Bekijk het origineel

Finland, bufferstaat tussen Oost en West

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Finland, bufferstaat tussen Oost en West

9 minuten leestijd

Regelmatig vestigen wij de aandacht op zwakke plekken in de Westeuropese verdediging; daarbij onlangs melding makend van de ongunstige militair - strategische krachtsverhouding in Noord - Europa. De Sovjet-Unie heeft in het noorden een indrukwekkend arsenaal aan militaire middelen opgebouwd, terwijl daartegenover aan Navo-zijde in het uitgestrekte en dun bevolkte Noordwest - Europa slechts een zwakke en matig gecoördineerde verdedigingsorganisatie staat. Tussen het westerse en ooslerse territoir ingeklemd ligt Finland, officieel een neutraal land. dat evenwel door de historie werd gedwongen speciale banden aan te gaan met de Sovjet-Unie. Hoewel Finland daardoor min of meer in de Russische invloedssfeer kwam te liggen, is de Finse mentaliteit pro-westers.Op grond van deze gegevens is de bufferfunctie die Finland in zekere zin vervult, van groot strategisch belang voor de defensie van West - Europa. Enige tijd geleden publiceerde de „Neue Zurcher Zeitung" een artikel over de consequenties van het Russisch-Finse „vriendschapsen bijstandsverdrag" in deze tijd. Vooral de militair strategische betekenis ervan werden daarin belicht.

Rapport

De Finse regering heeft een jaar geleden een parlementaire commissie benoemd, die de eigen verdedigings- en veiligheidspolitiek, alsmede de positie van het Finse leger moest onderzoeken en vervolgens de eisen moest vaststellen, die de ontwikkelingen der komende jaren aan Finland zullen stellen. Omdat het Finse kabinet eind oktober is afgetreden en begin januari nieuwe verkiezingen zullen plaatshebben, valt het te betwijfelen of het kabinet op korte termijn een debat zal beginnen over de uitgaven voor defensie. Het rapport van genoemde commissie dat zich reeds in handen van de regering bevindt, zal voorlopig wellicht op de achtergrond geraken. Toch verdient dit rapport aandacht, omdat daarin zeer duidelijk de samenhang tussen de Finse neutraliteitskoers en de veiligheidspolitiek van dit land tot uitdrukking komt.

In het rapport vindt men de mening van twee communistische commissieleden en die van de andere niet-communistische leden. Deze meningen lopen het meest uiteen wanneer het gaat om een interpretatie van het Fins-Russische vriendschapsverdrag. Beide communisten spreken dan over de „neutraliteit" van een land, dat eenzijdig gebonden is aan Moskou door een verdrag dat in bepaalde omstandigheden ook voorziet in militaire "samenwerking".

Westerse aanval via Finland

De principiële meningsverschillen tussen communisten en niet-communisten betreffen artikel 1 van het in 1948 gesloten en in 1970 vernieuwde verdrag. Dit artikel bevat de verplichting dat Finland zich moet verdedigen in het (volkomen hypothetische-Red.) geval dat Duitsland of een met Duitsland verbonden' macht, (NAVO-red.) .via Fins grondgebied een aanval op de Sovjet-Unie lanceert. „In noodgevallen", heet het verder „voor welke de partijen nadere overeenkomsten zullen sluiten", zal de Sovjet-Unie aan Finland steun verlenen. Niét-communisten gevoelen begrijpelijkerwijs niet» voor deze Sovjet-steun en trachten in woord en geschrift aan de mogelijkheid daartoe te ontkomen.

Bij het definiëren van de verschillen tussen de huidige buitenlandse politiek en die der jaren dertig wijzen Finse politici er altijd op dat de verklaarde neutraliteit van de eerste Finse republiek de Sovjet-Unie niet heeft overtuigd. De Sovjet-Unie heeft niet kunnen geloven dat Finland als het er op aan komt, inderdaad neutraal zal zijn (een op goede grond berustend wantrouwen, wantrouwen. De seder de tweede wereldoorlog 'gevolgde koers wil daarom de Sovjet-Unie vertrouwen doen stellen in de Finse neutraliteit.

De Finnen beroepen zich dan ook gaarne op de aanhef van het „vriendschaps- en bijstandsverdrag", waarin op uitdrukkelijke wens van de toenmalige president Paasikivi werd opgenomen, dat beide partijen het belang voor Finland erkennen „buiten de belangentegenstellingen der supermachten te blijven'.' Sommigen beschouwen deze passage in het verdrag als een erkenning van Finlands neutraliteit door de Sovjet-Unie. Deze interpretatie gaat echter te ver.

Neutraliteitsgaranties

Weliswaar hebben de Sovjets in ver.schillen communiqués Inderdaad nogal pens gesproken over de neutraliteit van Finland; doch men kan weten dat Moskou bij de laatste vernieuwing van het verdrag (1970) geen sympathie heeft getoond voor de wens van Helsinki om de Finse neutraliteit uitdrukkelijk te bevestigen. Integendeel, het scheen alsof de Finnen blij mochten zijn dat het verdrag in zijn oorspronkelijke vorm en onveranderd werd vernieuwd. Hoe zeer de Finse regering verlangt naar internationale garanties voor haar neutraliteitspolitiek bewijst een midden september genomen initiatief inzake de Duitse kwestie. Hierbij stelde men het eventueel aanknopen van diplomatieke betrekkingen met de DDR onder meer afhankelijk van uitdrukkelijke erkenning der Finse neutraliteit door Oost-Berlijn. Indien een belanigrijk Warschaupact-land als de DDR daartoe zou overgaan, zou dat een baanbrekende uitwerking kunnen hebben, zo denkt de Finse regering.

Het commissierapport houdt zich in algemene zin bezig met het bijstandsverdrag en interpreteert het niet als een gewone militaire alliantie-overeenkomst.

Verdediging van eigen gebied

De auteurs wijzen er op dat de militair-politieke clausules slechts geldingskracht zouden krijgen bij een aanval op Finland en verder dat de militaire samenwerking met de Sovjet-Unie in ge val van oorlog niet automatisch begint.

De commissie schrijft het verdrag een preventieve werking toe en gelooft dat het verdrag het Finland gemakkelijker maakt zich buiten de machtsblokken te stellen. Deze uitspraak geldt slechts dan als men uitsluitend rekening houdt met een aanval door het westen. (Zelfs de Russen weten dat die niet te verwachten is, Moskou wenst dat het verdrag in werking treedt bij een Sovjet-aanval op het westen. Deze waarheid durven de Finnen om hun levenswil niet openlijk onder ogen te zien-Red.) Voorts stelt het commissierapport dat de mogelijkheden van Finland om buiten gewapende conflicten te blijven afhankelijk zijn van de vraag in hoeverre het eigen leger de in het verdrag voorgeschreven taken kan uitvoeren. Hier wordt gewezen op de noodzaak dat het buitenland vertrouwen stelt in de wil en capaciteit van Finland om zich tegen eventuele vijanden met geweld te verdedigen. Een eis die elke neutrale natie zich zelf stelt. De commissie verklaart dat de Finse defensiecapaciteit voldoende moet zijn voor de verdediging van het eigen grondgebied. 

Betere defensie noodzakelijk

In een politiek en strategisch overzicht, geeft het rapport daarna de mogelijke situaties, die voor Finland oorlogsgevaar zouden opleveren. Terwijl de commissie een oorlog tegen Finland alleen, niet voor waarschijnlijk houdt, sluit het rapport de verwikkeling van Finland in een internationaal gewapend conflict niet uit. Daarbij worden de volgende strategische overwegingen aangevoerd: Omdat de zuidkust van de Oostzee grotendeels in het bezit is van het Warschaupact, heeft de spanningszone van het Balticum zich geconcentreerd in het gebied van de Deense Sont. Aangezien de militaire krachten in Europa zich evenwel sterk richten op het gebied der beide Duitse staten, zou dit in een crisissituatie (via het belendende Sont-gebied) ook van invloed kunnen zijn op Zuid-Finland en de Aland-eilanden.

Verder wordt vastgesteld dat Finland vanuit luchtmacht-strategisch gezichtspunt tussen de twee militaire machtsblokken ligt. Het Finse luchtruim is daarom voor beide partijen zeer belangrijk. Bij een conflict acht men noord-Finland echter het meest bedreigd. Het bezit van dit gebied is voor de oorlogvoerende partijen van belang, mede door de verhoogde militaire betekenis van de Noordelijke Ijszee. De commissie baseert op deze feiten een aantal conclusies, waaruit blijkt dat het leger in morele en materiële zin moet worden versterkt.

Communistisch standpunt

De twee communistische leden van de commissie maakten uitgebreid gebruik van hun recht om in een bijlage een aantal voorbehouden aan het rapport toe te voegen.

Hun stellingname neerkomt op distantiëring van het rapport, begint met het verwijt dat de overige leden van de commissie Finland hebben getekend als een neutraal gebied tussen de machtsblokken. Ze zouden niet gerekend hebben met het feit dat Finland „gebonden is aan uitgebreide internationale veiligheidsafsprakeh". Het pact met de Sovjet-Unie betekent niet „het oppoetsen van' de neutraliteit", maar is het „uitgangspunt" er van, „Onze internationale positie wordt in eerste instantie door dit verdrag bepaald". Een gewapend conflict met de Sovjet-Unie moet uitgesloten worden geacht. Daar het pact bij een aanval op Finland, voorziet in militaire samenwerking met de Sovjet-Unie, kan Finland niet als een „tussen-gebied" worden beschouwd, maar „als een in vredestijd neutrale en zelfstandige staat, die gedragen wordt door .samenwerking met de Sovjet-Unie".

Deze communistische interpretatie van de militair-politieke clausules in het pact jaagt het grootste deel van het Finse volk de rillingen op het lijf.

De communisten vinden dat men er niet vanuit moet gaan dat het Finse leger in staat moet zijn om, in geval van oorlog, het Finse grondgebied zelf en met eigen middelen te verdedigen. Door deze houding, zo beweren zij, zou men de passage in het pact negeren, die voorziet in eventuele hulp door de Sovjet-Unie. Men moet er niet naar streven de mogelijkheid van militaire steun door Moskou te vermijden. Op deze overwegingen gronden de communisten hun bezwaren tegen verhoogde defensie inspanningen.

„Er is geen aanleiding voor verhoging der bewapeningsuitgaven. Dankzij het vriendschaps- en bijstandsverdrag met de Sovjet-Unie is onze gezamenlijke veiligheidspositie goed".

Met andere woorden: In geval van oorlog zou Finland het leger van de Sovjet-Unie moeten binnen halen, dat dan de verdedigingstaak zou overnemen!

Versterking?

Het Finse volk, dat door een zware en moedige strijd in. de tweede wereldoorlog ternauwernood aan communistische bezetting wist te ontkomen, voelt natuurlijk niets voor deze opvatting. Het is te hopen en te verwachten dat de Finse regering niet zal ingaan op de voorstellen van communistische zijde.

Een voor zijn taken berekend leger biedt in ieder geval nog enige garantie voor de wankele Finse nationale zelfstandigheid. Triest bij dit alles is dat het Sovjet-leger, zich, in geval van gewapende actie tegen het westen, ongetwijfeld niets zal aantrekken van de Finse afkeer van militaire „steun" uit het oosten en onverwijld het land zal trachten te bezetten. Een sterk Fins leger zou dan kunnen zorgen voor het oponthoud dat nodig is om de westelijke strijdkrachten in actie te doen komen.

Het is natuurlijk zeer de vraag of de Russen een eventuele versterking der Finse defensie zullen toestaan. Moskou is zich ongetwijfeld bewust van de twijfelachtige waarde van de verdragsregel, die Finland verplicht zich te verdedigen bij een westerse aanval op de Sovjet-Unie. Het Finse leger zou zich dan wel eens tegen de Russen kunnen keren. Deze overweging behoeft echter nauwelijks worden gemaakt, want een westers offensief is hoogst onwaarschijnlijk. Daarmee valt het mogelijke Russische argument voor een goede Finse defensie weg.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 4 december 1971

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Finland, bufferstaat tussen Oost en West

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 4 december 1971

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken