Bekijk het origineel

Diakonaat: niet alleen maatschappelijke actie

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Diakonaat: niet alleen maatschappelijke actie

6 minuten leestijd

Het gaat om beide, daar is de hervormde theoloog dr. A. Noordegraaf vast van overtuigd. Diakonaat vanuit een reformatorische visie dient zowel het geestelijke als het materiële welzijn van de naaste op het oog te hebben: ’heil voor de zondaar én de bedelaar’. ”Diakonaat wordt lam gelegd als we het heil beperken tot de zondaar en de vragen van verzoening met God en bekering. Diakonaat wordt eveneens lam gelegd of verzandt in maatschappelijke actie als we het Evangelie versmallen tot medemenselijkheid jegens de misdeelden.” Een gesprek met de auteur van het zojuist verschenen boek Oriëntatie in het diakonaat.

Noordegraaf, docent gemeente-opbouw en diakonaat aan de theologische faculteit van de Rijksuniversiteit in Utrecht: ”De kern van het heil dat in de Bijbel aangeboden wordt, is ongetwijfeld de vergeving van de zonden. Direct daarmee verbonden is de redding van het mensenleven uit het kwaad van armoede, ontmenselijking, onrecht, demonie, ziekte, verslaving, honger, vervreemding. Spreken van ’kern’ en ’omtrek’ heeft het bezwaar dat ’omtrek’ de suggestie wekt dat bevrijding uit armoede en onrecht, opheffen van honger enz. tot de periferie zouden behoren, die van minder waarde is. Zulk een dualisme is tot schade van een diakonaat dat de redding van de hele mens in het vizier wil houden. Gods verlossende heerschappij strekt zich uit over het geheel van het verloren en geschonden mensenbestaan.”

Leerboek

Veel stelt Noordegraaf aan de orde: bijbels-theologische en historische lijnen, het ambt van diaken, diakonaat en gemeente, de diaken in de eredienst, de relatie tot overheid en samenleving, de vragen rondom eigendom, geldverwerving en -besteding, werelddiakonaat.

Oriëntatie in het diakonaat, bedoeld als leerboek voor cursussen en theologische opleidingen maar ook voor persoonlijke studie, moet volgens Noordegraaf niet worden opgevat als een gereformeerd alternatief voor Bevrijd tot verbondenheid van W.A.Z. Tie man en H. Zunneberg (1990). ”Beide boeken zijn meer elkaars aanvulling. Tieman en Zunneberg geven veel waardevols. Duidelijk zijn echter de verschillen in kerk-en Schriftvisie. Zunneberg en Tieman beginnen bij de samenleving en kijken vandaaruit naar de gemeente, terwijl ik meer de volgorde van de apostel Paulus heb aangehouden: eerst de kerk, dan de wereld. Doe wel aan een ieder, inzonderheid aan de huisgenoten des geloofs.

Met Tieman en Zunneberg ben ik het eens dat de gemeente in de samenleving een belangrijke taak heeft, tot en met de politieke aspecten, maar ik zie een en ander wel omgrensder en beperkter. Als milieu- en vredesgroepen er ook onder vallen, is de taak van diakenen wel erg uitgerekt. Bij Tieman en Zunneberg dreigt het gevaar dat diakonaat nagenoeg met samenlevingsopbouw en maatschappijvernieuwing vereenzelvigd wordt.

Natuurlijk hebben deze terreinen diakonale kanten. Ik bepleit absoluut geen introverte kerkelijkheid die de sociaal-ethische aspecten van het diakonaat negeert. Toerusting van gemeenteleden inzake sociaal-ethische kwesties is belangrijk, maar niet de eerste opdracht van diakenen, afgezien dan van de vragen van gerechtigheid en barmhartigheid. Het eigenlijk-diakonale is de zorg voor mensen in knelsituaties.”

Noordegraaf verwerpt de gedachte dat de wereld de agenda van de kerk bepaalt. ”Het dienstbetoon van de gemeente aan de wereld wordt zo het een en al, kerk-zijn is dan vrijwel synoniem met diakonaal-zijn. Een dergelijke benadering vind ik te eenzijdig. Hoe wordt duidelijk dat een diakonale daad geschiedt in de naam van Jezus Christus en niet in de naam van een humanistische ideologie? De bewogenheid met mensen in nood en het maatschappelijk engagement in tal van hedendaagse publikaties spreken me aan. Een te diakonalistische kijk op het kerkewerk zal echter op den duur verlammend werken en bovendien andere facetten van gemeente-zijn - Woordverkondiging, interne opbouw, gebed, lofprijzing -verwaarlozen. De gemeente is er in de eerste plaats voor God en dan ook geroepen tot de wereld. Een kerk die verwordt tot een maatschappelijke actiegroep, raakt het eigene van de kerk als belijdende geloofsgemeenschap kwijt.”

Gemeente

Het diakonaat is volgens Noordegraaf ’een wezensuiting van de christelijke gemeente’. ”Levend waakzaam diakonaat is vrucht van het geloof in Hem die in ons midden verkeerde ’als één die dient’.” In Noordegraafs ogen is de diaken vooral de coördinator, die de gemeenteleden toerust tot diakonaat. ”De gemeente is geroepen tot dienstbetoon. We maken van het diakenambt een karikatuur als diakenen gezien worden als een soort bestuurscollege waaraan de gemeente de zaken van de dienstverlening heeft gedelegeerd.” Kritisch is Noordegraaf in de paragraaf ’Diakonaat en geld’. ”Een beleid dat gericht is op kapitaalvorming met als gevolg grote reserves die jarenlang ongebruikt blijven, is schadelijk voor de uitvoering van de diakonale opdracht. Elk diakonaal appèl op de gemeente wordt op die manier ongeloofwaardig en de diakonale houding van een gemeente wordt erdoor verzwakt. Temidden van al die bazars en rommelmarkten ten bate van de eigen gemeente, die op het christelijke erf welig tieren, zijn er gelukkig ook uitzonderingen: gemeenten met een krimpend budget die de geloofsmoed opbrengen dat extraatje toch aan de armen te doen toekomen. Want moet er inderdaad wel een half miljoen aan een orgel besteed worden, terwijl in de wereld zoveel schrijnende nood te lenigen is?”

Niet zonder reden wijdt Noordegraaf een flink aantal pagina’s aan ’de diaken en de eredienst’. ”Wie dienend present wil zijn bij de slachtoffers van armoede, onrecht en andere achterstandssituaties, kan de aansluiting aan de bron, het leven van de gemeente rondom Woord en sacrament, niet missen - en noch minder de geloofsverbondenheid met Jezus Christus.” De verbinding diakonaat-eredienst kan wederzijds bevruchtend werken. ”Wanneer de noden van gemeente en wereld niet meer concreet benoemd worden in de eredienst, wordt de kerkdienst een getto en verliest de prediking haar concrete karakter. De diaken gaat vanuit de kerk de samenleving en haar noden in om daadwerkelijk tekenen van de liefde van Christus te stellen en de gemeente daarin voor te gaan. Omgekeerd betekent een waakzaam diakonaat dat de eredienst niet verwordt tot een tijdloze zaak.”

In plaats van opgaan in samenlevingsopbouw heeft een diakonale gemeente volgens Noordegraaf meer ’de roeping een tegencultuur te vormen in onze op consumptie en bezit ingestelde samenleving’. ”Structuur-kritiek is een voluit bijbelse zaak, mits we bedenken dat het hart ervan gevormd wordt door de persoonlijke omkeer, die dan ook structurele gevolgen dient te hebben.”

Dr. A. Noordegraaf: Oriëntatie in het diakonaat, ’theologie in reformatorisch perspectief’ deel 2, Boekencentrum Zoetermeer, 232 pagina’s, f 32,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zondag 1 september 1991

Diakonia | 24 Pagina's

Diakonaat: niet alleen maatschappelijke actie

Bekijk de hele uitgave van zondag 1 september 1991

Diakonia | 24 Pagina's

PDF Bekijken