Bekijk het origineel

Lutheranen en gereformeerden: vreemde haat-liefdeverhouding

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Lutheranen en gereformeerden: vreemde haat-liefdeverhouding

7 minuten leestijd

Ds W. Bleij te Amstelveen is voorzitter van de synode van de Evangelisch Lutherse Kerk in ons land. Vorige maand hield haar synode in Nieuwe Pekela de jaarlijkse bezinningsdag. Die was gewijd aan de verhouding tussen lutheranen en calvinisten, en wel in het bijzonder aan de relatie met onze kerken. Een vier man sterke gereformeerde delegatie was daarvoor uitgenodigd. Op onze beurt nodigden wij ds. Bleij uit om zijn indrukken van die dag hier weer te geven.

Het is sowieso een historische dag geweest, daar in Nieuwe Pekela. Toen was er een gereformeerde delegatie op bezoek bij onze, lutherse, synode. Want als dat nu een begin was van meer concrete toenadering tussen de Evangelisch-Lutherse Kerk en de Gereformeerde Kerken in Nederland, dan is dat inderdaad een feit van kerkhistorische waarde.
Echter, wanneer het niets zal opleveren, dan geldt hetzelfde; dan zitten we allemaal met de wrange waarheid, dat er in Nederland kerken zijn die best weten dat ze bij elkaar horen, maar die elkaar niet kunnen bereiken
Maar goed, waar gaat het om? Op uitnodiging van de synodale commissie van de lutherse synode, kwam een delegatie uit de gereformeerde kerken (een representatie van het moderamen om precies te zijn), vergezeld van eigen referent (prof G.P. Hartvelt) op bezoek; de praeses ds. C. Mak, scriba M.H.L. Weststrate en moderamenlid ds. A.C. Hofland. Vertegenwoordigers van een grote, maar betrekkelijk jonge kerk, op een synode van een oude, maar kleine kerk.
Samen vertegenwoordigden de aanwezigen twee belangrijke kerkelijke stromingen uit de reformatorische wereld: calvinisten en lutheranen. In Nederland was zoiets al veel eerder gebeurd, maar de Calvinistische vertegenwoordigers waren toen uit een ander kerkgenootschap gekomen; de hervormde kerk.
Met gereformeerden schijnt zoiets iets heel bijzonders te wezen. Waarom? Nou, gereformeerden — zegt men — zijn niet zo makkelijk. Onder elkaar — wil het verhaal — houden ze de touwtjes al strak, en dan zal dat naar buiten toe helemaal gebeuren.
Is het zo kwaad kersen eten met gereformeerden? Wij kregen op die zaterdag bepaald niet de indruk; een vriendelijker gezantschap hadden de gereformeerden niet kunnen sturen. En dat is dan meteen wat deze dag en deze ontmoeting zo kenmerkte; het was allemaal zo echt vriendelijk, zo werkelijk interessant, zo zeldzaam ontspannend en warm. Dat lag niet in de laatste plaats aan professor Hartvelt — wat een uitermate zinnig verhaal heeft hij gehouden! —, maar ook de slotwoorden van ds. Mak waren evenzovele spijkers op hun kop geslagen. En je denkt dan als voorzitter van de vergadering en president van de lutherse synode; hoe houden we dit vast, hoe brengen we dit nou verder en hoe wordt deze atmosfeer nu operationeel gemaakt, zoals we dat tegenwoordig zeggen.
Nu is een lutherse synodezitting voor dergelijke bijeenkomsten ook wel erg geschikt: het is eigenlijk een grote commissievergadering, waarin alle 36 leden (24 'leken' en 12 predikanten) en de drie hoogleraren-praeadviseurs hardop denkend tot besluiten komen. 'Buitenstaanders' op bezoek zijn altijd weer verrast door onze werkwijze. Dat men elkaar overigens nu en dan de roede niet spaart, heeft daarmee niets te maken. Onze kerk komt in haar synode al pratend tot een absoluut democratische besluitvorming, zonder in dat geweldig formele procedurele te vervallen, waarvan de gereformeerden nogal eens verdacht worden.
Verdacht worden. Daarmee kom ik op het beeld dat wij van elkaar hebben. Lutheranen hebtien wel eens het gevoel, dat ze volkomen ten onrechte door de anderen als niet streng genoeg in de leer gezien worden. Iets waarvan de lutheranen een beetje nijdig worden, de onveranderde(!) Augsburgse Confessie toegedaan als ze zijn! Dat zij in calvinistische ogen een wat eigenwijze kijk hebben op het heilig avondmaal, wel, dat willen ze best weten. En daar willen ze ook graag eens over praten. Maar dat zij wat los omspringen met het ambt, dat is een leugen, al is dan, naast Woord en sacrament, het opzicht bij hen geen derde kenmerk van de kerk.
Maar, kinderachtig waren we niet, op die zaterdag in Nieuwe Pekela. Hartvelt niet en Mönnich niet, de twee hoogleraren, die elkaar hogelijk inspireerden bij hun woord en wederwoord. We hebben allemaal geluisterd naar dit geleerde tweegesprek en er verder het zwijgen toegedaan, omdat het zo goed was.
Wat is toch die vreemde haat-liefde verhouding tussen lutheranen en gereformeerden?
Ze mógen elkaar wel, maar officieel is dat 'mogen' er niet of nauwelijks. Nergens wordt Luther zo vaak geciteerd als juist bij de gereformeerden. Lutherkenners van formaat zijn uitgerekend prof J. T. Bakker in Kampen en prof. C. Augustijn aan de VU. Dat Boendermaker en Mönnich dat aan lutherse kant zijn, is niet meer dan logisch. Veel lutheranen hebben een gereformeerde achtergrond of opvoeding. In feite is er een gul grensverkeer, een geweldige beïnvloeding in de practijk van het kerkelijke gemengde dagelijks leven, dat echter in de geregelde kanalen van de interkerkelijkheid niet is terug te vinden.
De lutheranen van hun kant bewonderen de daadkracht van de gereformeerde 'groep', maar worden moedeloos bij hun vermeend gebrek aan liturgische 'feeling ". De muzikanten uit gereformeerde hoek grasduinen gretig in de lutherse kerkmuzikale tuin, maar zijn evenzeer verbaasd over het vermeende 'quietisme' (passieve overgave aan Gods wil) aan lutherse zijde. En toch mogen ze mekaar wel, allemaal. Alleen: als het officieel wordt, dan hangt er een ketting voor de kansel en is de tafel 'gereserveerd'.
Deze vriendelijke afstandelijkheid moet echter toch zijn langste tijd maar eens gehad hebben. Als het mogelijk is dat in een atmosfeer van herkende 'geïnspireerdheid' (letterlijk bedoeld) in een geleerd gesprek gesproken wordt over voorzienigheid, over rechtvaardiging, over dubbele praedestinatie (voorbeschikking), over de twee rijken en de koningsheerschappij van Christus, dan kunnen ook op het voetpad van onze levensweg bij het licht van God jan en alleman uit de kerk elkaar herkennen én samenzijn! De mannen van het Moderamen hebben er die dag van alles aan gedaan.
Onwillekeurig vraag je je op zo'n dag af; wat betekent hechtere samenwerking tussen deze twee kerkgenootschappen nu in concreto? Wel, vooral een door én Hartvelt én Mak aangeduid aspect: we hebben voor elkaar te worden, we hebben eikaars lasten te dragen. Waarbij Hartvelt zoveel zei als; je krijgt een heleboel vragen in huis, als je ons krijgt. En Mak zei; wat kunnen we voor jullie doen?
Niet te ontkennen valt, dat ons kerkgenootschap zakelijk gesproken een aantal zorgen heeft; verspreide leden, gebrek aan predikanten, hoge lasten en wat dies meer zij. We hebben daar overigens nooit zó over ingezeten, dat we niet vrij en vrolijk samen geloven en zingen onder Gods open hemel. Waar echter plaatselijk de handen ineen geslagen worden, is ontegenzeggelijk een geweldige bemoediging mogelijk. Plaatselijk liggen overigens natuurlijk de beste kansen, want de lutheranen zijn net zo alert als de plaatselijke autonomie in het geding is, als de gereformeerden ! Wist u dat overigens?
Binnen het bestek van de laatste pagina van dit blad is het bovenstaande natuurlijk maar een korte, primaire, reactie op de vraag van de redactie naar een impressie mijnerzijds van die synodedag. De wat losse toon heeft u, lezer, hopelijk niet verhinderd om de grote ernst en de brede verwachting te bespeuren die achter dit gebeuren heeft gelegen én ligt.
Het Evangelie van de Heer, de vleeswording van het Woord, nopen ons telkens weer op de roep van God antwoord te geven en de aanwezigheid van Jezus Christus met allen samen te vieren. Daarin hebben de gereformeerden en lutheranen elkaar eenvoudig te respecteren, te herkennen en te zoeken. De velden zijn wit om te oogsten in deze wereld, die kreunt en kraakt onder de last van zovele minste broeders.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 1 december 1978

Kerkinformatie | 32 Pagina's

Lutheranen en gereformeerden: vreemde haat-liefdeverhouding

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 1 december 1978

Kerkinformatie | 32 Pagina's

PDF Bekijken