Bekijk het origineel

Kabinet verspeelt reuzeorder

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Kabinet verspeelt reuzeorder

6 minuten leestijd

DEN HAAG — Het belangrijkste inzake de levering van kernreactoren aan Zuid-Afrika is niet zozeer de gemiste order door het verstrijken van de gestelde termijn, alswel het geschokte vertrouwen van het bedrijfsleven in het beleid van de regering. Door haar weifelende optreden heeft zij vorige week een order, voor vijfduizend manjaren werk, verspeeld.

De hoofdoorzaak van de houding van de regering ligt hier duidelijk op het politieke vlak: het leveren van kernreactoren aan een regime, waar een zwarte meerderheid door de blanken wordt geregeerd. Voor het leveren van de betrokken onderdelen heeft het bedrijfsleven een exportvergunning van de regering nodig en een kredietverzekering. Binnen het kabinet kwam men niet tot een oplossing omdat de stemmen staakten met acht tegen acht. In zo'n geval heeft de minister-president de doorslaggevende stem. Deze doorslag kwam echter niet. De regering deelde de Tweede kamer vorige week in een brief mee dat staassecretaris Kooymans deze week naar Amerika zou gaan om zich nader te oriënteren. Door dit besluit werd geriskeerd dat men in Pretoria zou besluiten om de order in een- ander land dan Nederland te plaatsen, daar de termijn vorige week vrijdag afliep.

Rol ARP

De betrokken bedrijven hebben daarom vorige week zowel bij de regering als bij de Tweede kamer aangedrongen om zo spoedig mogelijk, in ieder geval voordat de uiterste datum zou verlopen, tot een besluit te komen.

Fractievoorzitter van de WD Wiegel vroeg daarom in de Kamer een discussie aan om via deze vertegenwoordiging tot het gewenste besluit te komen. Dit voorstel werd echter, na advies van betrokken commissies, verworpen met 86 tegen 75 stemmen. De tegenstemmers waren de linkse partijen en de ARP, die een gevreesde kabinetscrisis wilde voorkomen. Aantjes, fractievoorzitter van de ARP, stelde dat de Tweede kamer niet op de stoel van de regering moest gaan zitten en bovendien altijd nog de regering achteraf tot verantwoording zou kunnen roepen als iets mis zou gaan. Dit is inmiddels gebeurd, de opdracht is naar Frankrijk gegaan, waar de toestemming van de regering binnen vijf dagen rond was.

Minister Lubber (economische zaken) heeft zijn collega's steeds voorgehouden dat de regering zelfs de schijn van onbetrouwbaarheid niet op zich mag laden. De regering heeft volgens de bewindsman vorig jaar bij het bedrijfsleven heel sterke suggesties gewekt en sprak zijn afkeuring uit over het feit dat de regering nu, vlak voor het ten einde lopen, anders handelde. Wel had de Tweede kamer vorig jaar de motie Ter Beek (PvdA) aangenomen waarin was bepaald dat Nederland geen reactorvaten aan Zuid-Afrika zou leveren voordat deze natie het non-proliferatie verdrag had ondertekend.

Dit was bij deze Nederlandse levering niet in het geding, omdat deze vaten door de VS geleverd zouden worden. Het VNO (Verbond van Nederlandse Ondernemingen) en het NCW (Nederiands Christelijk Werkgeversverbond) hebben in een brief aan de Tweede kamer inmiddels hun verontwaardiging betuigd over de onverantwoordelijke manier waarmee de regering is omgesprongen met de belangen van het bedrijfsleven. Zij dringen aan op een discussie in de Tweede kamer met het kabinet over de vraag hoe deze tegenslag voor het bedrijfsleven door extra maatregelen van de regering kan worden gecompenseerd.

Duisenberg

Minister Duisenberg (Financiën) wees een beschuldiging aan het adres van de regering van de hand. „Op de stukken waarin werd bepaald dat de termijn vorige week afliep hebben wij besloten de beslissing nog één a twee maanden uit te stellen. Ik kan me niet voorstellen dat bij een project waaraan vijf tot zeven jaar gewerkt gaat worden dan ineens de overschrijding van een dag het absolute einde kan betekenen", aldus de bewindsman. Een woordvoerder van de Rijksvoorlichtingsdienst heeft verklaard dat van premier Den Uyl geen commentaar te verwachten is. Volgens hem zouden de berichten hiervoor nog niet officieel genoeg zijn. Ook de KVP-fractievoorzitter, Andriesen, vond het verlies van de order „triest en teleurstellend". Hij had zich reeds eerder een voorstander getoond van de levering aan Zuid-Afrika. „Gewekte verwachtingen moeten worden gehonoreerd", aldus de KVP-er, „en ook voor de overheid geldt een man een man, een woord een woord."

Anders lag het bij de Partij van de Arbeid en de PPR, die verheugd waren over het niet doorgaan van de order, maar het anderzijds betreuren dat deze niet was afgeketst op principiële gronden, zo zeiden woordvoerders Van Thijn en Ter Beek (beiden PvdA).

Ter verantwoording

Wiegel (fractievoorzitter VVD) vindt het onbegrijpelijk dat het kabinet Den Uyl tot nu toe niet officieel gereageerd heeft op het feit dat de Zuidafrikaanse order Nederland voorbij is gegaan. Aanstaande dinsdag, bij de aanvang van de vergadering der Kamer, zal ik de regering vragen in de Kamer een verklaring over de door Zuid-Afrika genomen beslissing en over de handelwijze van de Nederlandse regering af te leggen. Over die verklaring zal ik de Kamer voorstellen deze week nog- te debatteren. Bij het debat zuHen naar mijn mening niet alleen de drie betrokken ministers aanwezig dienen te zijn, doch ook de minister-president. Hij is, zoals in. het verleden meer is gebeurd, de afgelopen dagen — dat is nu gebleken langs de waarheid heen gegleden. Ook daarvoor dient de regering naar mijn mening ter verantwoording te worden geroepen, aldus de verklaring van Wiegel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 31 mei 1976

Reformatorisch Dagblad | 8 Pagina's

Kabinet verspeelt reuzeorder

Bekijk de hele uitgave van maandag 31 mei 1976

Reformatorisch Dagblad | 8 Pagina's

PDF Bekijken