Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Sölle: Bevrijdt de mens van wat knevelt, kneedt, schaadt, schendt

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Sölle: Bevrijdt de mens van wat knevelt, kneedt, schaadt, schendt

Nieuwste theologische stromingen (I)

7 minuten leestijd

Aan wat tegenwoordig ,.politieke theologie" wordt genoemd, is onlosmakelijk verbonden de naam van dr. Dorothee Sölle. Al jaren lang oefent zij door haar gedachten op velen een grote invloed uit. Zij werd geboren in 1929. Naast theologie studeerde zij ook filosofie en oudheidkunde. Een aantal jaren werkte zij bij het middelbaar onderwijs en daarna was zij verbonden aan het filosofisch instituut van de Technische Hogeschool in Aken. Bekendheid kreeg zij vooral door haar vooraanstaande plaats in een akfiegroep, die in 1968 begon met geregelde bijeenkomsten in de Antoniterkirche in Keulen. Wij proberen in het kort enkele lijnen in haar theologische gedachtengang en ontwikkeling aan te geven.

De auteur van nevenstaand artikel, drs. C. van Bart, is Hervormd predikant te Putten. Voor de vorige week gehouden evangelisatieconterentie van de Hervormde Bond voor Inwendige Zending op Gereformeerde Grondslag die in „Woudschoten" werd gehouden, sprak hij een klemmend beloog uit waarvan u hier een bewerking aantreft. In dit eerste artikel behandelt hij de politieke theologie van dr. D. Sölle; in een tweede artikel hoopt drs. Van Bart morgen in te gaan op de theologie van de hoop van lUoltmann en in een derde artikel op de theologie van de geschiedenis van Pannenberg, zaterdag a.s.


In 1965 publiceerde dr. Sölle haar veelgelezen boek: „Plaatsbekleding, een hoofdstuk theologie na do dood van God". De Duitse wijsgeer Kegel (1770-1831) had deze eigenaardige uitdrukking „de dood van God" ook al eens gebruikt en hierbij sluit dr. Sölle aan. Zij gaat er namelijk van uit, dat de moderne mens ontdekt heeft dat er tegenwoordig geen sprake meer is van een direkte en rechtstreekse aanwezigheid van God. Terecht wil de mens van een thecstisch verstane God niet meer weten. Dat is een God, die hoog boven en buiten deze wereld alles zou regeren en intussen alle lijden en onrecht maar op z'n beloop zou laten. Vroeger stelden de mensen zich God zo voor, lieten zich wat troosten met de gedachte dat we tot God bidden en dat Hij ons dan hoorde, bovendien scheen God zich daar ook wat bij aan te passen omdat het nu eenmaal nog niet anders kon.

Plaatsbekleding

Dan gaat dr. Sölle een slap verder en zegit, dat deze God van vroeger, als men dat zo uit wil drukken, „dood" is. Maar dan met dien verstande, d.at Hij dat zelf ook wilde, omdat de mensen InmiddeLs zover zouden komen dat zij een zuiverder voorstelling van God konden krijgen. Dat heeft God al duidelijk gemaakt aan... Christus. Het werk van Christus wil dr. Sölle doordenken, uitgaande van de naam „plaatsbekleder" of „plaatsvervanger". De „ouderwetse" gedachte van de plaatsvervanging moeten wij hier dan onmiddellijk buiten beschouwing laten. Dat Christus voor ons gedaan zou hebben bij God, waar wij als mensen nooit meer aan te pas behoeven te komen, strijdt met de waardigheid van de mens, met het bewustzijn van wat hij zelf is en kan. Het is juist de ellende van de huidige maatschappij, dat mensen vaak behandeld en vervangen worden zoals men onderdelen in een machine vervangen kan. Het motief, we mogen wel zeggen de hartstocht, achter het denken van dr. Sölle is met name het vragen naar een wereld, waarin het alsjeblieft wat eenvoudiger zal zijn onszelf te worden; vrij(er) van alles wat de mens in de samenleving knevelt en kneedt, schaadt en schendt.

Machteloos?

Maar wat betekent dan in dit verband de plaatsbekleding of plaatsvervanging van Christus? Niet dus, volgens 'dr. Sölle dat Hij een groot werk volbracht zou hebben, waaraan zondaren door bekering en geloof, door Woord en Geest deel mogen krijgen en uit mogen leven. Wat dan wel? Christus heeft het plaatsbekledend aan God duidelijk gemaakt, dat Hij van de mens wat verwachten kan op weg naar een nieuwe toekomst. En Christus heeft het aan ons mensen duidelijk gemaakt, dat God deze wereld vol onrecht en lijden binnen is gekomen, dat God aanwezig is als de lijdende en machteloze God, die aangewezen wil zijn op de hulp van ons mensen en die zo als het ware door Zijn eigen „dood" heen met mens en wereld een nieuw» toekomst tegemoet gaat van leven en vrijheid. Via een allerminst altijd helder betoog komt dr. Sölle, simpel gezegd, tot de conclusie, dat God van ons mensen wat verwacht. ,Nu is het tijd iets te doen voor God".

Politiek Avondgebed

Om zich op dit „doen" te bezinnen en er gestalte aan te geven, heeft dr. Sölle samen met anderen sinds 1968 samenkomsten georganiseerd te Keulen, die de naam kregen van „politiek avondgebed". Het zijn avondbezinningen, bestaande uit drie onderdelen; informatie, meditatie, en aktie. Een samenvatting van wat hierbij tot nu toe uit de bus kwam, heeft dr. Sölle gegeven in een „Credo", een geloofsbelijdenis. Een enkel gedeelte hieruit maakt ons duidelijk, waarheen de theologie van de plaatsbekleding naar toe wil. „Ik geloof in God, die de tegenspraak wil van de levenden en de verandering van alle toestanden door onze arbeid en politiek. Ik geloof in Jezus Christus, die., ons vrijmaakt van vooroordelen en aanmatiging zodat wij zijn revolutie voortzetten op weg naar zijn rijk." 

Dit „Credo" lokte de tegenspraak uit van velen. Mede daardoor heeft dr. Sölle geprobeerd haar theologie nader te funderen en uit te werken in een in 1971 verschenen boek(je).

Politieke theologie

Dat boek werd in 1972 in Nederland uitgegeven onder de titel: „Politieke Theologie, discussie met Rudolf Bultmarm." Twee dingen kunnen wij uit het bovenstaande eerst nu vaststellen: Volgens dr. Sölle leidt theologie tot het inzicht, dat wij voor de afwezige en machteloze God wat moeten doen. En vervolgens: dit doen z^l gestalte moeten krijgen in ons handelen, in ohzp „politiek". Het woord politiek heeft hier een bredere betekenis dan gewoonlijk en slaat op het geheel der samenleving van mensen en volken in alle verbanden. Politieke theologie is dan de poging zo te spreken over God, dat het ons duidelijk wordt wat wij moeten doen, wat onze „politiek" moet zijn. Om dat laatste gaat het! 

In dit laatste boek van dr. Sölle blijkt dat zij verder wil in het voetspoor van Rudolf Bultmann. Zij treedt daarom met hem in een kritische discussie, waarin zij uiteenzet dat de theologie van Bultmann consequent doorgedacht tot de politieke theologie voert. Bultmann wilde de bevrijding van de enkeling uit het dwangbuis van kerkelijke leertradities. Die bevrijding moet echter verbreed worden. Het is nodig, dat ideologiekritiek bedreven wordt. Mensen moeten niet meer onder dwang allerlei ideeën, denkbeelden over de maatschappij en de geschiedenis geloven! Sinds Karl Marx (18188-1883) weten wij, dat de maatschappij veranderbaar is. Het Evangelie roept ons op die wetenschap te gebruiken om alles uit de maatschappij op te ruimen, wat de vrijheid, vrede en gerechtigheid voor de enkele mens en de gemeenschap in de weg staat.

Praxis

Politieke theologie leert ons, dat het juiste verstaan van de boodschap van Christus samenvalt met het handelen, de praxis, die uit is op vrijheid voor alle mensen. Het Evangelie is alleen maar doen. handelen, „politiek". Zonde is alle kollaboratie met en apathie tegenover de gevestigde structuren. 

Door dr. Sölle wordt onrecht gedaan aan de verbanden van het gehele Evangelie, Gods gehele Woord. De mens is uitgangspunt. Het licht van God. zoals Hij op grond van de .Schrift beleden wordt, is verduisterd. Wat over bliift is de mens, die Christus gebruiken kan omdat er in de wereld nog wel wat te verbeteren valt, maar niet voor Hem buigt als degene wie alle macht in hemel en op aarde gegeven is. 

In de praktijk komt de toepassing van de theologie van dr. Sölle neer op een marxistische benadering van de samenleving met als enige maatstaf de vindingrijkheid van het verstand en de liefde van de mens. In ons land wordt ook onder theologen de lijn van dr. Sölle gevolgd, hetzij meer in de richting van een marxistische maatschappijkritiek (dr, W. A. de Pree), hetzij meer in de richting van een anarchistische machtskritiek (dr. E. E. Stern).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 14 juni 1973

Reformatorisch Dagblad | 8 Pagina's

Sölle: Bevrijdt de mens van wat knevelt, kneedt, schaadt, schendt

Bekijk de hele uitgave van donderdag 14 juni 1973

Reformatorisch Dagblad | 8 Pagina's

PDF Bekijken