Bekijk het origineel

Dagboek Zuid-Afrika van dr. A. Kruyswijk

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Dagboek Zuid-Afrika van dr. A. Kruyswijk

12 minuten leestijd

Dr. A. Kruyswijk, een der delegatieleden van onze kerken naar Zuid-Afrika heeft voor Kerkinformatie een dagboek met persoonlijke impressies tijdens de reis bijgehouden. Hij is predikant in Enschede, oud-praeses van de synode en maakt onder meer deel uit van deputaten oecumene buitenland.

Vrijdag 13 januari
Namens het moderamen van de Nederduits Gereformeerde Kerk (blank) door ds. Beukes en dr. Geldenhuys afgehaald van het vliegtuig. Meteen voor de televisie.
Men stelt belang in ons bezoek. Ds. Mak, dr. Weijland en ds. Hofland blijven in Johannesburg. Met de professoren Plomp, Ridderbos en dr. O'Brien Geldenhuys reis ik door naar Pretoria, waar we bij erg aardige 'gashere' worden afgeleverd.
Bij mijn gastheer raak ik onmiddellijk verwikkeld in een diepgaand gesprek en ik leer ook meteen iets van hem: een Engelsman is welwillend tegenover de zwarten als groep, een Afrikaner is goed voor de zwarte als enkeling...

Zaterdag 14 Januari
Naar de Nederlandse ambassade. De ambassadeur spreken we volgende week in Kaapstad, hier in Pretoria beperken we ons tot een interessant gesprek met ambassaderaad De Jonge. In gastvrijheid doet hij voor de Afrikaners niet onder Op zijn particuliere veranda kunnen wij urenlang ongestoord vergaderen.

Zondag 15 januari
Alle delegatieleden leiden ergens een kerkdienst In een zwarte gemeente preek ik over Marcus 8:34, "Als iemand achter mij wil komen..." Een tolk vertaalt zin voor zin in het Tswana.
De indruk die de dienst maakt zal wel het diepst zijn bij mijzelf. Ik vraag me af of de Heer bij deze eenvoudige, in vele opzichten gekrenkte, maar toch diepgelovige mensen niet eerder en liever aanwezig zou zijn, dan in vele andere kerken in Zuid-Afrika èn Nederiand. Psalm 72 is hier zo concreet als maar mogelijk is.
Na de dienst een nieuwe ervaring: de begrafenis van een zwarte predikant, omgekomen bij een verkeersongeval. Stampvolle kerken en honderden mensen bij luidsprekers buiten. Bovendien: brandende zon. De kerkdienst duurt van elf tot twee uur, toespraken bij de vleet. Naar het graf ga ik maar niet meer mee, en ook het begrafenismaal daarna laten we schieten.
Wijlen ds. Meje was een indrukwekkende man, die ik op een synode in 1975 had leren kennen.
's A vonds een boeiend gesprek met blanken en zwarten, door mijn gastheer uitgenodigd. Ridderbos en Plomp zijn ook gekomen. Er wordt openhartig gesproken, bekommerd als men is over de koers van de blanke kerk in dit racistische land. Over de veel gesmade Beyers Naudé een prachtige opmerking van een zwarte broeder: "Als hij er niet geweest was, was ik nu een terrorist. Hij heeft mij in m'n zwaarste aanvechting ervoor bewaard, door mij te leren ondanks alles de kerk lief te hebben, ook de N.G. Kerk".

Maandag 16 januari
Het hoofdgesprek van de reis in Pretoria gaat beginnen. De stijl is op deze eerste dag van gesprek met de moderatuur van de blanke N.G. Kerk in elk geval erg goed.
Dr. Koot Vorster is in vele opzichten een prachtmens: recht door zee en volmaakt eeriijk. Wat zouden kerk en volk veel méér goeds aan deze man kunnen hebben, als hij er niet zo'n racistische theologie op nahield. .. De "identiteit" van de blanke te verdedigen kun je niet zómaar beschouwen als een prioriteit van Godswege. Men dénkt overigens ook aan de identiteit van de zwarte recht te doen. Maar kent men dan werkelijk de diepe behoeften van de zwarte, voor Gods aangezicht? Wij hebben heel sterke twijfels. Later zullen die door de zwarte broeders zelf slechts bevestigd worden.

Dinsdag 17 januari
Het gesprek spitst zich toe. Wat heeft de N.G. Kerk gedaan, om het onrecht van de overheid aan de kaak te stellen, er tegen te protesteren? Zwarten kunnen honderdtachtig dagen lang zonder vorm van proces, zonder bijstand ook van een advocaat, worden opgesloten. En de behandeling van Steve Biko — waar bleef de kerk? Men "schakelt" wel met de regering, maar waar blijft het officiële, luide protest tegen het schuiven met mensen, tegen de veronachtzaming van menselijke waardigheid? De kerk maakt zich mede schuldig.. . en is niet in staat om dat in te zien.
Een gemeenschappelijke slotverklaring is onmogelijk; er moeten twee afzonderlijke communique's komen. We zijn diep teleurgesteld.
's Avonds doen enkelen van ons aangrijpende indrukken op in een gesprek met ds. Joop Lensink, die voortreffelijk werk doet onder zwarte trekarbeiders. Wat is dit toch voor een land?

Woensdag 18 januari
Gesprek met de Zuidafrikaanse raad van kerken. Wat een ander klimaat! Mensen die in grote bewogenheid hun strijd voeren voor verzoening tussen de rassen. In bepaald opzicht voelen we ons aan hen meer verwant dan aan de officials van de N.G. Kerk.
Grote indruk maakt op ons in de raad van kerken de vrouw van dr Motlana, die zelf gevangen zit. Wij wilden hem daar bezoeken, maar de regering gaf geen toestemming. Waarom eigenlijk niet?

Donderdag 19 januari
In Potchefstroom hebben we een gesprek met vertegenwoordigers van de synode van de Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika.
Fijne en gelovige mensen. Maar de positiekeuze in deze relatief kleine kerk is nauwelijks anders dan bij de top van de N.G. Kerk in Pretoria. Waarom doen synodes het toch zo slecht? Van onze eigen synode wordt ook zo dikwijls gezegd dat zij in haar stellingen zit vastgeschorefd. Overigens, ten aanzien van het programma ter bestrijding van racisme (PCR) kan niemand ons zo'n verwijt maken...
De kerkmannen van Potchefstroom praten liever over Kuitert en Wiersinga dan over rassenproblemen. Wat het eerste betreft kunnen wij wel wat ophelderen. Wat het tweede aangaat vertrekken we met zorg in ons hart. Toch zal het gesprek doorgaan. We zijn bijzonder nauw aan elkaar verbonden, en van beide kanten menen we eeriijk te zijn tegenover de Heer.
Maar waarom heeft men ook hier zo'n nonchalante visie op de rechten van de mens? Hoe kan men toch tegenover de bijbel verantwoorden, dat men niet openlijk stelling neemt tegen de racistische wetgeving en alles wat er aan vastzit?
Hoe is het in Gods naam mogelijk, dat men het Biko-schandaal beschouwt als "net 'n bale ongelukkig insident"? Wie bereikt iets tegen zo 'n hardheid?
Misschien — op den duur — de Koinonia- groep. De ontmoeting (ook in Potchefstroom) met deze bescheiden, maar diep evangelisch geïnspireerde jonge mensen vormt een verademing tijdens deze dagen.

Vrijdag 20 januari
Beyers Naudé. Een prachtmens, uitsluitend bereid tot de evangelische dienst der verzoening. Daarvoor wil hij grote offers brengen. Degene die hem gisteren als een verrader van zijn volk bestempelde moge dat vergeven worden; hij wist niet wat hij zei . . .
Met dr. Weijland bezoek ik Soweto en proef leed en verbittering in aangrijpende gesprekken. Toch was het ook goed een ontmoeting te hebben met de heer Manie Mulder, regeringscommissaris van onder meer Soweto. Zijn voorlichting was verhelderend en zijn warme sympathie voor de zwarte aanstekelijk. Binnen de grenzen van het beleid doet hij met liefde voor de zwarte medemens uitstekend werk. Maar dat kan natuurlijk het systeem niet van zijn onrechtvaardigheid bevrijden.
Praten met bewoners van Soweto betekent tranen zien over Johannesburg.

Zaterdag 21 januari
Met Hofland naar Durban. Ridderbos en Plomp zijn naar Willie Jonker in Stellenbosch (hij is hoogleraar geweest In Kampen) en Weijland en Mak blijven in Johannesburg om door Joop Lensink rondgeleid te worden in barakken voor trekarbeiders, en zondag te preken in zwarte kerken. In de oceaan bij Durban voor 't eerst van mijn leven haaien gezien. Maar belangrijker is het bezoek van Ben Khoapa, die ik zes jaar geleden ontmoette als leider van de Black People's Convention. Sinds 1973 is hij banneling in Durban en zijn bezoek aan ons hotel is de eerste keer in vijf jaar dat hij zijn kleine stukje grond mocht veriaten! In Gods naam, waaróm toch?
Het gesprek met deze dappere man zal ons lang heugen. De regering van Zuid- Afrika behoort te beseffen, dat Ben Khoapa wel allerminst uit is op de ondergang van de blanken, wanneer aan de zwarten eindelijk recht wordt gedaan.

Zondag 22 januari
Mijn moeder wordt 82, fijn om even te bellen. Verder preken in de Indian Church, een belevenis. Twaalf jaar geleden werd de kerk gesticht na de bekering van een echtpaar met tien kinderen, een aardig begin. Nü is het een bloeiende gemeente. De domineesvrouw leert de leeskunst aan analphabeten. Ik praat met de moeder van al die kinderen: "Ik lag in het ziekenhuis en vertelde over Jezus. Men vroeg mij: lees ons eens voor uit die bijbel — maar ik kon het niet. Toen besloot ik bij de domineesvrouw lezen te gaan leren". Ik denk dat ik dit niet meer zal vergeten. Triomfantelijk toonde die vrouw mij het engelse 'Groot Nieuws'in haar tas.
's Middags naar de rooms-katholieke aartsbisschop van Durban, monseigneur Hurley, op verzoek van mevrouw Klompé.
Fijn gesprek. Daarna in het vliegtuig naar Kaapstad.

Maandag 23 januari
Moderamen van de kleuriingenkerk in Belleville. Totaal ander gesprek dan met de blanke moderamina. We zitten veel meer op dezelfde lijn. Deze 'dochter' van de N.G. Kerk zal de banden met ons niet verbreken, als wij menen het speciale fonds van het P.C.R. weer te moeten steunen.
De blanke kerk is vooral uit op zelfhandhaving, naar het soms schijnt (Dr. Koot Vorster in 1976: Begin in de kerk nooit met integratie, want dan volgt de rest vanzelf!). Maar voor de dochterkerken bestaat gelukkig zulk een verzoeking niet. Daar liggen weer andere problemen.
Fijn en bemoedigend was ons gesprek.
's Avonds met de synodepraeses, m'n goede vriend David Botha, een stevig interview met de Rand Daily Mail doorgebeten.

Dinsdag 24 januari
Naar de universiteit van Stellenbosch. Intensieve discussie met professoren, studenten en predikanten. Weer goede vrienden ontmoet. Maar over het algemeen voor ons dezelfde verbazing als elders: hoe komt het toch dat hun rechtsgevoel zo anders is dan het onze? Misschien is Zuid-Afrika altijd al een hard land geweest, gewend aan pistolen onder het hoofdkussen en barbaarse verhoormethoden van politiemannen. "Onze"zuidmolukse overval op trein en school werd door menigeen als erg onwerkelijk ervaren; Afrikaners hebben echter geen moeite de realiteit ervan te vatten. Evenmin verblikt of verbloost men als wij ons druk maken over het feit dat mensen niet over hun eigen toekomst mogen beslissen of domweg voor vele maanden van hun mensenrechten beroofd worden.

Woensdag 25 januari
In gesprekken duikt telkens weer de Broederbond op. Deze geheime organisatie van nationalistische figuren, die blijkens openbaar geworden documenten de regering adviseert in zaken waarvan het parlement nog geen weet heeft, is opgevuld met trouwe zonen van de kerk. Zo wordt gepoogd het overwicht van de Afrikaner in Zuid-Afrika overeind te houden, vroeger tegen de Engelsen, nu niet minder tegen de zwarten. Zulk een geheim genootschap zou de USSR of Chili niet misstaan. Men vraagt zich af of al die geheimzinnigheid niet meer een teken is van onverzoenlijkheid en zwakheid, dan van evangelische kracht?
Intussen is John Vorster bijna klaar met het formeren van zijn nieuwe kabinet. Extra interessant vanwege zijn stembusoverwinning, behaald door de kennelijke steun van bezorgd geworden engelsen. De vraag is: durit Vorster dit te honoreren door Engelsen op te nemen in zijn nieuwe kabinet?
Later blijkt het omgekeerde: hij heeft juist gedurid dit niet te doen!
Plomp en Weijland ontmoetten vandaag een zwarte geestelijke, wiens zoon van zeventien (!) in september werd gearresteerd. Sindsdien heeft hij niets meer van de jongen vernomen. Hij weet niet waar zijn zoon zit en mag hem dan ook niet bezoeken. De volgende dag zal de Cape Times een lijst van 25 jongeren tussen zestien en eenentwintig jaar vermelden die op de zelfde manier (hoe eigenlijk?) behandeld worden. Dat behoort tot de goddeloosheden van dit land. Maar In de Afrikaanse kranten heb ik geen protest aangetroffen, evenmin bij de kerk.
Mijn eigen jongen is ook zestien...
's Avonds uitgenodigd door ambassadeur Froger en zijn echtgenote, voor het diner.
Bijzonder gezellig en even instructief. Diplomaten hebben hun eigen manier om gegevens te bewerken. Meer kan ik er niet van zeggen. We konden uitstekend met elkaar overweg.


Donderdag 27 januari
Voor Hofland en mij een gesprek met de predikanten Govender en Manikkam van de Indiër-kerk. Erg nuttig en prettig.
De anderen hebben boeiende gesprekken met parlementsleden, en elk van ons is wel betrokken bij interviews van een of andere krant.
Vervolgens terug naar Johannesburg per vliegtuig, waar we 's avonds trachten te evalueren. Hier is het niet de plaats om alles op een rij te zetten, wat werd opgedaan aan vriendschap, broederschap, begrip, ontsteltenis en afgrijzen. Herman Ridderbos zei eens: 'Hoe is het mogelijk dat zulke aardige mensen er zo 'n slechte politiek op na houden?" In ons hart leven bittere vragen — bitter vooral omdat in dit land christenen regeren, op welk een manier...
De vraag is intussen of wij het beter zouden doen.

Vrijdag 27 januari
Vergadering met de (zwarte) N.G. Kerk in Afrika, moderamenleden en enkele anderen. Ze hebben het niet genomen, dat wij ons door de blanke kerk lieten uitnodigen, zonder dat ook zij werden uitgenodigd, 't Ging immers over rassen en racisme?
Maar de zwarte moderatuur moet begrijpen, dat wij in Pretoria niet zo zeer over zwarten hebben gesproken, maar over de blanken zelf: wat doet uw blanke kerk in het racisme van Zuid-Afrika?
't Is een fijn gesprek geworden met de zwarte kerkleiders, want we verstaan elkaar heel best.
Tenslotte een lunch, samen met de zwarte broeders. In een internationaal hotel mag dat in Zuid-Afrika. Voor ons was dat een goede vorm van afscheid van dit zo problematische land.


Fotobijschriften
Kerkkoor van (zwarte) gemeente van Mamelodi in plaats van orgel!
De gebalde vuist en het V-teken van Soweto
In toga naar de begrafenis
Soweto-dominees
Ds. Hofland, ds. Mak en prof. Ridderbos (v.l.n.r.) staan de pers te woord
IKON-verslaggever David Mol in gesprek met ds. Mak en ds. Magagane uit Zuid-Afrika
Overzicht persconferentie bij terugkeer op Schiphol

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 1 maart 1978

Kerkinformatie | 32 Pagina's

Dagboek Zuid-Afrika van dr. A. Kruyswijk

Bekijk de hele uitgave van woensdag 1 maart 1978

Kerkinformatie | 32 Pagina's

PDF Bekijken