Bekijk het origineel

Nostalgie

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Nostalgie

15 minuten leestijd

Nostalgie, de hang naar het verleden komen wij tegenwoordig vaak tegen. Is dat een gevolg van onze gehaaste samenleving of echt een verlangen naar die „goede oude tijd" van vroeger? Vragen die niet gemakkelijk zijn te beantwoorden.

Een ieder heeft wel iets van „vroeger" in zijn woning. Een oude koffiemolen, een kolenkit al dan niet gevuld met planten en ga zo maar door. Veel huizen zijn gesierd met oude prenten en als we de vroegere schoolplaten weer zien voelen we allemaal weer iets boven komen dat ons erg aanspreekt.

Vandaar is wellicht ook te verklaren de hernieuwde uitgave van de platen van Isings en Jetses. Uitgeverij de Vuurbaak te Groningen heeft, naar onze mening, de markt dan ook goed aangevoeld.

Denk eens terug aan de leesplankies Aap, Noot, Mies.... aan de werkelijk prachtige tekeningen over onze Oudhollandse landschappen en ga zo maar door.

Als de bescheiden Cornelis Jetses geweten zou hebben dat na zijn dood duizenden in vertedering en verwondering naar zijn wandplaten zouden kijken dan zou hij daar verlegen onder zijn geworden. Bij duizenden rollen zijn platen weer van de persen en sieren bejaardenwoningen, fabriekshallen, studentenkamers en spreekkamers van doktoren. Om zijn bescheidenheid te illustreren een uitspraak die hij op 78-jarige leeftijd deed: „Ik heb er nooit erg hoge verwachtingen van gehad, van al dat werk. Ik wil ook helemaal geen artistieke oordelen uitspreken, ach nee, laten wij daar maar niet over praten".

Cornelis Jetses werd geboren op 23 juni 1873, 's middags om twaalf uur in de Nieuwstad. een Dovere straat in de Groningse binnenstad. De- Nieuwstad en omgeving was de buurt van de arme Joden, die er bij honderden in miserabele krotten samenhokten. Ze trokken er met hun handkarren op uit om lompen op te halen of om groenten, bloemen of andere negotie aan de man te brengen. Op 27 juli werd Cornells ten doop gehouden in de Nederlandse Hervormde Kerk aan de Grote Markt (Martinikerk).

Van de zes kinderen van vader en moeder Jetses bleven er drie in leven. Cornells was daarvan de middelste. Nu nog kan men zich een beeld vormen hoe dit gezin leefde in de Leliestraat, waarnaar men inmiddels was verhuisd. Het is een zooenaamd „portaalwoninkje" met slecnts één kleine kamer, waar geleefd, gekookt en door het ouderpaar geslapen moest worden. De kinderen sliepen op dé tochtige zolder onder een onbeschoten pannendak.

Er heerste in die tijd een schrijnende armoe. Toch bewaarde Cornells goede herinneringen aan zijn jeugd. „Het is mi) een vreugde aan dit alles terug te denken", zo verklaarde hij eens. Bij die gelegenheid vertelde hij dat hij uit een fatsoenlijk arbeidersgezin kwam waar ondanks tijdelijk gebrek een opgewekte geest heerste. Wat dit betreft zouden wij ons ook wel eens af kunnen en moeten vragen hoe dit is in onze gezinnen in onze „betrekkelijke" welvaartstijd.

De onderwijzers van de lagere school ontdekten al spoedig dat Jetses een bijzondere aanleg voor tekenen had. 's Zaterdags mocht hij dan ook van meester Anema op de achterste bank van de klas zitten en naar hartelust tekenen. Toen al maakte hij kaarten voor de aardrijkskundeles. Na de zesde klas ging hij naar het vervolgonderwijs doch dit duurde niet lang. Met alle geweld wilde hij geld verdienen om daardoor bij te dragen in de financiële omstandigheden van het gezin.

Orgeltrapper

Om al iets bij te dragen had hij al een tijdlang als orgeltrapper dienst gedaan bij een blinde organist die les gaf aan boerendochters die op marktdagen .in de stad kwamen. Naast zijn werk op een drukkerij ging hij 's avonds naar de akademié Minerva en volgde daar tekenlessen. Via Duitsland waar hij later ging werken kwam hij in contact met het Groningse uitgeversbedrijf J. B. Wolters en sloeg hij een nieuwe richting in: het illustreren van boeken. Al in het begin van zijn carrière maakte Jetses de tekeningen van het overbekende, inmiddels klassiek geworden boek van Ot en Sien.

Leesplankje

 Omstreeks 1890 had hoofdonderwijzer Hoogeveen zijn zoontje lezen geleerd met behulp van een door hem ontworpen leesplankje. Uitgangspunt hierbij was dat klanken en letters van de grondwoorden gemakkelijk herkend en samengevoegd konden worden. Uitgeverij Kluitman bracht deze methode op de markt maar toen hij ontdekte dat de belangstelling zeer mager was deed hij het project over aan Wolters.

Uitgaande van het door Hoogeveen ontwikkelde basisprincipe, stelden zij, met de hulp van ondermeer de pedagoog Ligthart, een nieuwe leesmethode samen waarvoor Jetses de illustraties maakte. Zo ontstond het leesplankje met zes leesboekjes en een grote vertelplaat opgebouwd uit dezelfde elementen: Aap, Noot, Mies, Wim, Zus, Jet.

Op 18 september 1954 ging Jetses voor de laatste maal naar de kerk. Zijn dochter vertelde: „Er was avondmaal. £n alsof hij aanvoelde dat dit voor 't laatst zou zijn, wilde hij dit nog graag meemaken. Hij heeft de dienst intens beleefd en hij snikte zó ontroerd, dat de. bank helemaal schokte. Maar hij was dankbaar en voelde zich innig getroost". Op 9 juni 1955 overleed Cornells Jetses op bijna 82-jarige leeftijd. Hij heeft nationale faam gekregen en het is een lust om opnieuw naar zijn levenswerk te kijken. Het boek ,,De wereld van Cornelis Jetses" is keurig verzorgd en een rijk bezit. Het boek telt 208 pagina's en is rijkelijk geïllustreerd. Prijs ƒ 49,50.

Gulden Sporen

 Van een ietwat ander gehalte maar niet minder mooi is het derde deel van Gulden Sporen, geïllustreerd door J. H. Isings. Dit derde deel handelt over een gildeoptocht In Antwerpen, Luther op de Rijksdag, een hagepreek bij Rijswijk, Leidens ontzet en nog meer geschiedenissen uit de vaderlandse geschiedenis.

Als we de werkelijk unieke tekeningen in kleur zien,wanen wij ons in vervlogen tijden. Wat een sprekende koppen en typerende situaties schetst Isings hier. Een lust voor het oog. Neem bijvoorbeeld de plaat van de hagepreek. De prediker, Pieter Gabriel, trekt al direct onze aandacht. Hij wordt ons beschreven als „seer kleen ende swak van. persoen" de grijzende lokken om' het fijnbesnedén aangezicht.... Deze Gabriel, naar zijn afkomst ook wel Pieter de Vlaming genoemd, was een gewezen monnik. Hij moet al vroegtijdig tot de „nieuwe leer" zijn overgaan en reeds in 1545 zijn geloof in Vlaanderen en Holland gepredikt hebben.

Verdrukt

 Achter de.prediker verrijst de toren van Rijswijk. Links van het vierkante torentje van de Binckhorst en rechts van de wilgen (aan de Rijswijkse weg) staan gewapende wachters. Zulke schildwachten werden meestal op de toegangswegen naar de plaats van samenkomst uitgezet. Zo nodig waarschuwden zij voor naderend gevaar en spoorden de voorbijtrekkenden aan om naar de prediking te luisteren. Wij zouden zo dooi" kunnen gaan met deze )laat te beschrijven. Het geeft u welicht een kleine Indruk van wat dit boek te bieden heeft. Naast de tekeningen geeft ook de tekst ons inzicht in de situatie van het grijze verleden. Wat hebben onze voorouders afgeleden om des geloofs wil. De stemming waarin ons verdrukte volk toen verkeerde komt duidelijk uit In een geuzenlied uit 1567:

 „Hoe groot (o Heer') en hoe vervaerlic

 Staet nu ons leven vol verdriet?

Ons haters poogen 't saem eenpaerlic (aanhoudend)

 Te dempen (uit te roeien) algheiijclt men siet,

Het volck te saem. dat Uwen Naem,

 Het volck te saem dat Uwen Naem belijt,

O Heer in desen ons doch bevrijt.

Ghij sijt ons schilt en hebt dijn ooghen

Heer, tot dijns naems eer, prijs en lof

Op dijne schapen, die Gh'om hooghe

Noch sult verheffen uyt den stof.

Daerom wil ick, Vrij sonder schrick

Daerom wil ick op U steets mijne sorgh Vast setten,

 o mijn heil, mijn sterckt, mijn borgh!"

Ook dit boekwerk werd uitgegeven door voormelde uitgeverij. Al concluderend kunnen wij stellen, dat beide uitgaven een waardevolle aanwinst zijn voor onze gezinnen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 18 juni 1976

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Nostalgie

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 18 juni 1976

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken