Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

van oude koopmansstad tot provinciaal centrum

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

van oude koopmansstad tot provinciaal centrum

MIDDELBURG

8 minuten leestijd

Ongetwijfeld behoort Middelburg tot de mooiste en oudste steden van Nederland. Zijn geschiedenis gaat in feite tot voor het jaar 1000 terug, want aan het einde van de negende eeuw moet er een „burg" zijn geweest tussen twee andere burgen, de Domburg en de Soeburg, in, waaraan de naam Middelburg dus niet vreemd is. In deze burg aan de Arne konden de eilandbewoners in tijd van nood hun toevlucht nemen.

Uit een oud charter is gebleken dat reeds vóór het jaar 1200 aan Middelburg een stadsrecht is verleend, maar in 1217 hebben gravin Johanna van Vlaanderen en graaf Willem van Holland het stadsrecht bevestigd, vanaf welk jaar dan ook het bestaan van de Zeeuwse hoofdstad wordt gerekend. augustus 1950 het "herboren" gothische stadhuis officieel kon openen.

Abdij

Roomskoning Willem II, die Middelburg goed gezind moet ziijn geweest, heeft eigenlijk Middelburg het aanzien van een stad gegeven; hij heeft de abdij, die in het begin van de twaalfde eeuw als klooster moet zijn gesticht, laten vergroten. De Abdijtoren. in de volksmond „de lange Jan" genoemd, heeft altijd deel uitgemaakt van het Abdijcomplex. Het bouwjaar van de toren is niet precies bekend; hij is in 1476 en later nog eens in 1512 uitgebrand. Ruim 50 jaar later vernielt een brand opnieuw de toren met de daarbij behorende kerk. tengevolge van blikseminslag. Eerst in 1592 werd met de herbouw begonnen en werd de toren voorzien van een bekroning, die de vroegere spits moest vervangen worden. In het begin van de achttiende eeuw werd hij opnieuw door de bliksem getroffen, waarvan de kronieken vermelden: „tot beneden toe uitgebrand, blijvende alleen het holle steenwerk over".

De nieuwe toren, in 1716 gebouwd, heeft ruim twee eeuwen het stadssilhouet beheerst, totdat Op 17 mei 1940 de, toren geheel werd verwoest. 

Handelsstad

Middelburg, dat nog de trots der Zeeuwen is en hoofdstad van een belangrijke Nederlandse provincie, is eeuwenlang de stad gewèest -waar het Zeeuwse leven klopte. In Nederlands roemrijke verleden was Middelburg een handelsstad bij uitnemendheid. De handel vormde een onderdeel van hel handelsverkeer op de Schelde, doordat de stad in de nabijheid van de monding lag: ze was de voorhaven van Brugge, eens een wereldhandelscentrum en Antwerpen, dat in de 7estiende eeuw deze positie van Brugge overnam.

Als stapelstad heeft Middelburg grote betekenis gehad, waarbij Engelse lakenstoffen en Fran.se wijnen de voornaamste produkten waren, die verhandeld werden. In de zestiende eeuw werd driekwart van de wijn, die in de Nederlanden werd gebruikt, via Middelburg aangevoerd en de wijn moet dan ook een belangrijke bestaansbron zijn geweest. De oudste lakenhal van ons land heeft in Middelburg gestaan, wel een bewijs, dat de lakenhandel reeds vroeg (in de dertiende eeuw) tot bloei kwam.

De oude koopmanshuizen van Middelburg vertellen de historische taal, dat handel en nijverheid binnen zijn veste eens geweldig hebben gebloeid. Het was indertijd na Amsterdam de belangrijkste handelsstad van de republiek. Uit de geschiedenis van de stad kan worden opgemaakt,- dat de Bourgondische vorsten veel voor Middelburg hebben betekend en hiervan, getuigen tot op heden nog de Bourgondische kleuren, wit, geel en rood, in de stadsvlag. 

In de loop van de zestiende eeuw schakelde Middelburg over van stapelplaats naar overlaadbedrijf en de transitohandel. De aanleg van, een eigen haven maakte de stad minder afhankelijk van Arnemuiden; deze havenaanleg, voltooid in 1535, valt in de bloeiperiode van de Zeeuwse havenplaats.

Hervorming

Tegelijkertijd laaiden godsdiensttwisten op. doordat de Hervorming steeds meer aanhangers kreeg in Zeeland. Middelburg kiest Prins Willem, zodat ïn mei 1572 de 'öeuzen-de stad belegeren, welk beleg tot februari 1974 heeft geduurd. Het beleg heeft vele slachtoffers onder de  bevolking gemaakt en in de laatste twee maanden van het beleg stierven er gemiddeld 26 mensen per dag in Middelburg.

Nadat de stad zich heeft overgegeven, wordt het herstel — er waren vele huizen verwoest of zwaar beschadigd, evenals het Abdijcomplex — met kracht aangepakt. Er breekt voor de stad een nieuwe bloeiperiode aan: de stad moest worden ..uitgelegd" vanwege de toeneming der bevolking en in deze periode, tegen de zeventiende eeuw. krijgt de .stad de stervorm, die zij tot ver in de tweede helft van de negentiende eeuw heeft gehad.

Van de rede van Middelburg varen schepen naar Oost-lndië en zowel de Oostindische als de Weslindische Compagnien heeft er vestigingen die in de laatste tijd van de tachtigjarige oorlog de Middelburgse kooplieden schatten gelds doen verdienen.

Verval

Nadat de Schelde zijn betekenis had verloren, aangezien Amsterdam op den duur Middelburg verre cvertrof op handeksgebied. trad een achtmiitgang in. die zich jarenlang doorzette, hoewel de handel op West-Indië zich nog lang handhaafde. Het verval van Middelburg als handelsstad zette eerst joed door in de Franse tijd. Was het aantal inwoners in 1660 tot 30.000 geklommen, in 1824 was dit tot 13.000 gedaald. Het verval kwam mede tot uiting in de bouwvallen, die men in de negentiende eeuw aantrof en er werden tal van historische gebouwen afgebroken, waar aan Middelburg juist zo rijk was.

Mei 1940

En wat er nog aan historische monumenten over was. werd op 17 mei 1940 grondig vernield. Het oorlogsgeweld trof Middelburg op droeve wijze en een groot gedeelte van de prachtige stad met het bijzonder mooie stadhuis en het Abdijcomplex werd in de as gelegd. Middelburgs oude schoonheid werd voor altijd vernietigd, waarbij historische gebouwen van ongekende artistieke waarde verloren gingen. Oude kerken en handelshuizen werden in een verzengende vuurgloed weggevaagd.

Stadhuis

Het hart van Middelburg was verwoest en het wereldberoemde stadhuis was veranderd in een zwartgeblakerde ruïne. Het was de tweede maal dat dit fraaie stadhuis door brand werd verwoest. De eerste keer geschiedde dit in 1426. De herbouw had plaats tussen 1452 en 1526 onder leiding van de bekende Vlaamse architectenfamilie Keldermans. Het gebouw werd in de zeventiende en achttiende eeuw geheel gerestaureerd, waarbij de oorspronkelijke gravenbeelden aan de voorgevel, die door Michiel Twijns uit Mechelen waren vervaardigd, grotendeels werden vervangen.

Bij de verwoesting in mei 1940 bleven slechts de voorgevels van het gothische deel van het stadhuis in zoverre gespaard, dat deze nog konden worden hersteld. Direct na de bevrijding is de herbouw voortgezet en de restauratie kwam in 1950 gereed, waarna nog de dienstgebouwen in goed aangepaste stijl werden opgetrokken. 

In de interieurs is geen imitatie van de gothiek gegeven, doch is getracht de gothische sfeer te benaderen, waarin men wonderwel is geslaagd. De raadzaal daareiltegen werd modern ingericht, aangezien de architecten hier van mening waren, dat navolging van de Middel;euwse gedachten hier misplaatst zou zijn. Voor het overige gedeelte werd het interieur ingericht met Nederlandse kunst uit de zestiende en de vroeg-zeventiénde eeuw.

Het was voor Middelburg een groots gebeuren, toen H.M. de Koningin op 18 augustus 1950 het "herboren" gothische stadhuis officieel kon openen. 

Industrie

Nederland beleeft in onze tijd een metamorfose, welke eveneens in Middelburg haar invloed doet gelden. Ook in de omgeving van deze stad breidt de industrie zich uit. Grote buitenlandse concerns hebben zich in het Scheldebekken genesteld om te profiteren van de bijzonder gunstige ligging aan diep zeewater. De chemische industrie heeft het Sloe ontdekt, een unieke plaats voor in- en uitvoer van haar produkten.

In hel licht van de waarde van het —menselijk leven en onze gezondheid kan de vraag worden opgeworpen of het verantwoord is om chemische industrieën te vestigen in de onmiddellijke omgeving van steden en dorpen. Het' is immers een onloochenbaar feit. dal de chemische industrie, wanneer er geen voldoende beschermende maatregelen worden getroffen, schadelijk is voor de gezondheid. Nu de chemische industrie in Zeeland is neer gestreken, zal er voor gewaakt moeten worden, dat het Sloe niet als „vuilnisbak" van de Nederlandse chemische industrie gaat dienen.

Natuurlijk moeten we verstandig en logisch oordelen over de vestiging van industrieën, maar het-zou zeer te betreuren zijn. wanneer Zeeland zou worden ontsierd door chemische bedrijven, die een bedreiging kunnen vormen voor de frisse Zeeuwse lucht, die over de groene eilanden waait.

Rehabilitatie

Twee factoren zijn er. die momenteel de ontwikkeling van Middelburg bepalen. n.l. de Deltawerken en de industrialisatie. De Zeeuwse hoofdstad krijgt een nieuw gezicht door uitbreiding van de stad met nieuwe wijken en vestigingen van industrieën, die een aanvullende functic hebben t.a.v. de grote industrieën.

Daarpaast wordt een grootscheeps restauratie- en rehabililatiebeleid gevoerd, dat in het bijzonder gericht is op het oostelijk stadsdeel, doch nu  aan verval onderhevig is. Een inventarisatie van het monumenten bestand wijst uit dat Middelburg 960 woonhuismonumenten heeft, waarvan er tenminste 100 sterk zijn verkrot en er 250 vervallen zijn,  zodat restauratie binnen afzienbare tijd noodzakelijk is", zo schreef de stadsarchitect ir. J. Snoey in het julinummer van "Stedebouw en Volkshuisvesting". 

Middelburgs gemeentebestuur heeft de gelukkige keuze gedaan om de binnenstad  te rehabiliteren, dus niet te saneren, hetgeen neerkomt op een z.g.  kaalslag. Middelburg gaat nu "in ere herstellen". „Een verheugende zaak, waardoor het mogelijk zal zijn de bedreigde stadsdelen binnen niet al te lange tijd weer bewoonbaar en daarmede de stad zelf weer compleet te  maken". 

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 27 november 1971

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

van oude koopmansstad tot provinciaal centrum

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 27 november 1971

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken