Bekijk het origineel

Zwakte van Wiersinga's dissertatie is exegese

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Zwakte van Wiersinga's dissertatie is exegese

OPEN BRIEF DOOR VAN EIKEMA HOMMES

6 minuten leestijd

„U gaat voorbij aan het eigenlijke probleem van ons menselijlc bestaan. Dat is niet het lijden, maar onze schuld". Aldus dr. N. J. van Eikema Hommes in zijn recente ,,Open brief aan dr. H. Wiersinga". Van Eikema Hommes' open brief verscheen in de „Ichthus-reeks" bij de Amsterdamse uitgever Buijten en Schipperheijn. <br />

Het meest positieve dat Van Eikema Hommes over Wiersinga's geschrift „Verzoening met het lijden?" opmerkt, is dat hij er de theologen een grote dienst mee bewezen heeft. „Wij zullen nooit meer de verzoening als een vanzelfsprekend dogma aanvaarden. Daarvoor is zij veel te diep en te consequent".

Tegelijkertijd citeert de scribent echter Abraham Kuyper in diens ,,Laatste woord tot de consciëntie der Synode": "In de wereld der ons heilige overtuiging is geen plaats voor een leervrijheid, die de kerk van Christus omschept in een tournooiveld voor allerhande strijdige overtuiging, hier bevestigend, wat ze ginds op gelijke autoriteit ontkent". Daarmee is eigenlijk Van Eikema Hommes' Open brief getekend.

Tot de orde roepen

Het moet toch mogelijk zijn, zo stelt Van Eikema Hommes, met de Heilige Schrift elkander tot de orde te roepen. Zo niet, dan sluite men alle theologische faculteiten als tijd- en geldverspilling. Welnu, als dit inderdaad het motief van de scribent is om zijn Open brief te publiceren, dan is het de vraag of hij zijn pen maar niet beter had kunnen laten rusten. Zijn idee — elkaar tot de orde roepen — is immers door de praktijk achterhaald.

Enkele duizenden handtekeningen konden niets uitrichten bij het moderamen van de generale synode. En hoewel dezelfde synode inmiddels Wiersinga's leer heeft afgewezen, de kerkeraad waaronder hij dient piekert er niet over enige vorm van tucht uit te oefenen. Dat betekent dat hij rustig zijn werk voort kan zetten.

Maar goed, Van Eikema Hommes deed meer dan een artikeltje in „Waarheid en eenheid" schrijven, hij gaf een gedegen studie, waarin hij uiteindelijk het verzet tegen de plaatsvervanging zoals Wiersinga maar ook iemand als bijvoorbeeld Nietzsche dat pleegt, terug verwijst tot de ,,gewone" maar dodelijke vijandschap tegen het Kruis. Als Wiersinga inderdaad pretendeert theoloog te zijn, dan zal hij een antwoord moeten geven en dan wijst hij deze visie niet als nu eenmaal voor heni niet acceptabel of verouderd van de hand. Dr. Van Eikema Hommes heeft op waardige toon — hoewel hij merkwaardig genoeg ten opzichte van diens huidige visie nogal vaak instemmend Gollwitzer citeert — om weerwoord gevraagd.

Exegese

De zwakte van Wiersinga's dissertatie is, aldus de scribent, de exegese. Daardoor komen de Messiaanse accoorden niet in volle kracht door. Daarom beantwoordt Wiersinga de vraag: „Ligt het uitzonderlijke van Jezus' lijden in een gericht van Gods kant, dat Hem treft om ons niet meer te treffen", ontkennend. Wiersinga zegt: de verzoening is niet af. Jezus' lijden moet het schokeffect geven — God de Vader lijdt mee. God lijdt onder het kwaad dat mensen aanrichten — voor de christelijke gemeente om duurzame vrede, rechtvaardige goederenverdeling tot stand te brengen.

De leer van het lijden ter voldoening — zegt Van Eikema Hommes tegelijk verwijzend naar de dogmaticus Bavinck — is wel degelijk in de Schrift gegrond. Om aan te tonen dat Wiersinga's exegese zijn zwakte is, behandelt hij een aantal voor zijn dissertatie belangrijke teksten. De conclusie is dat Wiersinga de toorn Gods op Jezus voortdurend tracht weg te exegetiseren door bijbelgedeelten of uitdrukkingen die verband houden met de plaatsbekleding — zoals „geworden ten behoeve van ons een vloek" en "verlossen door kopen" — eenvoudig voorbij te gaan of met een bedenkelijke verklaring te komen.

Anselmus

Uitvoerig gaat Van Eikema Hommes ook in op de verzoeningsleer van Anselmus en Abaelard. Anselmus — de „Augustinus der Middeleeuwen" — ontwikelt in zijn „Cur Deus homo" de leer dat zonde als aanranding van Gods eer de dood van de hele mensheid of genoegdoening vordert. God Zelf werd mens om door Zijn Offer van oneindige waardij de mensheid te verlossen. Dat blijft bij Anselmus overigens niet bij een koude rekensom, zo betoogt Van Eikema Hommes, zoals hem vaak wordt verweten.

Met deze plaatsbekledingsgedachte ging Abaelard niet mee. Immers, zo beredeneerde hij — de zonde gerine achtende — als Adams geringe schuld een zo grote verzoening nodig heeft, welke verzoening zal dan de moord op Christus vragen? Het is onbillijk zo zei Abaelard, het bloed van een onschuldige als losgeld te eisen. Bij Abaelard vormt de in ons hart ontstane wederliefde tot Christus de grond van onze verlossing. De gedachten van Abaelard nu, zo stelt Van Eikema Hommes — en deze hield zich op met Sabelliaanse ketterijen omtrent de Drieëenheid — over de Verzoening liggen dicht bij Wiersinga's conceptie.

Trouwens, dat mogen wij er wel aan toe voegen. Over Anselmus werd nog tijdens een der laatste zittingen van de generale synode der Geref. Kerken door een der aanwezige theologen bedenkelijk de schouders opgehaald. En Van Eikema Hommes spreekt van hem als over de „vandaag door velen zo afgestriemde Anselmus".

Conclusies

Het Woord Gods wil niet weten van de diversiteit van meningen omtrent de verzoening, zegt Van Eikema Hommes verder resumerend. Met nadruk verwijzend naar passages uit de Hebreeënbrief betoogt hij: de zonde der wereld is door Jezus' uniek en onvervangbaar offer teniet gedaan en er is geen sprake van een verzoening die niet af is. Zo komt hij tot een aantal eindconclusies inzake de door hem aangevoerde Schriftgegevens, waarvan we er een enkele citeren.

— Het Nieuwe Testament spreekt overhet heil in Christus als over een voldongen iets.
— Het Nieuwe Testament maakt duidelijk onderscheid tussen de verzoening die definitief is en de verlossing der wereld die nog onderweg is.
— Verzoening als werkelijkheid en verandering in ons leven is een voorlopige en gebrekkige in het leven van de gelovigen. De wereld blijft wereld zonder feloof in Christus. Zij wordt niet volleig hersteld, net zo min als ik in de vergeving der .zonden ophoud zondaar te zijn. Jezus is naar het woord van Pascal, tot het einde der wereld in doodsstrijd.

N.a.v. „Open brief aan dr. H. Wiersinga", door dr. N. J. van Eikema Hommes, uitgave Buijten en Schipperheijn, Amsterdam, 112 blz., prijs ƒ 8,90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 14 juli 1976

Reformatorisch Dagblad | 10 Pagina's

Zwakte van Wiersinga's dissertatie is exegese

Bekijk de hele uitgave van woensdag 14 juli 1976

Reformatorisch Dagblad | 10 Pagina's

PDF Bekijken