Bekijk het origineel

Van apartheid tot gescheiden ontwikkeling

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Van apartheid tot gescheiden ontwikkeling

In het verleden ligt het heden

9 minuten leestijd

Apartheid en anti-apartheid, wat is dat nu, zo vraagt een jonge lezer. Wanneer ik thuis er over hoor spreken, dan heb ik de indruk dat de ouderen eigenlijk het begrip apartheid wel aanvaarden, maar toch eigenlijk niet zo goed weten, wat het inhoudt. Op school en onder andere jongeren is het net alsof het een vies woord is. Ik voel het zelf ook eigenlijk wel een beetje zo aan, alsof apartheid eigenlijk niet kan, niet Bijbels is en onmenselijk. Kunt u daar nu eens niet wat over zeggen? <br />

Over apartheid is in de loop van deze eeuw al heel wat geschreven. Felle voorstanders en nog fellere tegenstanders hebben vooral in de laatste tien jaar de degens gekruist. Overal waar het woord valt, laaien de emoties hoog op. Toch is apartheid, het tegengaan van integratie van verschillende bevolkingsgroepen in een door één bevolkingsgroep geregeerde samenleving, niet nieuw. Jan van Riebeek, toen hij in 1662 aan Kaap de Goede Hoop landde, kreeg er al mee te maken.

De Hottentotten, die dan de Kaap bevolkten werden plotseling geconfronteerd met mensen, die een andere huidskleur hadden dan zij zelf. De vreemden waren blank.

Dat was de eerste barrière in het verkeer tussen de gelande zeelui en de autochtone bevolking. Er waren er echter meer. Een andere barrière was de taal. Die was zo volslagen anders dat de commlunicatie uiterst gebrekkig ging. Nog groter slagboom tussen blank en zwart was wel het gedrag dat beide groepen er op na hielden. De blanken waren zeelui, ook avonturiers die om allerlei redenen het vaderland waren ontvlucht. Het was een rauw, bont gezelschap dat aan de Kaap landde. Slechts door het handhaven van strenge gedragsregals slaagde Jan van Riebeek erin het bonte geheel tot een groep om te vormen, die kon overleven.

Voor dat overleven werden snel tuinen aangelegd, waar allerlei groenten gekweekt werden, waar op de lange zeereis naar Indië zo'n groot gebrek aan was. Bronnen werden gezocht voor fris drinkwater. De Khoiko en de San, de beide hoofdgroepen onder de Hottentotten zagen verwonderd toe. Onder de handen van die vreemdelingen met die gekke witte huidskleur groeide zo maar, waar het nog nooit geweest was, gras en groente. Stroomde zomaar fris water uit de grond. Het was voor de Khoikos, een herdersvolk, zoals ze dat noemden voor hun kudden, „als een geschenk uit de hemel". Geen lange vermoeiende tochten meer over bergen en door dalen met hun uitgebreide kudden, om in leven te blijven.

Reactie

Maar ook de San, die als jagersvolk bekend stonden keken begerig toe. Waar nooit water was geweest, stroomde nu fris water, dat volop wild aanlokte. De jacht werd op deze manier heel wat gemakkelijker.

Een natuurlijke reactie van Jan van Riebeek en de zijnen was hetgeen ze met hard werken hadden bereikt te beschermen. Ze plaatsten een hek wat de Hottentotten moest verhinderen de groente te stelen en de bronnen te vervuilen. Nu, dat plaatsen van dat hek, om die reden, dat noemen we vandaag apartheid.

We slaan een lange ontwikkeling over. De blanken zouden zich in getal uitbreiden en werden in vele gevallen boeren. Maar ook de zwarten zouden toenemen. Er ontstond een trek van zwarten vanuit centraal Afrika naar het zuiden. Een andere ontwikkeling was het door de Engelsen ingevoerde kolonialisme. Met begerige ogen keek het naar de bodemschatten waaraan Zuid-Afrika zo rijk bleek te zijn.

De boerenoorlogen rond de eeuwwisseling vonden plaats. De strijd van de blanke boer tegen een Engelse wereldmacht. De „verdeel- en heers"-politiek door Groot Brittannië zo succesvol in de opbouw van het Brits imperium toegepast, werd ook in Zuid-Afrika doorgevoerd. Vele stammen moesten bet veld ruimen. Ze werden in vele gevallen gedeeld en over het wijde lege Afrikaanse land verspreid.

Bijbelse uitvoering

We slaan weer een aantal jaren over. Zuid-Afrika wordt zelfstandig. Het heeft zich weten los te maken van de Engelse suprematie. Slechts economische banden zouden Johannesburg nog aan de City of Londen binden. Ze zouden echter dusdanig sterk zijn, dat Verwoerd als één van de architecten-van het apartheidsbeleid grote moeite ondervond om tot een Bijbelse uitvoering van het apartheidsbeleid te komen. Want dat moeten vriend en vijand toegeven, dat hij op de meest fundamentele wijze het probleem van een dominerende christelijke samenleving in een scala van heidenvolkeren, heeft benaderd. Zijn visie leidde dan ook tot een nieuwe weg. Tot de politiek van gescheiden ontwikkeling.

Beperkte de apartheidspolitiek zich eigenlijk alleen maar tot het plaatsen van een hek, om het door hard werken verkregen eigendom te beschermen. Verwoerd zag de taak voor Zuid-Afrika als christelijke natie zich veel verder uitstrekken. De Bantoes, die de blanke gemeenschap nodig had om allen te voeden, ook de zwarten behoorden ontwikkeld te worden. Ze moesten onderwijs hebben, ze moesten opgevoed worden tot zelfstandige volkeren. Een gestoorde kleurling maakte voortijdig een einde aan zijn leven. Tijdens de opening van een parlementaire zitting in Kaapstad werd Verwoerd neergestoken.

Om die politiek van gescheiden ontwikkeling mogelijk te maken is in de loop der jaren een uitgebreide wetgeving ontstaan. Een wetgeving, die in vele gevallen nog stamt uit de tijd, dat Zuid-Afrika nog maar over apartheid dacht. In die wetgeving zijn allerlei wetten zoals de Bantoehuiswet 1932 en de wet op de ontucht, die we vandaag niet meer kunnen accepteren. Ook door vele Zuidafrikanen worden ze niet meer geaccepteerd. Zoals echter in elk land de wetgeving in vele gevallen achter de ontwikkeling aanloopt, zo is dat ook in Zuid-Afrika het geval. Dat hebben we dezer dagen gezien naar aanleiding van de relletjes in Soweto.

Soweto

Overal in de thuislanden is het verplichte onderwijs in Afrikaans afgeschaft. De Bantoes mogen het wel leren, maar behoeven het niet. Maar Soweto, hoewel een geheel zwarte stad, ligt niet in een thuisland, maar in blank gebied. En daar geldt wel de verplichting om Zuidafrikaans te leren. De uitbarsting van geweld was nodig om de Bantoeadministratie met haar neus op een dwaze regeling te drukken. Het verplichte onderwijs in Afrikaans is nu in Soweto ook afgeschaft.

De omvang van het probleem laat zich niet in een krante-artikel als dit vangen. Want met nog geen woord hebben we gewezen op de grote culturele en ethische verschillen die de vele volkeren kenmerken, die we onder de verzamelnaam Bantoe rangschikken. Met geen woord nog hebben we gesproken over de verschillen van mening en ontwikkeling binnen de blanke gemeenschap in Zuid-Afrika. Ook binnen die gemeenschap zijn velen, die met hard werken niet meer dan hun dagelijkse brood kunnen verdienen. Beslist niet alle Zuid-Afrikanen zijn schatrijk. Geen sprake van.

Misschien kunnen we daar in volgende artikelen wel eens wat meer op in gaan. Jullie medewerking is daarbij voor ons van groot belang. Zoals bij de ouderen, leven er ook onder jullie veel vragen. Schrijf ze ons, te zijner tijd willen we ze dan proberen te beantwoorden. De anti-apartheidsbeweging in ons land en allerlei andere groepen, zoals de Boycot Ontspan actie, die zich bekommeren om God noch gebod, behoeven we niet zonder antwoord te laten. Wie probeert mee hun antwoord te geven? Antiek verpak je toch ook niet in een plastic zakje?

De kolom op deze pagina is heus wel eens onderwerp van gesprek. Vele ouderen kijken b.v. naar het taalgebruik wat soms gehanteerd wordt; speels ietwat lichtvoetig, andere uitdrukkingen voor zaken waar al generaties lang beproefde zinsneden voor zijn. Moet die aanpak nu zo, zo direct, met die bewoordingen? Moeten oude waarheden ineens anders verpakt worden?

Antiek verpak je toch. ook niet in een plastic zakje?

Je kunt (en mag) die vragen ook omdraaien. Is de verpakking dan zo belangrijk? Verhult ze niet teveel van de inhoud? Veel verpakkingsmateriaal is zelfs milieuverontreinigend. Laat men liever op de inhoud letten. Dit lijkt tegenover elkaar te staan. In wezen doet het dat niet. In beide gevallen gaat het kennelijk om de inhoud, die moet goed zijn. Dan pas komt de vraag naar de verpakking. Nu is dit alles niet bedoeld als een woordspelletje, want na de constatering dat de inhoud van het grootste belang is, blijven er toch nog vragen, zeker als het over geestelijke zaken gaat.

Pas geleden zei iemand me: ik vind het niet erg ais iets modern gezegd of geschreven wordt als er maar een brug blijft bestaan met het oude. Hij bedoelde: als de waarheid maar herkend wordt. Ook hier dus weer de inhoud centraal. Toch is er voor mij juist op dit punt een moeilijkheid. Taal groeit. Woorden krijgen een gevoelsmatige betekenis. Denk maar eens aan de ontwikkeling van het woord wijf Zo ontstond ook een — mag ik? — kerktaal, een taal waaraan de gelovigen elkaar herkenden, de taal waarin Gods Woord werd (wordt) overgedragen. Noem het „de tale Kanaäns".

Nu ben ik geen neerlandicus, noch theoloog. Toch heb ik het idee dat ik, gebruik makend van m'n eigen leest, gelijk heb als ik stel dat die taal zich ontwikkelde tot een verpakking rond duurgekocht goed (gekocht door een Ander!). Ik ben bang dat met het gebruik van andere woorden meer kan gebeuren dan alleen maar aanpassen aan het eigen taalgebruik. Als je niet uitkijkt wordt plotseling iets anders gezegd omdat de woordherkenning wegvalt.

Het is duidelijk dat het taalgebruik soms een kloof tussen jongeren en ouderen kan doen ontstaan. Toch heb je als jongere pas het recht je af te vragen of het niet anders gezegd dient te worden als je geprobeerd hebt de gewraakte taal te verstaan en als je goede alternatieven hebt. Wie een Frans boek onder ogen krijgt, gooit het ook niet weg als iets waardeloos omdat hij het niet kan lezen. Als hij nieuwsgierig is naar de inhoud leert hij er zelfs Frans voor.

Probeer ook zo te handelen met je Bijbel, een prekenboek en andere stichtelijke lectuur, tracht te lezen. Laat het niet zomaar aan je voorbij gaan. Span je in en eis niet de weg van de minste weerstand, dat is „vertalen" op jouw niveau al gaat dat ten koste van de (rijke) inhoud. En om die inhoud — dat waren we al eens — gaat het. Zoek die te pakken te krijgen. Pas op, dat je niet teveel de nadruk legt op de verpakking. Dit geldt natuurlijk voor iedereen. Een oudere die dit leest realisere zich wel dat het soms onthutsend is wat onder een mooi (rechtzinnig) pakpapiertje tevoorschijn komt.

't Is pas goed als van de verpakking gezegd kan worden: oprecht en vroom, wijkend van het kwaad. Dat gaat ten diepste alleen maar samen met een inhoud die luidt: Godvrezende. Ben jij al als Job?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 23 juli 1976

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Van apartheid tot gescheiden ontwikkeling

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 23 juli 1976

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken