Bekijk het origineel

Bibliotheek komt ook aan huis en bed

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Bibliotheek komt ook aan huis en bed

8 minuten leestijd

Als u niet naar de bibliotheek kunt komen, dan komt de bibliotheek wel naar u toe. Simpel gezegd komt het hier op neer bij het bibliotheekwerk voor bejaarden, zieken en gehandicapten. Elke bibliotheek stelt zich ten doel aan iedereen die dat maar wenst informatie te geven door middel van boeken, tijdschriften, kranten en ander materiaal. En om het mensen zo gemakkelijk mogelijk te maken is er een grote spreiding van bibliotheken en worden deze ook zo toegankelijk mogelijk gemaakt. Toch zijn er mensen, voor wie het onmogelijk is naar de bibliotheek te gaan en daar hun keuze te doen: ouderen die slecht ter been zijn; gehandicapten; patiënten in ziekenhuizen, verpleeghuizen en klinieken; mensen die aan hun eigen huis gekluisterd zijn. Juist voor hen zijn er speciale afdelingen opgezet, die meestal wissel-bibliotheekdiensten worden genoemd. Deze verzorgen de lectuurvoorziening in bejaardencentra, ziekenhuizen, verpleeghuizen, etc. Vaak hebben de diensten een eigen collectie boeken, kranten, tijdschriften, grammofoonplaten, dia’s en legpuzzels. Maar ze kunnen ook gebruik maken van het totale bibliotheekbezit. Ook hebben ze eigen personeel in dienst. Door naar de mensen toe te gaan, vervult de bibliotheek een belangrijke rol: het contact met de buitenwereld. Lezen, luisteren en kijken kunnen een eind maken aan de verveling, de tijd doden, nieuwe interesses wekken, zicht geven op wat er in de samenleving gebeurt.

De wissel-bibliotheekdiensten krijgen steeds meer aandacht. Niet dat je ze al door het gehele land aantreft. Daarvoor ontbreken nog de financiën. Maar waar ze zijn, kan er dankbaar gebruik van worden gemaakt. In dit artikel geven we een aantal mogelijkheden aan.

Bejaardencentra

Bewoners van bejaardencentra kunnen op verschillende manieren van boeken, tijdschriften en dergelijke worden voorzien. In sommige plaatsen komt een ’bibliobus’ of aangepaste bestelwagen voorrijden. De lezer kan dan in de bus zijn of haar keuze maken òf het materiaal wordt naar binnen gereden en uitgestald.

Er zijn ook bibliotheken, die een collectie samenstellen en deze voor een half jaar in een bejaardencentrum deponeren. Na dat halve jaar wordt de collectie geheel of gedeeltelijk vernieuwd. Meestal staat het materiaal in de recreatiezaal, waar dan ook wordt uitgeleend.

Een enkel bejaardencentrum heeft een aparte bibliotheekruimte. Eens per week of veer tien dagen vindt de uitlening plaats door medewerkers van de bibliotheek en/of vrijwilligers (vaak bewoners of medewerkers van het centrum zelf)•Zij adviseren bij de keuze en houden de administratie bij. Vrijwilligers kunnen meestal rekenen op raad en daad van een bibliothecaris. Bewoners, die niet naar de bibliotheek in het bejaardencentrum kunnen komen, worden op hun kamer bezocht.

Verpleeghuizen, ziekenhuizen, e.d.

Worden vaak wel alle bejaardencentra en verpleeghuizen in het werkgebied van een wissel-bibliotheekdienst van boeken etc. voorzien, bij ziekenhuizen en psychiatrische klinieken is dat nog maar weinig het geval. Toch wordt het belang van een goede patiëntenbibliotheek steeds meer ingezien. In sommige gevallen wordt de patiëntenbibliotheek verzorgd door of in nauwe samenwerking met de plaatselijke openbare bibliotheek. Deze kan een collectie samenstellen en uitlenen. En ook kan er desgewenst gebruik worden gemaakt van het totale bezit.

Andere instellingen hebben een eigen bibliotheek met functionaris. In weer andere wordt de bibliotheek door vrijwilligers beheerd. In deze twee gevallen ontbreken vaak de financiën om voldoende èn actueel materiaal aan te kunnen schaffen. Het is te hopen dat dit bibliotheekwerk in de toekomst sterk wordt uitgebreid.

Van een goede patiëntenbibliotheek mag worden verwacht dat er een eigen ruimte is, waar de ’lopende’ patiënt zelf zijn keuze kan maken of eens een krant of tijdschrift kan inzien. Tenminste één keer per week zouden de patiënten in bed moeten worden bezocht met de ’boekenwagen’.

Gehandicapten

Ook tehuizen voor lichamelijk of verstandelijk gehandicapten doen de laatste tijd steeds vaker een beroep op de openbare bibliotheek om te helpen bij het opzetten van een bibliotheek-voorziening. Goede samenwerking met de medewerkers van deze te huizen is erg belangrijk. Zij kennen immers de mogelijkheden en wensen van de bewoners, zodat de medewerker van de bibliotheek daarop kan inhaken. Tevens moet hier ruime aandacht worden besteed aan de zogenaamde leeshulpmiddelen, waarover we verderop in dit artikel apart komen te spreken.

Voor verstandelijk gehandicapten is vaak aangepaste lectuur nodig, die helaas nog maar weinig voorhanden is. Sinds een jaar houden deskundigen uit de bibliotheekwereld zich bezig met het vaststellen van een advieslijst met betrekking tot geschikte lectuur. Er zal ook worden geprobeerd de uit gevers te bewegen meer aangepast materiaal op de markt te brengen.

Aan huis

Veel wissel-bibliotheekdiensten dragen ook zorg voor mensen, die aan huis gebonden zijn en dus zelf niet naar de bibliotheek kunnen gaan, vaak ook niemand hebben die dat voor hen zou kunnen doen. Soms brengt een medewerker boeken aan huis, waaruit een keuze kan worden gemaakt. Ook is het mogelijk dat de boeken in de auto worden uitgezocht en thuis worden afgeleverd.

Waar geen medewerkers voor dit werk beschikbaar zijn, wordt het gedaan door vrijwilligers. Vanzelfsprekend wordt ook in deze gevallen zoveel mogelijk tegemoet gekomen aan de wensen van de gebruiker van de bibliotheek.

Leeshulpmiddelen

Een belangrijk aspect van deze tak van het bibliotheekwerk is het gebruik van leeshulpmiddelen. Wordt het lezen van ’gewoon’ ge drukte boeken moeilijk, dan wordt er gewezen op grote-letterboeken, leeslinialen en andere loepen en het boek in-gesproken vorm. Speciale uitgeverijen zorgen voor de boeken die in een extra grote letter en diepzwart zijn gedrukt. Hoewel het aanbod stijgt, is de vraag nog altijd groter. Weer anderen zijn geholpen met de leeslinealen e.d. die de tekst een paar keer vergroten. Het is altijd raadzaam bij de aanschaf van de ene of de andere loep het advies in te winnen van een oogarts.

Er zijn ook mensen die een boek of tijdschrift niet meer kunnen vasthouden. Voor hen zijn er apparaten ontwikkeld, die de bladzijden omslaan. De bibliothecaris wijst op het bestaan van zulke hulpmiddelen en biedt de helpende hand bij de aanschaf ervan. Dergelijke voorlichting wordt niet al leen verschaft aan de individuele lezer, maar ook aan instellingen opdat die een aantal hulpmiddelen in hun dienstenpakket kunnen opnemen.

Blinden

Sinds ettelijke jaren verzorgen vier blindenbibliotheken de lectuurvoorziening voor mensen die visueel gehandicapt zijn (slecht ziend of blind) of door welke andere oorzaak ook niet in staat zijn gedrukte tekst te lezen. Deze bibliotheken produceren en lenen uit.

In de eerste plaats gaat het hier om het braille boek. Braille is een punten systeem dat wordt afgetast met de vingertoppen.

Het wordt gedrukt op speciaal papier. Vroeger werden braille-boeken alleen met de hand vervaardigd, wat veel tijd kostte. Door technische ontwikkelingen gaat het nu veel gemakkelijker en sneller. Mensen, die in braille kunnen lezen, beschikken daar door over veel actueler materiaal.

Echter, niet elke slechtziende of blinde beheerst braille. Vooral voor mensen, die op oudere leeftijd visueel gehandicapt raken, blijkt het vaak een onmogelijke opgave om braille te leren. Onder andere voor hen is er nu het gesproken boek. Het gaat hier om lectuur, die is ingesproken op geluidsbanden of cassette bandjes. Momenteel is er veel lectuur in deze vorm beschikbaar, van streekroman tot studieboek. De benodigde apparatuur om de banden af te draaien moet zelf worden aangeschaft. Als dat nodig is kan hiervoor een beroep worden gedaan op de sociale voorzieningen. De geluidsbanden of cassettes worden in speciale verpakkingen door de post thuisbezorgd, gratis en kunnen ook weer zonder portokosten worden teruggestuurd. (Dit geldt ook voor braille-boeken.)

Gaf de bediening van de afspeel apparatuur vroeger nog wel eens problemen, tegen woordig is die zo eenvoudig dat we hier nauwelijks nog van een belemmering kunnen spreken om gebruik te maken van het gesproken boek.

Ook verschillende tijdschriften, selecties uit weekbladen en regionale uitgaven verschij non nu in gesproken vorm en braille. Het abonnementsgeld is te verwaarlozen. Meestal beperkt zich dat tot een kleine bijdrage.

De blindenbibliotheken verschaffen uitvoerige inlichtingen over de lees en hulpmiddelen en bemiddelen desgewenst bij de aan schaf. Verder organiseren zij rondleidingen, tentoonstellingen en lezingen voor allerlei groepen.

Kortheidshalve vermelden we de volgende hulpmiddelen:

optacon, een apparaat waarmee gedrukte letters voelbaar weergegeven kunnen worden (hiervoor is speciale opleiding en vaak langdurige oefening nodig);

televisieleesloep, bestaande uit televisietoestel en televisiecamera; de te lezen tekst wordt onder de camera gelegd en in de gewenste grootte, van 4 tot 32 maal vergroot, op het scherm weergegeven;

loepen, die de tekst ongeveer 2 tot 4 keer vergroten;

koptelefoons en gehoorkussens, die een visueel gehandicapte en gehoorgestoorde toch in staat stellen het gesproken boek te beluisteren;

telefoonring met erg zwart gedrukte cijfers, die om de kiesschijf kan worden gelegd;

speelkaarten met extra grote en zwarte druk;

centimeters en duimstokken met voelbare aanduidingen, enz. enz.

Informatie

Als u meer informatie wilt, dan kunt u bij de volgende adressen terecht:

— De openbare bibliotheek bij u in de buurt.

— Nederlands Bibliotheek en Lectuur Centrum; sectie bibliotheekwerk voor bejaarden, zieken en gehandicapten; postbus 93054 in Den Haag, tel. 070-264351.

— Vereniging het Nederlands Blindenwezen, Kipstraat 54 in Rotterdam, tel. 010-113240.

— Blindenbibliotheek in Amsterdam, tel. 020-266465;

Nijmegen, tel. 080 228485;

Den Haag, tel. 070-924321;

Groningen, tel. 050- 182478;

Utrecht, tel. 030-311549;

Ermelo, tel. 03417 1014.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zondag 1 april 1979

Diakonia | 28 Pagina's

Bibliotheek komt ook aan huis en bed

Bekijk de hele uitgave van zondag 1 april 1979

Diakonia | 28 Pagina's

PDF Bekijken