daarom elke kerkeraad gekonfronteerd met vragen als: aan wie kunnen we het beheer van het archief opdragen en waar moeten we de archiefbescheiden bewaren?
Is het verantwoord het oudere archief in kasten in de konsistoriekamer te blijven bewaren?
Of zijn er andere mogelijkheden?
Onordelijk
Ook de gereformeerde kerk van Zwolle kwam voor deze vragen te staan. Het archief, dat dateert van het jaar 1835 (de tijd van de Afscheiding), was zeer omvangrijk geworden. De archiefstukken waren op verschillende plaatsen in verschillende kerkgebouwen ondergebracht, zodat niemand meer een goed overzicht had over de gehele verzameling.
Van goed archiefbeheer kon dan ook geen sprake zijn.
De kerkeraad voor algemene zaken heeft daarom enkele jaren geleden besloten zijn archief betreffende de periode 1835- 1960 in bewaring te geven bij de gemeentelijke archiefdienst te Zwolle.
Bij deze archiefplaats van de burgerlijke overheid heeft men de stukken, die van verschillende plaatsen en diverse kerkgebouwen bij elkaar gebracht moesten worden, op deskundige wijze geordend en geïnventariseerd. Alle stukken zijn beschreven in een inventaris, zodat een belangstellende onderzoeker op een eenvoudige manier kan uitzoeken, welke archiefstukken hij wil raadplegen. Hierdoor is het archief als kerkhistorische bron toegankelijk geworden. Bovendien kunnen degenen, die het archief willen raadplegen, ontvangen worden in de goed geoutilleerde studiezaal van de Zwolse archiefdienst en dat is altijd beter dan een al of niet verwarmde konsistoriekamer.

Van het archief van de gereformeerde kerk van Zwolle is — zoals gezegd — een inventaris opgemaakt met een uitgebreide inleiding over de geschiedenis van de plaatselijke kerk. Dit boekwerkje is onlangs in druk verschenen als uitgave van de gemeentelijke archiefdienst.
Tijdens de ontvangst door het gemeentebestuur op 9 mei jl. heeft de locoburgemeester van Zwolle het eerste exemplaar van de inventaris officieel aangeboden aan de praeses van de generale synode.
Hiermee is naar mijn mening terecht de aandacht eens gevestigd op een onderdeel van het kerkewerk, dat overigens om begrijpelijke redenen vaak te weinig aandacht krijgt. De kerkelijke archieven bevatten namelijk belangrijk materiaal voor de geschiedschrijving in het algemeen en de kerkgeschiedschrijving in het bijzonder.
Het materiaal moet dan uiteraard wel te gebruiken zijn. Een archief beantwoordt alleen aan zijn doel, als het behooriijk is geordend en bij een oud archief kan dit werk eigenlijk alleen maar aan een deskundige worden toevertrouwd. Vandaar, dat het fijn is, dat deze zaken door het aanbieden van genoemd boekwerkje aan het moderamen van de synode in de belangstelling worden gebracht. Dit temeer, daar de synode zich in één van de eerste vergaderweken zal bezighouden met het belang van en de zorg voor de kerkelijke archieven.
Wat houdt het in bewaring geven van een kerkelijk archief bij een archiefbewaai'- plaats van de overheid (rijksarchief in de provincie of gemeente-archief) nu eigenlijk in?
Als voornaamste punten zou ik in dit verband willen noemen:
- de kerk blijft eigenaar van het archief;
- de stukken zijn in beginsel openbaar, maar de openbaarheid kan door de kerkeraad worden beperkt of tijdelijk worden uitgesloten (denk bijvoorbeeld aan het diakonie-archief)
- de kerkeraad ontvangt op verzoek alle inlichtingen uit het archief, waarover hij wenst te beschikken;
- de bewaring van de archiefbescheiden door de overheid gebeurt gratis en
- de archiefdienst zorgt voor het ordenen en inventariseren van de stukken.
Deze regels gelden niet alleen in Zwolle, maar ook bij alle andere overheidsarchieven.
Gelukkig is de gereformeerde kerk van Zwolle niet de enige, die tot op heden zijn archief op deze wijze in bewaring heeft gegeven. Meer kerkeraden, classes en partikuliere synoden hebben hun archieven op dezelfde manier ondergebracht bij een archiefdienst. Zo hebben Arnhem en Rotterdam hun archieven ook in bewaring gegeven bij de gemeentearchieven daar ter plaatse.

Friesland vooraan.
In Friesland is men er bij mijn weten het verst mee. Het rijksarchief in de provincie Friesland te Leeuwarden heeft hiertoe zelf het initiatief genomen door de kerkeraden van alle vóór 1900 geïnstitueerde Friese gemeenten te wijzen op de mogelijkheid van het in bewaring geven van hun archieven bij het rijksarchief. Ruim 20 archieven zijn inmiddels in bewaring genomen, met als voornaamste: Heerenveen (een heel rijk diakoniearchief), Heeg (gedurende lange tijd de Friese zendingskerk), Makkum (waar problemen speelden, die de gereformeerden landelijk in beroering brachten, zoals het geschil rond dr. Geelkerken in 1926) en Reitsum (de eerst dolerende gemeente in Nederland, waar alle lidmaten met uitzondering van één gezin zich aan het gezag van de Hervormde kerk onttrokken). (2)
Ik hoop, dat er nog vele plaatselijke kerken zullen volgen, want de bewaring en verzorging, die daar mogelijk zijn, kan men in eigen beheer vrijwel zeker niet tot stand brengen. Bovendien zijn de stukken bij een archiefdienst het best toegankelijk voor raadpleging en onderzoek.
De bewaring brengt geen kosten met zich en de betrokken kerkeraad blijft helemaal eigenaar. De enige voorwaarde is, dat hetgeen men in bewaring geeft volledig moet zijn tot aan een bepaald jaar.
Het is te hopen, dat de aandacht, die deze zaak bij de opening van de synodp van Zwolle (1977/1978) kreeg een gunstig effect zal mogen hebben op het beheer van de kerkelijke archieven, nu en in de toekomst.

De heer De Kruijter was scriba en archivaris van de kerk van Zwolle. Hij is nu archief-medewerker bij het gemeentesekretariaat in Capelle a. d. IJssel en wordt binnenkort medewerker bij de gemeentelijke archiefdienst te Zwolle.


(1) Kisten en kasten, 350 jaar kerkelijke archiefdienst Ned. Hervormde Kerk van dr. J. P. van Dooren.
(2) Akwisitie van archieven van gereformeerde kerken en instellingen in Friesland van S. de Haan (artikel uit het Nederlands Archievenblad, 80e jaargang/1976, afl. 4).


Bijschriften
Zwolse synode in 1911
Een van de oudste archiefstukken uit het archief van de geref. kerk van Zwolle. Het besluit van koning Willem II, strekkende ter bekoming van toelating tot het inrigten eener Christelijke Afgescheidene Gemeente', de dato 11 januari 1842.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zondag 1 mei 1977

Kerkinformatie | 32 Pagina's

Wat doen de kerken met hun (oudere) archieven?

Bekijk de hele uitgave van zondag 1 mei 1977

Kerkinformatie | 32 Pagina's

PDF Bekijken