Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Terug naar het gezin met drie generaties

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Terug naar het gezin met drie generaties

Waarheen met onze bejaarde medemens

11 minuten leestijd

Steeds weer opnieuw hebben er veranderingen in onze samenleving plaats. Op alle terreinen van het leven. Ook de plaats en de rol van de bejaarde medemens binnen dezelfde samenleving is in de loop der jaren veranderd.

Het drie-generatie-gezin heeft reeds in vele gevallen het veld moeten ruimen voor het twee-generatie-gezin van deze moderne „tijd van welvaart". Een overgang veroorzaakt door een steeds meer op industriële ontwikkelingen aangewezen samenleving.

Toen er in ons land een overwegend agrarisch-ambachtelijke samenleving was, werden de meeste bejaarden opgenomen in het gezinsverband, dat zodoende uit drie generaties bestond. Vooral de bejaarde grootvader nam als familiehoofd een belangrijke plaats in, zoals dat tot op de dag van vandaag nog sterk het geval is in bijv. Surinaamse gezinnen.

Ouderdom betekende immers de aanwezigheid van kennis, levenservaring en vaak wijsheid. De ouderen gaven hun kennis aan de jongeren door. Diezelfde jongelui konden een beroep op de ervaring van hun grootouders doen. Zij wilden dat meestal wel doen, omdat in die tijden de kennis lang niet zo snel verouderde als tegenwoordig het geval is. De band met de eerste generatie was ook veel sterker, omdat de meeste ouderen binnen de kring van de eigen familie bleven wonen.

Alleen voor mensen, die helemaal alleen stonden, werden voorzieningen getroffen, zowel door de overheid als door liefdadigheidsinstellingen. Zo waren er „oude mannen"-huizcn, gast- en weeshuizen. Vrouwen, die alleen overbleven, zorgden voor zichzelf.

Industrie

Maar, zoals reeds gezegd, de opkomst van de industrie zorgde voor een geweldige ommekeer in bestaande verhoudingen. Aangetrokken door vermeende rijkdom en welvaart in de gebieden met industrie trokken vele jongeren naar de grote kernen en de verstedelijkte gebieden. Later trokken er nog eens vele duizenden mensen naar de stad, omdat het werk op het platteland — tengevolge van de mechanisering — snel terugliep.

Door dit alles ontwikkelde zich een nieuw gezinstype. Het kerngezin zou niet langer uit drie, maar uit twee generaties gaan bestaan. In hoofdzaak wel te verstaan. Bij  de opvoeding: van de kinderen kwamen de grootouders niet langer te pas. De afstand tot de grootouders werd vaak door verhuizing etc. vergroot.

Twee generaties

In de industriegebieden werd de woningbouw afgestemd op het onderbrengen van de arbeider met zijn gezin. Met oma en opa werd geen rekening gehouden. Zij behoorden er niet langer bij. Ze woonden immers ver weg van de industriële gebieden. Ze bleven achter op het platteland. Langzaam maar zeker werd het tweegeneratie-gezin het normale type.

Het zal duidelijk zijn, dat het verdwijnen van het drie-generatie-gezin op de lange duur problemen zou scheppen voor de bejaarden. Eenmaal komt het ogenbhk waarop men enige vorm van verzorging en hulp nodig heeft. Het particulier initiatief — waaronder met name de kerken — zag de problemen als eerste liggen. Men ging over tot de bouw van bejaardentehuizen. In bepaalde gebieden in ons land werden (en worden) aloude gewoonten, gebaseerd op christelijke tradities, gehandhaafd. Het bejaardentehuis „Maranatha" te Rijssen van de Gereformeerde Gemeenten kreeg men niet vol met „eigen" mensen. Ook in Zeeland was er aanvankelijk niet zoveel interesse. In steden zoals Den Haag en Rotterdam ging men als bejaarde veel sneller naar een tehuis. Een aantal jaren geleden ontstond er evenwel in alle delen van ons land een geweldige toeloop naar bejaardentehuizen. Mensen, die nog niets mankeerden, gingen alvast maar naar het tehuis om toch in ieder geval zeker te zijn van een plaatsje, alvorens zich lichamelijke gebreken zouden gaan vertonen. (Dit leidde tot een veel te hoog opname-percentage van bejaarden, waar de regering nu iets aan gaat doen; we komen hierop zo direkt nog terug).

Vanzelfsprekend zijn er gevallen, waarbij de aanwezigheid van een tehuis een goede oplossing kan bieden. Neem bijvoorbeeld bejaarde echtparen zonder kinderen of bejaarde alleenstaanden. Maar aan de andere kant is er dikwijls ook sprake van misbruik van de geboden gelegenheid tot verzorging. Dat blijkt uit tal van gesprekken met bejaarden. Die mogelijkheid van misbruik zal nu wel worden ingedamd door de stringente handhaving van de 7%-norm door de regering. Alleen die bejaarden, die werkelijk aan opname in een tehuis toe zijn, zullen worden opgenomen. De regering gaat ook op een andere manier invloed uitoefenen op de gang van zaken binnen bejaardenoorden.

Bemoeide de Rijksoverheid zich tot voor kort helemaal niet met de bestuursstructuur van verzorgingstehuizen — of in de volksmond het bejaardentehuis nu komt daar verandering in. Staatssecretaris Meyer van CRM heeft verregaande ideeën welke wij volstrekt van de hand moeten wijzen. Drs. P. Verhaar, plaatsvervangend hoofd afdeling bejaardenwerk van het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk werk (CRM) Stelde ons gerust. „Gegronde redenen om zich nu reeds zorgen te maken zijn er nu nog niet. De definitieve inhoud van de AMvB ligt nog niet vast". Naar de mening van Verhaar is het heel goed mogelijk, dat de nieuwe bewindsman
in het nog te formeren kabinet geheel andere plannen over medezeggenschap
van bejaarden heeft; dat zou mogelijk kunnen zijn. Maar of die plannen gunstiger voor bejaardenoorden op levensbeschouwelijke
grondslag zullen zijn, betwijfelen wij ten zeerste. Hoewel de onderhandelingen
voor het nieuwe kabinet bijzonder moeizaam verlopen, zetten de grootste partijen, de PvdA en het CDA alles op alles om een tweede kabinet-Den Uyl van de grond te krijgen. De PvdA zal ongetwijfeld de portefeuille van CRM voor zich opeisen. Minder verregaande democratiseringsvoorstellen verwachten we dan ook helemaal niet. Alleen de datum van inwerkingtreding van de maatregel zou door de langdurige kabinetsformatie nog enige tijd opgeschoven kunnen worden. Met het, deputaatschap voor Gezins- en Bejaardenzorg, uitgaande van de Gereformeerde Gemeenten zijn wij van
mening, dat binnen de tehuisgemeenschappen getracht moet worden vanuit
het christelijk levensbeginsel met elkaar om te gaan. Ook de bejaarde inwoners kunnen bouwstenen aandragen voor het goed functioneren van een tehuis. Zo kan bijvoorbeeld een vertegenwoordiging (commissie) uit de bejaarden adviezen geven over de samenstelling van het menu en het treffen van bepaalde voorzieningen. Daar bestaat onzes inziens geen enkel bezwaar tegen. De inspraak door bejaarden, zoals voorgesteld door staatssecretaris Meyer kan gemakkelijk leiden tot een inbreuk op de christelijke identiteit van de tehuizen op levensbeschouwelijke grondslag, vooral in die gebieden waar weinig bejaardenoorden zijn.

Grens

En waar is de grens van democratisering? Een duidelijk voorbeeld van een verregaande ontwikkeling van de democratiseringsgedachte is in de provincie Zuid-Holland waar te nemen. Het ziet er naar uit, dat het provinciaal bestuur van deze provincie op korte termijn met een model-huisreglement komt. Daarin wordt met name ingegaan op de bevoegdheden van de bewonerscommissies. „Het gaat maar om een bescheiden stapje. Wij leggen het niet dwingend op", zei gedeputeerde drs. J. H. Boone tegenover onze krant. Maar hoe lang zal die periode van vrijblijvendheid duren? Nu al kondigt de heer Boone aan, dat GS zullen bekijken op welke punten in ingezonden huisreglementen (dat is verplicht, red.) afgeweken kan worden van het model-reglement. Als er dan echt principiële afwijkingen zijn zal het college van GS met het bestuur van het betreffende bejaardenoord gaan praten. Beslist geen geruststellende mededeling van de gedeputeerde.

Overigens zorgde een wijziging van de Zuidhollandse provinciale verordening op de bejaardenoorden vorig jaar ook al voor heel wat beroering. Het bezit van radio en/of t.v. kan in Zuidhollandse bejaardenoorden niet meer worden verboden, terwijl andere samenlevingsvormen dan het huwelijk toegestaan moeten worden. We constateren een steeds verdere afglijding van de normen, ons in Gods Woord gesteld.

Vereniging
 Bijzonder grote moeite hebben de besturen van de tehuizen op levensbeschouwelijke grondslag met de wil van CRM om een gedeelte van het bestuur samen te stellen uit door bejaardenorganisaties afkomstige en voorgedragen personen. „Hun" bejaarden zijn bij geen enkele organisatie aangesloten.

Van de zijde van de Gereformeerde Gemeenten, is liet idee geopperd om binnen de gereformeerde gezindte tot de oprichting van een, zeg maar, gereformeerde bejaardenvereniging te komen. Onzes inziens kan men deze mogelijkheid het beste in het uiterste geval gebruiken. Immers, het (gedwongen) oprichten van zo'n vereniging is , ja" zeggen tegen bejaardenorganisaties. Beter is eerst via vertegenwoordigers in de Tweede Kamer te trachten ontsnappingsclausules in de AMvB op te nemen.

Uit de woorden van de heer Verhaar (CRM) valt op te maken, dat er in tehuizen, waar helemaal geen mensen bij een bejaardenorganisatie zijn aangesloten, andere maatregelen genomen zouden kunnen worden. Mocht dat toch niet gelukken, dan is het oprichten van een gereformeerde bejaardenvereniging zeker het bestuderen waard.

7%-norm

De 7%-norm van de regering ligt ten grondslag aan de Nota Bejaardenbeleid 1975. De bejaarde dient volgens die nota zo lang mogelijk in zijn eigen omgeving te blijven en daarbij zo weinig mogelijk afhankelijk van derden te zijn. Dit principe kunnen wij geheel onderschrijven. Nu is ongeveer 10% van de bejaarden in ons land in bejaardentehuizen opgenomen. De overheid wil dit percentage tot 7% terugbrengen. In verhouding tot andere Westeuropese landen ligt dit percentage van 7 nog hoog. Daar is ongeveer 3,5% van de bejaarden in bejaardentehuizen gehuisvest en vindt men het maar vreemd wat er i:). Nederland gebeurt. Zo van: ,Jullie stoppen bejaarde mensen er ten onrechte in".

Hoewel we het principe van de 7% norm onderschrijven, kunnen er in bepaalde gebieden toch verregaande gevolgen aan verbonden zijn. Vooral in de provincie Zuid-Holland zijn de achterstanden in verzorgingscapaciteit zowel kwantitatief als kwalitatief aanzienlijk. Tevergeefs probeert het college van GS steeds weer opnieuw de 7%-norm verhoogd te krijgen, zodat er in Zuid-Holland meer bejaardenoorden kunnen worden gebouwd. Alleen dan kan er volgens Boone, gedeputeerde Van Zuid-Holland, een gelijke verdeling tot stand komen tussen de karakters van de bejaardenoorden onderling en kan er rekening worden gehouden met de verschillende schakeringen in de bevolking.

Nu staatssecretaris Meyer blijft vasthouden aan de 7%-norm en zelfs de gemeenten gaat inschakelen bij het adviseren over opname van bejaarden in bejaardenoorden zullen er hoogstwaarschijnlijk meer bejaarden gedwongen worden in een tehuis te gaan, waarvan zij de grondslag helemaal niet onderschrijven. Om die mensen toch de gelegenheid te geven hun eigen levenswijze te bepalen hebben GS van Zuid-Holland een aantal eerder genoemde artikelen in de provinciale verordening opgenomen. Let wel, als enige provincie in ons land.

Diezelfde mensen kunnen — als staatssecretaris Meyer zijn zin krijgt — in besturen van bejaardenoorden op levensbeschouwelijke grondslag terecht komen; met alle gevolgen van dien. AUés wijst erop, dat men de bestaande structuren omver wil werpen. In scholen (oudercommissies), in bedrijven (via de Vermogens Aanwas Deling; VAD) en nu ook in de bejaardenoorden. De tehuizen waar het alles goed loopt, moeten nu eigenlijk onder de tehuizen met een slechte sfeer lijden.

Service-flats

Het besluit van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland om een serviceflat te bouwen is — gezien de zojuist geschetste ontwikkelingen — bijzonder verstandig geweest. Vooralsnog zullen zij met de maatregel van CRM niets te maken hebben. Ook binnen de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland wil men tot de bouw van (kleinere) serviceflats komen. Het is wel erg belangrijk, dat een service-flat ook werkelijk een service-flat blijft en geen verkapt bejaardenoord.

In het verleden is het al voorgekomen, dat er van hogerhand werd bepaald, dat sommige service-flats in het vervolg als bejaardenoorden werden aangemerkt. Het komt namelijk nogal eens voor dat mensen in service-flats zich met hun klachten tot het ministerie van CRM wenden. Ook voor de, service-flats kunnen er dus problemen om de hoek komen kijken. Zolang er sprake blijft van een echte service-flat (zelfstandige bejaardenwoningen dus, met als doel de bejaarden zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen) is het juridisch bijzonder moeilijk voor de overheid om een greep op service-flats te krijgen.

Opnieuw moeten we ons echter afvragen: hoe lang nog? Het provinciaal bestuur van Groningen gaat binnenkort een verzoek bij de minister indienen om de service-flats onder te brengen op de „Wet op de Bejaardenoorden". Dikwijls is het verschil met bejaardenoorden in de zin van de wet nauwelijks meer aan te geven, zo menen GS van Groningen.

Al met al vervullen de toekomstige ontwikkelingen ons met zorg. Hoe lang zullen de besturen nog de baas blijven in de bejaardentehuizen met een levensbeschouwelijke grondslag? En hoelang zullen de service-flats nog geheel zelfstandig kunnen draaien? Zal het opnemen van bejaarden in tehuizen met een levensbeschouwelijke sfeer tenslotte onmogelijk worden gemaakt? Komen we dan toch weer — gewild, of ongewild — uit bij het gezinsverband, dat door de eeuwen heen drie generaties omvatte? In een gezinsverband waar in elk geval getracht kan worden te leven naar het Goddelijk gebod: Eert uw vader en uw moeder.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 19 augustus 1977

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Terug naar het gezin met drie generaties

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 19 augustus 1977

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken