Bekijk het origineel

Diaken, dichtbij of wereldwijd altijd een politiek verwijt?

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Diaken, dichtbij of wereldwijd altijd een politiek verwijt?

Verslag van de 58e Diakonale Zomerconferentie

14 minuten leestijd

‘Als ik zondagsmorgens in de kerk een smeekgebed doe en ik roep God aan om ontferming over de nood van de wereld, kan iemand mij dan vertellen hoe ik dat kan menen zonder mij met politiek te bemoeien en de politiek er ook bij te halen? Dat kan ik niet!’

Deze emotionele vraag van een diaken uit Rotterdam illustreert de problematiek die centraal stond op de 58e Diakonale Zomerconferentie voor diakenen. Het thema van de conferentie luidde: ‘Diaken, dichtbij of wereldwijd … altijd een politiek verwijt?’

Weerstanden

In het programmaboekje dat alle deelnemers thuisgestuurd kregen, werd die vraag als volgt toegelicht:

‘ Tijdens deze conferentie willen we ons bezinnen op de vraag wat het betekent om een diakonale gemeente te zijn wanneer met deze thema’s gewerkt wordt.

Diakenen wijzen de gemeente op mensen in noodsituaties. We proberen daar wat aan te doen door financiële steun te geven. Gelukkig kunnen we zo soms helpen.

Maar steeds vaker vragen de slachtoffers om meer: help ons ook om de oorzaken van onze nood weg te nemen. Heel concreet: mensen uit de Derde Wereld vragen ons om veranderingen in de economische structuren te bewerkstelligen en mensen met een uitkering in ons eigen land vragen ons om voor hen op te komen als de sociale zekerheid aangetast dreigt te worden.

Als we op die vragen ingaan, moeten we ons afvragen of we nog wel om de politiek heen kunnen. Maar politiek in de kerk, dat roept vaak felle weerstanden op. De diaken komt in een spanningsveld terecht. Op deze conferentie willen we nadenken en discussiëren over de vraag wat het betekent om in dat spanningsveld te staan.’

Een voorbeeld van zo’n spanningsveld werd de eerste avond gegeven tijdens een gespeeld interview met een diaken die zich bezighoudt met de pluriforme samenleving. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat twee diakenen iets over de weerstanden zouden vertellen, waarmee zij in hun gemeente geconfronteerd werden, toen zij zich met politieke zaken bezig gingen houden. Het bleek echter dat beide diakenen, uit angst om de conflicten nog verder te doen escaleren, hier weinig voor voelden. Wederom een bewijs hoe gevoelig deze zaken liggen in onze kerken.

Boze brieven

Toen is besloten om hen te interviewen en deze interviews, zonder namen of plaatsen te noemen, na te spelen. Uit dat interview:

‘In een gemeenteberaad waren we overeengekomen dat we als kerk een plek van beschutting en bescherming moeten zijn voor wie dat nodig heeft. En dat we zouden werken aan een leefbare wereld. Vervolgens is ‘ja’ gezegd op een verzoek om onderdak te verlenen aan Koerdische vluchtelingen. Later bleek dat de meesten in de gemeente iets anders hadden verstaan onder ‘een plek van beschutting’.

Gevolg: boze brieven. Dit zou niet op de weg van de kerken liggen.’

Dit is natuurlijk maar één van de voorbeelden, waar politiek in de kerk tot spanningen leidde. Op de conferentie werden daar vele andere voorbeelden aan toegevoegd.

Waar er voor de een geen twijfel over mogelijk is dat de kerk niet om de politiek heen kan, zeker niet wanneer het diakonaal werk betreft, is de ander van mening dat politiek niet in de kerk thuis hoort.

In zijn inleiding belichtte ds J. Vuyst, oud-directeur van Kerk en Wereld, deze vragen vanuit het Evangelie:

‘In Mattheüs 5 en 6 lezen we over Jezus in de woestijn, die de berg op gaat. Hij zegt dat één ding nodig is: het koninkrijk van God te zoeken - te erkennen, te belijden dat déze God, die het geroep van slaven, van verdrukten heeft gehoord, koning is. Het sleutelwoord van dat koningschap is gerechtigheid, opdat elk schepsel kan zijn wat het naar de bedoeling van de schepper wezen mag.

Wanneer dat koningschap gezocht wordt, behoeft er geen angst en vrees te zijn t.a.v. voedsel en kleding.’

Illegaal

Vuyst schetst ook het beeld van Paulus die zijn brieven zit te schrijven aan de gemeenten in de grote steden van het Romeinse rijk. ‘Hij denkt aan die kleine gemeenten van Jezus Christus: joden en jodengenoten die elkaar gevonden hebben in nieuwe gemeenschappen waarin het heer of slaaf zijn, het jood of niet jood zijn, het mannelijk of vrouwelijk zijn niet meer doorslaggevend is. Die christenen proberen te leven naar de orde van het rijk van God, maar dat klopt niet altijd met de orde van het Romeinse keizerrijk. Hoe legaal ze ook zijn gezien vanuit het koninkrijk van God, in de ogen van het Romeinse rijk zien ze er eerder illegaal uit.’

Ds Vuyst karakteriseert onze kerk als volgt: ‘Het is de plaats van samenkomst, waar De Naam beleden wordt, dat wil zeggen waar geloofd wordt dat de machtsverhoudingen zijn omgekeerd, waar geloofd wordt dat de lijdende knecht des Heren alle macht gegeven is in de hemel en op de aarde. Waar dat beleden wordt, kan deze wereld niet anders zeggen dan: dat is illegaal, dat is niet wereldgelijkvormig. Maar … en dat is het probleem waar diakenen tegenaan lopen: hoe doen we dan in de kerk?

Diakonale gemeente

In de tweede inleiding probeerde Annie Kolk, diakonaal consulente in Arnhem, een antwoord te geven op deze vraag.

‘Diakenen moeten doorgaan met het lenigen en verzachten van nood, zolang de nieuwe hemel en aarde nog geen werkelijkheid zijn. In veel gevallen zal dat echter moeten zijn: helpen onder protest. We willen wel helpen maar we vinden dat dat eigenlijk niet nodig zou moeten zijn. En dat zeggen we luid en duidelijk, zowel tegen de geholpene als tegen de rest van de samenleving.

In de tweede plaats dient de diaken in contact te treden met de betrokkenen zelf: goed naar hen luisteren.

Ten derde is het voor de diaken van belang om goed op de hoogte te zijn van wat er in de samenleving gebeurt. We zullen ons voortdurend af moeten vragen wat dat voor gevolgen heeft voor de zwaksten, de armsten onder ons. Met andere woorden, de krant lezen door de ogen van de onderliggende.

Een laatste, heel belangrijke taak is: de gemeente diakonaal bewust maken en diakonaal actief. Als diaken dromen van een gemeente, die terwille van de noodlijdenden kritisch wil kijken naar de wijze waarop wij met z’n allen onze samenleving hebben ingericht en die dus niet om politiek heen kan.

Als diakenen zullen we moeten aanvaarden dat we voorlopig nog wel in de spanning zullen blijven zitten: enerzijds het daadwerkelijk kiezen voor mensen die snakken naar een samenleving waarin iedereen tot z’n recht kan komen en anderzijds de gemeente die daar om allerlei redenen verschrikkelijk veel moeite mee heeft.’

Vuile spelletjes

De volgende ochtend stonden deze inleidin gen en de eigen ervaringen van de deelnemers centraal in de discussiegroepen. Aan de hand van stellingen werd met elkaar van gedachten gewisseld. Een van die stellingen luidde: ‘Als diaken kunnen we niet om de politiek heen: dat wil zeggen politiek in de ruimere betekenis van het woord en politiek in engere zin.’

In één groep spitst de discussie zich toe op wat we nou eigenlijk bedoelen als we het over politiek hebben. Veel mensen kijken tegen politiek aan als vuile spelletjes. Daar willen ze niets mee te maken hebben. Dat zou je politiek in engere zin kunnen noemen.

Maar politiek in de bredere zin is het geheel van regels, wetten en afspraken die wij met elkaar gemaakt hebben om onze samenleving goed te laten functioneren. Toch blijken die twee begrippen steeds door elkaar heen te lopen en verwarring op te roepen.

Eén diaken tracht deze discussie te ontlopen door naar voren te brengen dat we het niet over politiek moeten hebben maar dat we oog moeten hebben voor de mens in nood, die moet centraal staan, die moet geholpen worden. Hierover doorpratend blijkt dat je de discussie over politiek op deze manier toch niet buiten de deur houdt. Misschien wel zo lang je alle problemen als strikt individueel ziet, maar als je daarnaast contacten krijgt met groepen verdrukten die zich georganiseerd hebben, kun je meestal toch niet om de politiek heen. Die groepen stellen meestal ook politieke eisen en vragen ons om solidariteit.

Persoonlijk benaderen

Politiek wordt controversioneel en roept weerstanden op als het bestaande machtsre-gels, door de overheid vastgestelde regels, ter discussie stelt of daar lijnrecht tegen in gaat. Eén diaken constateerde: ‘Veel christenen zien de overheid als een christelijke overheid, christelijke partijen maken al vele decennia deel uit van de regering. Deze mensen identificeren zich in hoge mate met de overheid. Kritiek op de overheid ervaren zij als kritiek op zichzelf.’

De manier waarop je probeert invloed uit te oefenen of veranderingen te bewerkstelligen kan ook bepalend zijn voor de weerstanden die je oproept. Probeer je dat door overleg of voer je actie? Een tip: benader de groep waar weerstanden leven persoonlijk en probeer open met hen van gedachten te wisselen. Probeer ze zelf in aanraking te brengen met de slachtoffers, het is dan niet meer mogelijk om vrijblijvend meningen te ventileren. Je startpunt ligt dan niet bij de politiek maar bij de mensen. Vanuit de concrete ervaringen kom je dan gezamenlijk bij de politiek uit.

Capitool op zaterdag

De groepen hadden de opdracht om een vraag of een stelling te formuleren die dan ‘s middags aan het ‘Capitool op zaterdag’ voorgelegd konden worden. Deelnemers aan het lorum waren: drs J. Bos, voorzitter van de Commissie Werelddiakonaat, dr P. A. C. Douwes, algemeen secretaris van de Generale Diakonale Raad, drs .J. G. Kolk, diakonaal consulente te Arnhem, hr L. Meijers, directeur van de Gemeentelijke Sociale Dienst te Amersfoort en lid van de GDR, dr A. Noorde-graaf, docent praktische theologie te Utrecht, ds J. Visser, diakonaal predikant te Rotterdam en dsJ. Vuvst, oud-directeurvan Kerken Wereld. Het forum stond onder leiding van mevr. G. v.d. Akker, lid van het Moderamen van de GDR. Centrale vraag tijdens de forumdiscussie ter afsluiting van deze zomer-conferentie was: Waarom roepen politieke zaken zoveel weerstanden op in onze kerken?

J. Vuysl: ‘Komt dat misschien omdat we weinig traditie hebben op dat punt? Zijn we met name in onze protestantse kerken niet heel lang bezig geweest om te praten over geloofsvragen? Zo langzamerhand hebben we geleerd van elkaar te accepteren dat de een wat anders denkt als de ander. Maar als het gaat over de vraag: wat moeten we doen, dan hebben we weinig ervaring.’

A. NoordegraaJ: ‘Ten dele ben ik dat met je eens, maar ik denk dat er nog iets meer speelt. Namelijk de verhouding tussen geloof en werken. Ik kan over geloof hele krasse uitspraken doen die mij persoonlijk in mijn portemonnee of mijn eigen leven nog niet raken. Zodra ik op het vlak van het doen bezig ben dan kan ik daarop aangesproken worden en kan het gaan snijden in eigen vlees. Ik denk dat we daar allemaal een beetje bang voor zijn.’

Verbinding met macht

A. Douwes: ‘Ds Vuyst heeft ons in zijn inleiding (de vorige avond — red.) vrij duidelijk laten zien dat de orde van het koninkrijk der hemelen niet de orde was van het Romeinse rijk en hij heeft dat doorgetrokken naar onze tijd. Voor mij zit daar een historisch probleem, het verschil tussen de eerste christelijke gemeente en onze lijd is namelijk dat onze tijd nu ongeveer zestienhonderd jaar ervaring heelt met een verbinding van het christendom met de macht van deze wereld. Sinds keizer Constantijn zich tot het christendom bekeerde is het christendom de godsdienst geweest van de machtigste rijken dezer aarde. Wij beginnen ons daar wel een beetje van los te maken, maar ik denk dat deze meer dan duizendjarige verbinding ons nog danig dwars zit en ook in de gemeente nog z’n nawerking heeft. En dat dat wel eens één van de oorzaken zou kunnen zijn waarom het zo moeilijk is om zich kritisch ten opzichte van de overheid op te stellen.’

A. Kolk: We moeten er achter proberen te komen wat mensen bedoelen als ze zeggen: geen politiek in de kerk. Wat versta je nu precies onder politiek? Wat is politiek in ruimere zin, en wat is politiek in engere zin en wat voor gevoelswaarde zit er bij mensen achter als ze het woord politiek gebruiken? Ik denk dat je anders niet verder komt.’

L. Meijers: ‘Ik denk dat er nog een verklaring is en die is veel platvloerser: men is gesteld op rust. Het kerkvolk wil rustig gehouden worden en ik zeg niet eens dat ik mezelf en mijn broeders en zusters die rust misgun, maar zodra je politieke onderwerpen in het pastoraat, de prediking, in het kerk-zijn inbrengt, dan heb je de onrust in levende lijve onder je. Daar zijn wij niet op gesteld. Ik denk dat dat iets is waar we ons niet bij moeten neerleggen. Maar wat we wel moeten onderkennen.’

Midden klasse-kerk?

Een andere vraag die ’s ochtends in vele groepen naar voren kwam, was: Hoe kom je als diaken uit een middenklasse-kerk in contact met mensen in nood en welke pretenties hebben wij om hen hulp te bieden?

II. Visser: ‘Wij hebben als kerk altijd het gevoel dat wij een boodschap hebben voor de wereld.

Die boodschap moeten wij dus gaan brengen aan de onderdrukten en de mensen die in nood zijn. Ik denk dat dat toch een valse start is. Christus is verborgen onder de lijdende mensen en vandaar wenkt hij ons te komen. Dat betekent dat wij eigenlijk zending in omgekeerde volgorde moeten gaan bedrijven. Niet beginnen met jouw boodschap te vertellen aan hen, maar met luisteren naar de boodschap van anderen, wat hebben zij mij te zeggen! Misschien kunnen zij mij op de goede weg helpen door mi j te vertellen wat ik zou kunnen doen. Dan moet je eerst maar eens goed gaan luisteren. Naar het buurthuis gaan, naar de actiegroep, je woont eens een bijeenkomst bij, een demonstratie. Dan gaat de rest allemaal vanzelf, dan ontmoet je altijd mensen in nood en dan gaat het er niet om wat voor hen te doen maar samen met hen.

Als je op die manier werkt, dan sta je nog wel voor een aantal conflicten, het taalgebruik van die groepen wijkt vaak af van het onze, het is niet gewoon, we krijgen rotzooi in de tent. Dat hindert niet, dat moet je er voor over hebben. Erg belangrijk is dat je betrouwbaar bent. Als wij het lichaam van Christus zijn, dan moet je ook betrouwbaar overkomen in het representeren van de dienstverlening van Jezus. Dan moet het ook wat voorstellen!

Als je echt gaat luisteren komt er een proces op gang dat ik de omgekeerde zending noem. Niet wij met onze boodschap naar hen, maar luisteren naar die ander, zodat zij een boodschap aan ons hebben.’

J. Bos: ‘Eén van de allerbelangrijkste ervaringen in het Werelddiakonaat is ook precies wat ds Visser verwoord heeft: allereerst luisteren naar degenen die lijden, die ontrecht en verdrukt zijn! Informatie opdoen, daaruit kan bewustwording ontstaan, daaruit kunnen mensen overgaan tot actie.’

Niet opgelost

Daarmee was de 58e Zomerconferentie ten einde. Niet alle vragen zullen tijdens deze ontmoeting beantwoord zijn. De problemen waar de diaken die politieke zaken aan de orde wil stellen mee geconfronteerd wordt, zijn in deze twee dagen niet opgelost.

Er zal nog heel wat afgepraat, bediscussieerd, gestudeerd, geruzied en beredeneerd moeten worden. Maar als dat gebeurt, is dat tenminste een aanzet die kan leiden tot antwoorden en oplossingen. Ook deze conferentie wilde zo’n aanzet zijn. Een gebeurtenis die de diaken bemoedigt, inspireert en motiveert om zich in te blijven zetten voor hen die geen naam hebben, die verdrukt en ontrecht zijn.


Aan dit nummer werkten mee

Drs G. Boer, secretaris Commissie Werelddiakonaat

Dr P.A.C. Douwes, algemeen secretaris van de GDR

Drs J. Kroeze, secretaris algemene zaken van de GDR

Bert van Schaik, stafmedewerker bij de GDR, afd. P & V, tevens eindredacteur van Diakonia

Ds J. E. van Veen, directeur van Kerk & Wereld

P. W. A. de Wit, redactielid van Diakonia

Onno Yska, medewerker bij de GDR, afd. P & V

Verantwoording van de afbeeldingen

Kairos, Utrecht - blz. 154 t/m 162

Hans van Ommeren, Woerden - blz. 166 t/m 168

SOH, Utrecht - blz. 176 t/m 179

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 juli 1986

Diakonia | 40 Pagina's

Diaken, dichtbij of wereldwijd altijd een politiek verwijt?

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 1 juli 1986

Diakonia | 40 Pagina's

PDF Bekijken