Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Hooggeleerde veelschrijver „citeert

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Hooggeleerde veelschrijver „citeert" nieuw Marx-beeld

Van Praags Marx als profeet en apostel

6 minuten leestijd

APELDOORN — Eén man kan meer boeken schrijven dan tien anderen ooit zullen lezen. Dat is de eerste gedachte, die bij ons opkomt, wanneer wij wéér een boek in handen krijgen van de onverbiddelijke en onontloopbare professor Henri van Praag. Hij had een poosje terug zo'n kleine tweehonderd boeken op zijn naam staan, maar inmiddels kan hij al best weer vijf of tien titels over dat ronde getal heen zitten.

Daarmee slaat hij veruit een andere enorm veel aciirijvende (hoog) Keieerde: de Calvinistische wijsgeer dr. K. J. Popma, die oolc zijn sporen verdiende met filosofische werken, theologische studies, esegesen, maar ook romans en zelfs wat poëzie etc.

Henri van Praag, die als bijzonder hoogleraar aan de Wageningse Landbouwhogeschool de maatschappelijke stromingen doceert, heeft ondanks die paar honderd boeken nooit een proefschrift geschreven. In het blad „De Boekenmolen" vertelde hij eerder dit jaar, dat hij na de oorlog ongeveer zesduizend lezingen heeft gegeven, die in boekvorm een kleine duizend boeken zouden hebijen opgeleverd. Daarnaast schreef hij ook zo'n vijfduizend artikelen - bijvoorbeeld als vaste medewerker van De Telegraaf voor de rubriek „Spiegel van onze tijd".

Alles(w)eter

Boeken schreef Van Praag in treinen, wachtkamers, parken enz., gesteund door een groot geheugen. Zo kon hij in veertien dagen zijn boek „De txHxIschap van Israël" schrijven. Zijn „specialismen" strekken zich uit van taalwetenschap, Semitische en Chinese taalkunde, pedagogiek, psychologie tot filosofie, godsdienstwetenschap, oosterse mystiek en alles wat hem maar kan helpen om in dialoog te blijven met de mens.

Zo kon het gebeuren, dat de Deventer uitgeverij Ankh-Hermes, die zich als voortzetting van een der Kluwerbedrijven vooral beweegt op het terrein der oosterse religies, alternatieve geneeswijzen, de werken van Immanuel Velikovsky en zo meer, nu van hem een boek uitgeeft over Karl Marx, ditmaal als 'profeet van een nieuwe tijd.'

Dat boek verschijnt in de Occidentserie, waarin Van Praag ook een ander deel publiceerde: „Wegwijzers der mensheid". In dat laatste werk bespreekt en typeert hij, om maar wat te noemen, Noach, Abraham, Mozes, Deutero-Jesaja, Zarathoestra, Confucius, Boeddha, Solon, Socrates en Jezus. Met ,,Karl Marx" is iets dergelijks aan de hand. Het doet natuurlijk nogal merkwaardig aan - na al de kilometers boek, die aan het marxisme en zijn stamvader zijn gewijd - nu weer eens wat nieuws over deze Duitse joodse denker uit de vorige eeuw te berde te willen brengen.

Profeet Marx?

Het doet ook opmerkelijk aan, de joodse prof. Van Praag, medewerker aan een niet bepaald om zijn promarxisme bekend staande krant als De Telegraaf, Marx hier te zien afmalen als geestelijke leider, ziener en profeet. Aan de hand ook van veel citaten wil Van Praag misverstanden over Marx ophelderen en een nieuw (sympathieker?) Marx-beeld scheppen.

Het is vaak niet bekend zo betoogt dit boek, dat Marx tegen nationalisatie was, dat hij aan vrije economie de voorkeur gaf boven het staatsmonopolie, dat hij de parlementaire democratie stelde boven de dictatuur van het proletariaat, dat hij streed voor geestelijke, gewetens- en persvrijheid.

Nee, Henri van Praag zegt al op de eerste bladzijden van zijn boek, dat het Marx al net zo verging als andere joodse denkers zoals Jezus (sic!), Einstein en Freud: deze allen werden door het nageslacht heel anders geïnterpreteerd dan ze zelf ooit beoogden. Het gaat er om, de ware Jezus, Freud, Einstein en Marx te leren kennen. Zij hadden gemeen hun grote liefde voor de gehele mensheid.

Evangelie

Marx stond dan wel kritisch tegenover het joden- en christendom van
zijn dagen, maar in wezen sluit hij nauw aan bij de traditie van Israels
profeten en de opdracht van het Evangelie, aldus prof. Van Praag.

Welnu, dat is wel even een wat ander uitgangspunt dan dat van
bijv. nu wijlen prof. dr. A. J. Visser, die van Marx als „kerkvader van
onze eeuw" niets wilde weten. En het is helemaal een ander uitgangspunt dan dat van ds. Richard Wurmbrand, die Marx juist voorstelde als een aanhanger van het satanisme
en verkapte volgeling van de door Adam Weishaupt uitgevonden
orde der lUuminati.

Epigonen

Laten we ondertussen duidelijk stellen, dat Van Praag in bepaalde zin natuurlijk gelijk heeft. De interpreten van een leer gaan altijd op andere wijze
aan de haal dan hun meester of stichter bedoeld heeft; het christendom,
maar ook de joodse Kabbalistiek en evenzeer het Chassidisme zijn
daarvan duidelijke voorbeelden.

En dat de Nietzsche van „de mensen hebben God gedood" een veel grotere ziener was, dan uiterst vulgaire epigonen tot en met Hitler van hem gemaakt hebben, wordt toch wel algemeen erkend. Maar ik durf niet beweren, dat het voor Marx op tal van punten gecorrigeerde beeld een Marx-deziener zal opleveren, zoals Van Praag hem wil scheppen.
 
Het moeilijke van Van Praags boek zit hem niet in de stijl; die is glashelder, maar in de compositie: „Profeet van een nieuwe tijd" is overwegend opgebouwd uit citaten met verbindende tekst. Inderdaad kan men zó Marx als ziener laten spreken. Maar wie garandeert, dat het geen buikspreken is van Van Praag? Het is natuurlijk wel doenlijk, al de citaten nog eens in hun gehele context na te lezen, maar wij zullen ons beheersen en dat nu niet doen.
 
De hele problematiek van de jonge en oude Marx moet dan ook nagegaan en het lijkt mij, dat Van Praag, die Marx bespreekt als profeet, denker en strijder, zelf beter dan wie ook moet beseffen, hoe deze selectieve citeermethode gemakkelijk zelf nieuwe misverstanden kan oproepen. Laat het beeld van de politieke econoom fors gecorrigeerd dienen te worden, het beeld van Marx als geestelijke leidsman en ziener, als Jezus bewogen met de massa's, is waarschijnlijk even ver van de werkelijkheid verwijderd.

Werkelijk marxisme

Trouwens, de vraag naar de „ware Marx" doet er opeens heel weinig meer toe als we geconfronteerd worden met de bittere werkelijkheid van het marxisme, in welke zuiver orthodoxe of revisionistische vorm dan ook.
Dat betekent niet, dat dit boek van prof. Van Praag overbodig is.
Het kan geen kwaad, andere kanten van Marx te zien dan men onder
ogen krijgt in de communistisch uitgaven van Sterboek en SUN. Dat de
geest bij Marx niet helemaal ondergeschikt was aan de materie, dathet „kapitaal" niet het één en al was in zijn denken, daarvan nemen wij graag opnieuw kennis.

Maar daarmee is voor ons Karl Marx nog geen 19e eeuwse Amos (profeet van de sociale boodschap) of apostel Jacobus geworden. En zijn algehele mensheidsliefde zal wel een late uitloper van de Duitse Romantiek zijn geweest.

'Karl Marx - profeet van een nieuwe tijd' door prof. Henri van Praag. Uitg. Ankh-Hermes, Deventer, Occident-serie (westerse wijsheid) 110 blz., gebonden, prijs f 19,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 3 augustus 1977

Reformatorisch Dagblad | 10 Pagina's

Hooggeleerde veelschrijver „citeert

Bekijk de hele uitgave van woensdag 3 augustus 1977

Reformatorisch Dagblad | 10 Pagina's

PDF Bekijken