Bekijk het origineel

Kerkelijk spreken over oorlog en vrede

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Kerkelijk spreken over oorlog en vrede

Synode peilde in maart de meningen

6 minuten leestijd

Als de generale synode van Zwolle één dezer dagen een uitspraak doet over het vraagstuk van 'oorlog en vrede', dan zal daarbij een keuze gemaakt moeten worden (zijn) uit twee lijnen. Die twee denkrichtingen tekenden zich al maanden af in de gesprekken van de twee deputaatschappen die voor de synode een studie-opdracht hadden uit te voeren: deputaten voor het oorlogsvraagstuk en deputaten ter begeleiding van de gereformeerde deelnemers in het Interkerkelijk Vredesberaad. Naarde twee woordvoerders werden het de lijn- Diepenhorst en de lijn-Verkuyl genoemd. Ook begin maart in de synode liepen de meningen uiteen, hoewel velen zich vorige maand nog niet wilden vastleggen op één van de beide standpunten. Prof. mr. I. A. Diepenhorst en prof. dr. J. VerkuyI kregen nogal wat kritische vragen en opmerkingen te beantwoorden.

Radicale uitspraak: ja of nee
Prof. VerkuyI meent, dat de kerk een radicaal neen tegen de kernbewapening moet uitspreken. De kerk is alleen gebonden aan de Heer en aan Hem ontleent zij het recht en het gezag om een dergelijke radicale uitspraak over massavernietigingswapenen te doen. De consequentie is dat christenen zich dan ook dienen te onthouden van het bevorderen of bewerkstelligen van massavernietiging. De huidige situatie is niet vergelijkbaar met enige toestand in de geschiedenis, zei prof. VerkuyI, die sprak van een apocalyptische tijd en een bezeten wereld. Als de kerk nu niet spreekt dan maakt ze haar schuld nog groter,
Prof, Diepenhorst erkende de ernst van de situatie die hij beschreef als het evenwicht van de afschrikking. Maar hij achtte in de feitelijke situatie verder gaan dan een principiële afwijzing onmogelijk. Het opgeven van een onderhandelingspositie mogen wij niet kerkelijk ijken. Bovendien zou de kerk met verdergaande uitspraken mensen de morele last opleggen van te moeten dienstweigeren. De kerk zou dan wel een zeer grote verantwoordelijkheid hebben waar te maken ten opzichte van jonge leden en beroepsmilitairen. Kan zij dat? Hij achtte het niet uitgesloten dat de kerk nog eens het volledig pacifisme zal moeten gaan aanhangen, maar vond nu nog niet het tijdstip aangebroken waarop de kerk zo ver zou moeten gaan als zijn collega VerkuyI c.s. voorstelde.
Laatstgenoemde kreeg de vraag voorgelegd hoe hij de pastorale verantwoordelijkheid van de kerk wilde invullen. Prof. VerkuyI wees er op dat in de huidige situatie de kerk het aan de individuele jonge leden overlaat een beslissing te nemen. Bovendien bestreed hij dat de consequentie van zijn standpunt het volledig pacifisme zou moeten zijn. "Ik pleit niet voor afschaffing van élk veiligheidssysteem. Ik pleit er voor de kernwapenen uit de sfeer van de legimiteit te halen, zoals ook al met bacteriologische en chemische wapenen gebeurd is. De kernwapenen moeten dus uit ons veiligheidssysteem. Dat is geen idee van mij; de Nederlandse Hervormde Kerk, het Interkerkelijk Vredesberaad, de wereldbond van natuurkundigen en verschillende organen van de Verenigde Naties hebben zich ook zo uitgesproken." De Amsterdamse theoloog wees in dit verband op een voorstel van de Conferentie van Europese Kerken, die heeft voorgesteld het plaatsen van kernwapenen te beperken tot het grondgebied van de supermachten, als eerste stap op weg naar algehele afschaffing van deze wapenen.

Beroepsmilitairen in de kou
Uit de discussie bleek dat twee groepen kerkleden zich in de steek gelaten voelen door de kerk. Dat zijn allereerst de jonge mannelijke leden van de kerk die een gewetensbeslissing moeten nemen over al of niet aan de dienstplicht voldoen, maar vooral ook de beroepsmilitairen. Onder de deputaten en synodeleden waren enkele militairen die daaraan uiting gaven, zoals ouderling P. Rijkse: "Meteen na Hirosjima zijn wij naar onze kerkleiders gestapt met de vraag hoe het nu verder moest. Zij bleven ons het antwoord schuldig". Met het antwoord dat volgens prof. VerkuyI de kerk nu moet geven waren zij niet erg gelukkig getuige de opmerking van oud-beroepsmilitair/ legerpredikant ds. Tj. van der Hauw: "Laat de synode zich maar radicaal uitspreken. Maar zij moet dan ook alle gevolgen dragen van massale dienstweigering, zware tuchtmaatregelen, ontslagen, slachtoffers. Voor mij maakt het allemaal niets uit; militair zijn in een leger met of zonder atoomwapenen is even beroerd." Verscheidene synodeleden pleitten in navolging van prof. VerkuyI voor een intensieve. aanpak van de zogenaamde sociale defensie, de weerbaarheid zonder geweld. Ds. H. J. Kouwenhoven vond het niet juist dat prof. Diepenhorst de huidige werkelijkheid als motief noemde om het machtsevenwicht in stand te houden: "Die werkelijkheid — namelijk onze angst — is toch juist een gevolg van de bewapeningswedloop? Moeten we het toch maar niet wagen met de evangelische geboden. Het is frappant dat bij Lucas het eerste verhaal na de bergrede gaat over joden die voor hun 'vijand' (de hoofdman te Kapernaüm) bij de Heer komen pleiten..."

Tot slot de overeenstemming — want die was er ook — tussen VerkuyI c.s. en Diepenhorst c.s. Zij zeggen samen dat 'van alle christenen mag worden verwacht dat zij in woord en daad hun overtuiging uitdragen, dat de huiveringwekkende bewapeningswedloop niet tot de vrede dient' en dat zij ieder pogen in nationaal of internationaal verband om vrede en recht te waarborgen zullen steunen, in zonderheid zich inspannend voor de afschaffing der middelen tot massa-vernietiging', (hjv)


Jongeren over vrede

Enkele passages uit de door een vertegenwoordiger van het jongerenberaad voorgelezen verklaring over oorlog en vrede:

Wij vragen als zomaar een groep jongeren aandacht voor de vrede.
Wij zijn niet gelukkig met de vrede die wij nu kennen.
De vrede waarmee we werden grootgebracht is onze vrede niet.
Zij is onvrede
zij is bedreigend
zij is verlammend
zij is demonisch
zij is gewapend
zij is te gek om los te lopen.

Wij spreken daarom uit voor een andere vrede.
Een vrede waarin geen plaats is voor massavernietigingswapens.
Omdat de geschiedenis vaker een verrassende wending heeft gekregen,
omdat wederzijdse gijzeling met kernwapens
ons minstens zo riscant lijkt,
hebben wij de moed om uit te spreken
dat eenzijdige stappen tot die andere vrede kunnen leiden.

Onder ons zijn er die er in geweten van overtuigd zijn
dat ze ons land beter kunnen dienen door niet onder de wapenen te gaan.
Men noemt ze (vreemd genoeg): dienstweigeraars.
Zij dienen verantwoording af te leggen.
Hun geweten wordt beproefd.
Zij ervaren in onze kerken weinig pastorale steun.
Wij menen dat van ieder gevraagd mag worden verantwoording af te leggen in het licht van de keuze voor vrede.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 april 1978

Kerkinformatie | 32 Pagina's

Kerkelijk spreken over oorlog en vrede

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 april 1978

Kerkinformatie | 32 Pagina's

PDF Bekijken