Bekijk het origineel

August Hermann Francke overleed vóór 250 jaar

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

August Hermann Francke overleed vóór 250 jaar

Beroemde piëtist, theoloog, pedagoog

4 minuten leestijd

WEST-BERLIJN — Als men bijv. de secretaris-generaal van de Kirchentag hier mag geloven, is deze Kirchentag, evenzogoed als haar zestien voorgangers, altijd sterk gestempeld geweest door het Duitse Piëtisme. Dat kan wel, maar ons bleek het niet zo. Men had bijv. in dat geval best aandacht kunnen schenken aan het overlijden van de grote Duitse piëtist August Hermann Francke op 8 juni 1727. Dat was op de openingsdag van de Kirchentag precies 250 jaar geleden.

Nu kan men natuurlijk niet alle mogelijke eeuw- en halve eeuw-feesten herdenken, maar voor Francke is toch wel een uitzondering te maken. Hoe wij dan wel op dat idee kwamen? Vrij eenvoudig, de Duitse Evangelische uitgevers waren hem niet vergeten. Want de Evangelische Verlagsanstalt Berlin en Luther Verlag in Bielefeld brengen nu resp. op de markt „Werke in Auswahl" van Francke, uitgegeven en bewerkt door Erhard Peschke, en ,,Studiën zur Theologie August Hermann Franckes" door dezelfde Peschke, een werk in twee delen.

Verandering

Francke, de grote theoloog, piëtist, pedagoog uit Halle aan de Saale (dat nu in de DDR ligt), werd op 22 maart 1663 in de handelsstad Lübeck geboren. Pas door zijn persoonlijke ommekeer kiest hij voor het Piëtisme en deze stroming legt grote nadruk op een levend geloof, een echte verandering óók in levensstijl. Een enkele andere bekende naam uit dit piëtistisch christendom, is Spener en vooral Nicolaus Graaf von Zinzendorf. Piëtisme betekent niet: met een boekje in een hoekje en wereldmijding zonder meer.

Het betekent wel, naar Zinzendorfs motto: ,,Dit deed Ik voor U, wat doet gij voor Mij?". Het resultaat was in de praktijk dan ook grote aandacht voor christelijke barmhartigheid, dienende naastenliefde. De diakonessen zijn er-— via de grote mannen van de 19e eeuw — een resultaat van geweest.

Armen en jeugd

Francke benadrukte sterk het persoonlijke tegenover het collectieve en plaatst het bijbelse vóór het dogmatische en apologetische. Hij was een groot kenner van de oosterse talen, doceerde Hebreeuws en stichtte in Leipzig de Collegia Philo-biblica en de Collegia Biblica, waardoor hij met de star-orthodoxe collegae in botsing komt. Francke vertrok toen maar uit Leipzig naar Erfurt, en later naar Glachau bij Halle waar hij predikant wordt.

Daar sticht hij een armenschool, richt zich tot de verwaarloosde jeugd en er ontstaat de ,,Franckesche Stiftungen" met internaten, een weeshuis, een ,,paedagogium" (kweekschool), een boekwinkel en artsenij.

Via inwendige zending krijgt Francke ook aandacht voor de uitwendige zending. Hij werd hoogleraar te Halle aan de Saale en leidde veel zendelingen op aan zijn Collegium Theologicum Oriëntale. Maar in Halle ontstaat ook een botsing. Deze niet strikt kerkelijk denkende theoloog onderkent het gevaar van de Verlichting en hij bewerkt mee de verbanning van zijn collega Chr. Wolf uit Halle. De grote ijveraar Francke overleed zelf op 64-jarige leeftijd in Halle.

Veroordeeld

Zijn theologie was omstreden. Het Piëtisme onderging een vernietigend oordeel van de 19e eeuwer Albrecht Ritschl. De ,,kerkvader" der twintigste eeuw Karl Earth nam dat oordeel over en bekrachtigde daarmee voorlopig de vernietiging van het Piëtisme: Evangelische theologie en vroomheid leken daarmee afgedaan te hebben. Maar er kwam, ook in Duitsland een kentering en een nieuwe positieve beoordeling van het Piëtisme en de Hallesche School.

In de DDR is, evenals in de Bondsrepubliek, een historische commissie voor de bestudering van het Piëtisme. Leider daarvan is de al genoemde Erhard Peschke. Van het een kwam het ander, en in dit Francke-gedenkjaar leek het een geschikt moment, het werk en de betekenis van deze theoloog opnieuw onder de aandacht te brengen.

Peschke heeft nu met zijn medewerkers de nog voorhanden zijnde eerste drukken en manuscripten van Francke kritisch doorgenomen en zo geeft de ,,Auswahr' tal van geschriften, waaronder biografische, geschriften ter reformatie van de kerk, pedagogische, theologische, uitlegkundige werken, preken en stichtelijke werken.

Zijn theologie komt goed tot uiting: overeenstemming tussen leer en leven, het zich keren tegen mond- en huichelchristendom, het afwijzen van de orthodoxie, die geen uitwerking heeft in het leven van alledag. De ,,Werke in Auswahl" tellen 12 en 432 bladzijden en kosten DM 46,-.

Kerk en wereld

In de ,,Studiën zur Theologie...." legt Peschke o.a. nadruk op Franckes kruistheologie, op zijn afwijzen van onbeduidende ,,middelmatige dingen", zijn strenge kerkelijke tucht en zijn duidelijke scheiding van de kinderen Gods tegenover de zondige wereld.

In Deel II komen de betekenis van Francke voor de hermeneutiek, de theologische studie, de taalwetenschappen e.d. aan bod, terwijl bij dit alles de grote samenhang wordt gezien: heel het werken en studeren van Francke vormde een „dialectische eenheid in die dienst aan de bijbelse waarheid". De term, die Peschke bezigt om Franckes arbeid te omschrijven, is die van „gelovig realisme".

De „Studiën zur Theologie A. H. Franckes" omvatten resp. 156 en 224 bladzijden en kosten DM 8,- en DM 10,50. De uitgever is: Luther-Verlag, 4800 Bielefeld 1, Postfach5660.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 17 juni 1977

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

August Hermann Francke overleed vóór 250 jaar

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 17 juni 1977

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken