Bekijk het origineel

Wapens komen in verkeerde landen en handen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Wapens komen in verkeerde landen en handen

Verslag van een peiling over wapenproductie en wapenhandel

7 minuten leestijd

De bezorgdheid van de gereformeerde synode over de wapenhandel leidde er toe dat deputaten voor vragen van Oorlog en Vrede (DOV) enkele jaren geleden de opdracht kreeg'de ontwikkelingen in de wapenhandel kritisch te blijven volgen en zo nodig tot een concrete toespitsing te komen'.

Dit leidde in 1997 tot het plan van DOV om in de Samen op Weg-kerken een enquête te houden over de Nederlandse wapenproductie en wapenhandel. In samenwerking met de hervormde Raad voor Overheid en Samenleving en de lutherse Vredescommissie is in 1998 in een aantal plaatselijke gemeenten de mening gepeild over de wapenproductie in en vanuit Nederland.

Peiling
Twee achteriiggende gedachten voor de enquête waren:
- het aanspreken van de politiek over de praktijk van de wapenhandel.
- het spreken vanuit een andere volgorde: in het verleden hebben synodes publieke uitspraken gedaan over wapens (kernwapens) zonder vooraf na te gaan hoe daarover in de plaatselijke kerken en gemeenten werd gedacht; kerkelijk spreken of schrijven kan ook voorafgegaan en mede bepaald worden door een enquête in de kerken.
De moderamina van de drie synoden vonden het oorspronkelijke plan van een groots opgezette enquête te hoog gegrepen. Dat was reden om voor een meer bescheiden opzet te kiezen: het houden van een peiling in een klein aantal kerken aan de hand van een beperkt aantal vragen,

Als wapens werden in de peiling niet alleen beschouwd geweren, tanks, kanonnen, fregatten enz., ook vuurgeleidingssystemen, legertrucs, nachtzichtapparatuur en alle andere materieel dat een leger kan gebruiken in geval van oorlog of conflict, Kerkenraden in zestien plaatsen werden aangeschreven: in acht plaatsen met en in acht plaatsen zonder wapenindustrie. Ook werden groepen in deze plaatsen benaderd (IKV-, ZWO-, DISK- of Conciliair Proces-groepen), zodat in totaal 24 adressen werden aangeschreven.
Tot de plaatsen met wapenindustrie die werden benaderd behoorden Hengelo (Holland Signaal Apparaten - doelopsporingsapparatuur, snelvuurkanonnen ), Vlissingen (De Schelde - fregatten) en Delft (Delft Instruments - nachtzichtapparatuur, vuurleidingsapparatuur).

Naast een vijftal vragen kregen de plaatsen ook informatie toegezonden over wapenproductie in Nederland en over de praktijk van de Nederlandse wapenhandel. Daarin werd onder andere uiteengezet dat Nederland zich verplicht heeft om de aanvragen voor wapenexportvergunningen te toetsen aan een aantal criteria, Hoe is het gesteld met de mensenrechten in het land waarvoor de wapens bedoeld zijn? Ligt het land waarnaar men wil exporteren in een regio waar militaire spanningen zijn of waar oorlog dreigt? Geldt voor het ontvangende land een wapenembargo?
Van de 24 adressen waren er 17 die medewerking verleenden aan de peiling.

Buiten beeld
Het algemene beeld dat de peiling opleverde is dat het onderwerp niet direct binnen het blikveld van kerkenraden ligt, zelfs niet in die gemeenten waar een bedrijf gevestigd is dat wapens maakt. Het gevoelen dat dit onderwerp eigenlijk aandacht verdient, leeft wel het sterkst in plaatsen waar wapentuig geproduceerd wordt. In enkele plaatsen zijn er groepen die zich betrokken voelen bij het onderwerp en die bijvoorbeeld brieven schrijven aan parlementariërs, wanneer de wapenhandel in de Tweede Kamer aan de orde komt. Maar ook daar dringt de problematiek niet door tot kerkenraden. Die blijken erg in beslag te worden genomen door eigen problemen en door vragen rond Samen op Weg. Dat waren ook de redenen waarom enkele kerkenraden er niet aan toe kwamen om aan de peiling mee te doen. Andere deden niet mee vanwege de aard van het onderwerp ('te specialistisch, te gevoelig of onmogelijk te beantwoorden namens de gemeente').

Exportcriteria verscherpen
In het informatieve materiaal dat aan de kerkenraden en groepen werd toegezonden, werden enkele dilemma's geschetst, zoals:
- enerzijds is uit een oogpunt van veiligheid een leger nodig en in het verlengde daarvan is een eigen wapenindustrie legitiem; anderzijds leert de praktijk dat de wapenindustrie ook wil exporteren, met alle risico's van dien,
- enerzijds biedt wapenproductie mensen de gelegenheid hun brood te verdienen; anderzijds kunnen op grond van morele overwegingen kritische vragen gesteld worden bij het maken en uitvoeren van wapens.
Voor de uitvoer worden exportvergunningen verleend door het ministerie van Economische Zaken. Twee voorbeelden van wapenexporten waarbij het met één of meer criteria niet zo nauw werd genomen, zijn de levering van communicatie-apparatuur aan het Algerijnse leger (mensenrechten) en van houwitsers aan de Verenigde Arabische Emiraten (spanningsgebied).

De peiling wijst uit dat in de meeste plaatsen de geschetste dilemma's worden herkend; volledig pacifisme wordt afgewezen en het recht op een eigen (kleine) wapenindustrie wordt erkend. Enkele plaatsen wijzen wapenproductie en wapenhandel radicaal af. Vrijwel alle kerkenraden en groepen vinden het zorgelijk dat door de wapenexport vanuit Nederiand regelmatig wapens in verkeerde landen en handen terechtkomen. Zij vinden het belangrijk dat de controle op de naleving van de exportcriteria wordt verscherpt. In enkele antwoorden wordt nadrukkelijk afgewezen dat de productie en export van wapens als moreel probleem alleen op de schouders van de direct betrokkenen zou rusten.

Ondoorzichtig
De informatie aan de Tweede Kamer over de wapenexporten is beperkt: tenzij het een tweedehands leverantie door de Staat betreft, wordt de informatie achteraf verstrekt, is de informatie te weinig specifiek en bovendien voor een deel vertrouwelijk. De wapenexporteur wil graag geheimhouding uit het oogpunt van concurrentie, het ontvangende land wil graag geheimhouding uit politieke of militair strategische overwegingen. Dat maakt het voor de Kamer moeilijk haar controlerende functie goed te vervullen. Vanuit de Kamer wordt tot nu toe zonder veel resultaat aangedrongen op verbetering van de informatie. De geheimhouding en vertrouwelijkheid maken het ook moeilijk om in ons land een publieke discussie op gang te brengen over de productie en export van wapens.
Vrijwel alle kerkenraden en groepen blijken een grotere openbaarheid van gegevens en de mogelijkheid van publiek debat belangrijk te vinden.

Kerkelijke taak
De meeste respondenten vinden dat de landelijke kerken zich ten aanzien van de wapenhandel tot de politiek zouden moeten richten. Zij zouden met name de vinger moeten leggen bij het gebrek aan openbaarheid van gegevens en bij de onzorgvuldige toepassing van de exportcriteria. Sommige kerken zouden ook willen dat er aandacht gevraagd wordt voor conversie (de ombouw van wapenproductie naar civiele productie). Enkele kerken manen tot voorzichtigheid en willen liever niet dat de synoden concrete uitspraken doen.
Het maken van informatie- en gespreksmateriaal over wapenproductie en wapenhandel wordt door sommige kerken ook gezien als een landelijke kerkelijke taak.

De resultaten van de meningspeiling zijn aangeboden aan de triosynode, met als belangrijkste voorstellen:
- Het signaleren van ongewenste ontwikkelingen, zoals het voortduren van gebrek aan openbaarheid van gegevens en van onzorgvuldige toepassing van de exportcriteria en het uitspreken van bezorgdheid hierover in de richting van 'de politiek'
- Het informeren bij zusterkerken in de ontwikkelingslanden hoe zij denken over de verkoop van westerse wapens aan hun land
- De Generale Raad MDO (die de taken van dit deputaatschap overneemt) opdragen om de ontwikkelingen op het terrein van wapenproductie en wapenhandel te blijven volgen.
Over de rapportage en de voorstellen wint de triosynode nu advies in. DOV, ROS en Vredescommissie hopen dat de triosynode het onderwerp zal oppakken!

De dominee en de koopman
Want het is bepaald niet zo dat de Nederlandse wapenproductie en wapenhandel weinig voorstellen. Nederland behoort tot de absolute wereldtop van wapenexporterende landen en neemt de zevende plaats in, na de V.S., Rusland, Duitsland, Engeland, Frankrijk en China,
Als het gaat over de Nederiandse wapenhandel dringt zich voortdurend het beeld op van de dominee en de koopman. De Nederlandse regering heeft goede exportcriteria vastgesteld (de dominee). Met die criteria wordt het vervolgens, als dat beter uitkomt, niet zo nauw genomen (de koopman),

Drs. H. Wesseling schreef dit artikel als lid van deputaten voor vragen van Oorlog en Vrede.


Bijschrift
Met dit affiche, gestuurd aan alle gereformeerde kerkenraden, namen deputaten voor vragen van Oorlog en Vrede afscheid van hun werk en van de plaatselijke gemeenten: 'Een affiche dat tot uitdrukking brengt waarom het in het werk van het deputaatschap in essentie ging, en nog steeds gaat,'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 1 februari 1999

Kerkinformatie | 32 Pagina's

Wapens komen in verkeerde landen en handen

Bekijk de hele uitgave van maandag 1 februari 1999

Kerkinformatie | 32 Pagina's

PDF Bekijken